به گزارش مسیر اقتصاد سلطه دلار بر نظام مالی بین‌المللی، علاوه بر ایجاد مزیت اقتصادی برای آمریکا، به واشنگتن امکان داده است از زیرساخت‌های مالی جهانی به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار و تحریم علیه سایر کشورها استفاده کند. تجربه تحریم‌های مالی روسیه پس از جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲، بار دیگر نشان داد که وابستگی به دلار تا چه اندازه می‌تواند به آسیب‌پذیری اقتصادی کشورها منجر شود. چین به دنبال راهکاری با عنوان «یوان سبز» است.
کاهش وابستگی به دلار؛ هدف راهبردی پکن
چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای صادرات‌محور جهان، از جمله کشورهایی است که در برابر چنین محدودیت‌هایی آسیب‌پذیری قابل توجهی دارد. محدود شدن دسترسی بانک‌ها و شرکت‌های چینی به نقدینگی دلاری می‌تواند هزینه مبادلات خارجی این کشور را افزایش دهد و بخش مهمی از ظرفیت صادراتی آن را تحت تأثیر قرار دهد.
از همین رو، پکن در پی تقویت جایگاه بین‌المللی رنمینبی (یوان) و ایجاد زیرساخت‌های مالی جایگزین است. البته هدف چین لزوماً کنار زدن کامل دلار و تصاحب جایگاه نخست نظام پولی جهان نیست؛ بلکه دستیابی به جایگاهی معتبر در کنار دلار، به‌گونه‌ای که امکان ادامه تجارت و تأمین مالی در شرایط تحریم‌های آمریکا وجود داشته باشد، برای این کشور اهمیت بیشتری دارد.
چرا چین به دنبال جایگزینی کامل دلار نیست؟
یکی از نکات مهم، تناقض موجود در راهبرد ارزی چین است. اقتصاد این کشور از نظم مالی مبتنی بر دلار سود می‌برد؛ زیرا شرکت‌های چینی می‌توانند محصولات خود را با ارز پذیرفته‌شده در بازارهای جهانی عرضه کنند و درآمدهای حاصل از صادرات را در بازارهای بین‌المللی سرمایه‌گذاری کنند.
با این حال، تبدیل یوان به ارز مسلط جهانی مستلزم ایجاد بازارهای مالی عمیق، امکان ورود و خروج آزادانه سرمایه و دسترسی گسترده سرمایه‌گذاران خارجی به دارایی‌های چینی است. چنین تحولاتی می‌تواند کنترل دولت چین بر جریان سرمایه و تخصیص منابع مالی را تضعیف کند؛ موضوعی که با الگوی اقتصادی و حکمرانی مالی پکن سازگاری کاملی ندارد.
بنابراین، چین ترجیح می‌دهد بدون پذیرش تمام هزینه‌ها و الزامات حفظ یک ارز مسلط جهانی، از طریق گسترش استفاده از یوان، انحصار دلار را کاهش دهد.
پنج حلقه اتصال تجارت جهانی به یوان
چین برای بین‌المللی کردن پول خود، صرفاً به ایجاد شبکه پرداخت اکتفا نکرده و در تلاش است تمام مراحل یک معامله بین‌المللی را به یوان متصل کند. این مراحل شامل قیمت‌گذاری کالاها، تأمین مالی تجارت، انتقال و پوشش ریسک، پرداخت و سرمایه‌گذاری مجدد درآمدهای حاصل از معاملات است.
در این مسیر، سیستم پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین موسوم به CIPS از جایگاه مهمی برخوردار است. تعداد مشارکت‌کنندگان این شبکه از ۱۹۵ مؤسسه در زمان آغاز فعالیت به ۱۸۲۹ مؤسسه در ژوئن ۲۰۲۶ رسیده و امکان هدایت پرداخت‌ها به بیش از ۵۲۰۰ مؤسسه بانکی در ۱۹۱ کشور را فراهم کرده است.
همچنین بانک‌های چینی در حال افزایش تسهیلات یوانی به شرکت‌ها و پروژه‌های خارجی هستند. بر اساس آمار، وام‌دهی مؤسسات مالی چین به وام‌گیرندگان خارجی از سال ۲۰۲۳ تا میانه سال ۲۰۲۶ بیش از دو برابر شده و از ۱.۳ به ۲.۹ تریلیون یوان رسیده است.
