به گزارش مسیر اقتصاد روابط اقتصادی چین و روسیه بیشتر با صادرات نفت، گاز و مواد خام روسیه و فروش کالاهای صنعتی چین شناخته میشود. تحولات گذرگاه مانژولی–زابایکالسک در مرز دو کشور نشان میدهد این رابطه بهتدریج به سطح تجارت جادهای، فروش اینترنتی، گردشگری، خردهفروشی و مبادله محصولات کشاورزی نیز گسترش یافته است.
مانژولی در منطقه مغولستان داخلی چین و در مجاورت شهر زابایکالسک روسیه قرار دارد. این گذرگاه یکی از نقاط اصلی اتصال شبکه ریلی چین به راهآهن سراسری سیبری و مسیر شرقی قطارهای باری چین–اروپا است. بر اساس آمار منتشرشده در چین، بیش از ۶۰ درصد حملونقل ریلی تجارت چین و روسیه از این گذرگاه عبور میکند. ظرفیت سالانه جابهجایی و انتقال بار در پایانه ریلی مانژولی ۴۰ میلیون تن اعلام شده و ۶۳ مسیر قطار باری بینالمللی از آن میگذرد.
ثبت رکورد تازه در حملونقل ریلی
در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، میزان بار وارداتی و صادراتی جابهجاشده در ایستگاه مانژولی به حدود ۱۱.۳ میلیون تن رسید. این رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲.۷ درصد افزایش یافت و بالاترین میزان ثبتشده برای نیمه نخست یک سال بود. بخش مهمی از کالاهای وارداتی از روسیه را کود شیمیایی، زغالسنگ و مواد معدنی تشکیل میدهد و در جهت مقابل، ماشینآلات، تجهیزات صنعتی، کالاهای مصرفی و محصولات کشاورزی چین به روسیه ارسال میشود.
اهمیت مانژولی به حملونقل ریلی محدود نمانده است. در ششماهه نخست ۲۰۲۶، گمرک این گذرگاه عبور ۲۱۷۱ خودروی باری تحت نظام حملونقل بینالمللی جادهای «تیر» را ثبت کرد. این خودروها ۳۱ هزار و ۲۰۰ تن کالا به ارزش ۴.۱۸ میلیارد یوان جابهجا کردند و مانژولی از نظر تعداد تردد خودروهای تیر در جایگاه نخست گذرگاههای چین قرار گرفت. استفاده از حملونقل جادهای، امکان ارسال مستقیم کالا از شهرهای داخلی چین به مقصدهای روسیه را فراهم میکند و نیاز به تخلیه و بارگیری مجدد در مسیر را کاهش میدهد.
ترکیب حملونقل ریلی و جادهای باعث شده است مانژولی کارکردی فراتر از یک ایستگاه عبور کالا پیدا کند. این منطقه به مرکز تجمیع، انبارداری، توزیع و انتقال کالا میان شهرهای مختلف چین و روسیه تبدیل شده است. کالاهایی که از مراکز تولیدی مانند شنژن و ایوو به مانژولی میرسند، پس از عبور از مرز به مراکز لجستیکی روسیه انتقال مییابند و از آنجا در شهرهای مختلف این کشور توزیع میشوند.
تجارت الکترونیکی، مسیر تازه ورود کسبوکارهای کوچک
یکی از مهمترین نشانههای تغییر سطح روابط اقتصادی دو کشور، رشد تجارت الکترونیکی فرامرزی است. ارزش این نوع تجارت در مانژولی طی سهماهه نخست ۲۰۲۶ از ۱.۳ میلیارد یوان گذشت؛ رقمی که بر اساس اعلام اداره بازرگانی شهر، از کل ارزش ثبتشده در سال ۲۰۲۵ بیشتر بود. مانژولی چهار شیوه اصلی گمرکی تجارت الکترونیکی فرامرزی را فعال کرده، یک پارک تخصصی به مساحت ۲۸ هزار مترمربع ساخته و ۹ انبار خارجی با مساحت مجموع بیش از ۳۰۰ هزار مترمربع در اختیار دارد.
در یک سال منتهی به ۲۹ مارس ۲۰۲۶ نیز بیش از ۵۵ میلیون بسته تجارت الکترونیکی، به وزن حدود ۲۱ هزار و ۹۰۰ تن و ارزش ۲.۵۸ میلیارد یوان، در قالب یکی از شیوههای صادرات خرد از مانژولی عبور کرد. این ساختار به فروشندگان کوچک چینی اجازه میدهد سفارشهای مصرفکنندگان روسی را بهصورت مستقیم و با زمان تحویل کوتاهتر ارسال کنند.