با وجود این پیشرفت‌ها، سهم یوان از ذخایر ارزی جهانی در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ کمتر از ۲ درصد بوده، درحالی‌که سهم دلار حدود ۵۷ درصد گزارش شده است. این فاصله نشان می‌دهد بین‌المللی شدن یوان همچنان با موانع مهمی مواجه است.
اقتصاد و یوان سبز برگ برنده چین در رقابت ارزی
مهم‌ترین بخش راهبرد چین، استفاده از موقعیت مسلط این کشور در زنجیره تأمین فناوری‌های انرژی پاک برای تقویت قدرت مالی یوان است. همان‌طور که تجارت نفت و سازوکار پترودلار به تقویت جایگاه دلار کمک کرد، مواد معدنی حیاتی و تجهیزات انرژی پاک نیز می‌توانند به پشتوانه گسترش نفوذ یوان تبدیل شوند.
چین در بسیاری از حلقه‌های زنجیره تأمین انرژی پاک جایگاه مسلطی دارد. این کشور بیش از ۸۰ درصد باتری‌های جهان را تولید می‌کند، حدود ۸۵ درصد ظرفیت تولید پنل‌های خورشیدی جهان را در اختیار دارد و در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۰ درصد خودروهای برقی جهان را تولید کرده است. همچنین در پالایش ۱۹ مورد از ۲۰ ماده معدنی راهبردی مرتبط با انرژی که آژانس بین‌المللی انرژی رصد می‌کند، پیشتاز است.
بر همین اساس، پکن می‌کوشد قیمت‌گذاری، تأمین مالی و تسویه معاملات مرتبط با این محصولات و مواد اولیه را به یوان منتقل کند. در صورت تحقق این هدف، کشورهایی که برای توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک به تجهیزات و مواد معدنی چینی وابسته‌اند، انگیزه بیشتری برای استفاده از یوان در مبادلات اقتصادی خود خواهند داشت.
اوراق قرضه سبز؛ حلقه اتصال قدرت صنعتی و مالی
تبدیل برتری صنعتی به نفوذ پولی، به ایجاد دارایی‌های مالی جذاب برای سرمایه‌گذاران خارجی نیز نیاز دارد. چین در این زمینه بر گسترش بازار اوراق قرضه سبز متمرکز شده است؛ اوراقی که منابع حاصل از انتشار آن‌ها به پروژه‌های دارای آثار مثبت زیست‌محیطی اختصاص می‌یابد.
تا پایان سال ۲۰۲۵ ارزش وام‌ها و اوراق قرضه سبز چین به ۴۷.۲ تریلیون یوان رسیده بود. پکن در تلاش است بخش بیشتری از این بازار را برای سرمایه‌گذاران خارجی قابل دسترس کند و با انتشار اوراق قرضه سبز یوانی در بازارهای بین‌المللی، زمینه شکل‌گیری یک بازار مالی سبز مبتنی بر پول ملی خود را فراهم آورد.
با این حال، نگرانی سرمایه‌گذاران خارجی از محدودیت‌های احتمالی دولت چین بر انتقال سرمایه همچنان یکی از موانع اصلی گسترش این بازار است.
کاهش قدرت تحریم آمریکا؛ دستاورد فوری راهبرد چین با یوان سبز
در نهایت، حتی اگر یوان نتواند در آینده جایگزین دلار شود، گسترش شبکه مالی آن می‌تواند قدرت تحریم‌های آمریکا را کاهش دهد. هرچه کشورهای بیشتری بتوانند تجارت، تأمین مالی و سرمایه‌گذاری خود را با یوان انجام دهند، هزینه استفاده واشنگتن از ابزارهای مالی علیه چین افزایش خواهد یافت.
از این منظر، راهبرد «یوان سبز» صرفاً یک برنامه پولی نیست، بلکه تلاشی برای تبدیل وابستگی جهانی به محصولات و فناوری‌های چینی به اهرم نفوذ اقتصادی و ژئوپلیتیکی است. آمریکا نباید برتری دلار را همیشگی فرض کند؛ زیرا ممکن است پایه‌های نظم مالی آینده، به‌جای نفت، بر اکوسیستم صنعتی و فناوری‌های انرژی پاک استوار شود.
پی‌نوشت: این گزارش، خلاصه و بازنویسی رسانه‌ای مقاله‌ای با عنوان «بهای چین؛ مسیر سبز پکن برای پایان دادن به سلطه دلار» نوشته زونگ‌یوآن زویی لیو است که در اکتبر ۲۰۲۶ در نشریه فارن افرز (Foreign Affairs) منتشر شده است.
منبع: فارن افرز
انتهای پیام/ پول و بانک