گسترش تجارت الکترونیکی از این جهت اهمیت دارد که دامنه بازیگران روابط اقتصادی را افزایش میدهد. در تجارت نفت، گاز و مواد معدنی، طرفهای اصلی دولتها و شرکتهای بزرگ هستند؛ اما فروش اینترنتی، حملونقل جادهای و انبارداری فرامرزی پای شرکتهای کوچک، رانندگان، شرکتهای توزیع و مصرفکنندگان را نیز به این رابطه باز میکند.
پیوند بازارهای محلی دو کشور
افزایش رفتوآمد مردم نیز به رونق اقتصاد محلی دو سوی مرز کمک کرده است. تا پایان ماه مه ۲۰۲۶، حدود ۴۱۵ هزار نفر از گذرگاه مانژولی عبور کردند که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۰.۹ درصد افزایش داشت. بخش مهمی از این تردد به سفرهای کوتاهمدت، خرید، گردشگری و فعالیتهای تجاری مربوط بود.
حضور مسافران روسی به بخشی از بازار فروشگاهها، رستورانها و مراکز خرید مانژولی تبدیل شده است. در گزارشهای محلی، برخی فروشندگان پوشاک و کالاهای مصرفی گفتهاند بیش از ۹۰ درصد مشتریان آنها از روسیه هستند. این وضعیت نشان میدهد روابط اقتصادی مرزی در درآمد روزانه کسبوکارهای محلی نیز اثر گذاشته است.
تجارت محصولات کشاورزی نمونه دیگری از این پیوند است. میوه و سبزی تولیدشده در استانهای مختلف چین از طریق زنجیره سرد به روسیه صادر میشود. انتقال کالا از مانژولی تا منطقه چیتا کمتر از یک روز و تا مسکو حدود ۹ تا ۱۰ روز زمان میبرد. برخی مراکز توزیع ایجادشده در روسیه، محصولات چینی را به بیش از ۲۰ منطقه این کشور میرسانند. در مقابل، چوب، مواد معدنی، کود و محصولات کشاورزی روسیه از همین مسیر وارد چین میشود.
تعمیق روابط اقتصادی از پایین
افزایش ظرفیت مانژولی به این معنا نیست که ساختار تجارت چین و روسیه کاملاً متنوع شده است. مواد خام و انرژی همچنان سهم مهمی در مبادلات دو کشور دارند و بخش بزرگی از بار عبوری این گذرگاه نیز شامل کالاهای عمده و محصولات صنعتی است. با این حال، رشد فروش اینترنتی، حملونقل جادهای، گردشگری و تجارت مواد غذایی نشان میدهد روابط اقتصادی دو کشور دیگر به چند قرارداد بزرگ و شرکت دولتی محدود نیست.
ورود کسبوکارهای کوچک و بازارهای محلی به مبادلات، برای روابط چین و روسیه نوعی پشتوانه اجتماعی و اقتصادی ایجاد میکند. هرچه شمار شرکتها، فروشندگان، رانندگان، انبارها و مصرفکنندگان درگیر در این رابطه بیشتر شود، منافع حاصل از ادامه همکاری نیز میان گروههای گستردهتری توزیع خواهد شد.
در عین حال، عبور بیش از ۶۰ درصد حملونقل ریلی تجارت دو کشور از مانژولی نشاندهنده تمرکز بالای شبکه مبادلات در یک گلوگاه است. اختلال در ظرفیت ریلی، مقررات گمرکی یا فعالیت مرز میتواند بخش مهمی از جریان کالا را تحت تأثیر قرار دهد. توسعه مسیرهای مکمل و افزایش ظرفیت گذرگاههای دیگر برای کاهش این آسیبپذیری ضروری است.
تجربه مانژولی نشان میدهد زیرساخت مرزی زمانی میتواند روابط اقتصادی دو کشور را عمیق کند که در کنار جابهجایی کالاهای عمده، امکان فعالیت برای تجارت خرد، حملونقل مستقیم، فروش اینترنتی و مبادلات روزمره مردم را نیز فراهم سازد. جایگاه این گذرگاه در تجارت چین و روسیه از همین ویژگی ناشی میشود: مانژولی پیوندهای کلان سیاسی و اقتصادی را به فعالیت اقتصادی در سطح شهرها، شرکتهای کوچک و بازار مصرف متصل کرده است.
منابع:
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
