به گزارش مسیر اقتصاد اختلال در تردد تنگه هرمز وابستگی شدید عراق به یک مسیر صادراتی را به یکی از مهمترین آسیبهای اقتصاد این کشور تبدیل کرده است. بخش عمده نفت عراق از پایانههای جنوبی وارد خلیج فارس میشود و کاهش عبور کشتیها، تولید و درآمد نفتی این کشور را با فشار جدی مواجه کرده است.
در چنین شرایطی، دولت عراق و شرکتهای آمریکایی در نشستی در واشنگتن مجموعهای از توافقها و تفاهمنامهها به ارزش بیش از ۶۰ میلیارد دلار امضا کردند. این بسته علاوه بر نفت و گاز، بخشهایی مانند زیرساخت، ارتباطات و بهداشت را نیز دربر میگیرد؛ اما توسعه مسیرهای جایگزین هرمز یکی از محورهای اصلی توافقهای انرژی آن است.
مسیر عراق به مدیترانه
شرکت شورون سه توافق با دولت عراق امضا کرده است. دو توافق به افزایش تولید نفت و حضور احتمالی این شرکت در میدانهای غرب قرنه ۲ و ناصریه مربوط میشود و توافق سوم، مطالعات و سرمایهگذاری برای ایجاد یک مسیر جدید صادراتی را دربر میگیرد. غرب قرنه ۲ در حال حاضر روزانه حدود ۴۶۰ هزار بشکه نفت تولید میکند.
در کنار بررسی خطوط لوله جدید از جنوب عراق، بغداد و دمشق نیز بازسازی خط نفت عراق–سوریه را در اولویت قرار دادهاند. یکی از مسیرهای مورد بررسی، انتقال نفت از بصره به حدیثه در غرب عراق و سپس اتصال آن به بندر جیهان ترکیه و بندر بانیاس سوریه است. ظرفیت این شبکه در صورت تکمیل حدود ۲ میلیون بشکه در روز برآورد شده است. آمریکا نیز از حضور یک مجموعه بینالمللی به رهبری شرکتهای آمریکایی در تأمین مالی و اجرای این طرح حمایت میکند.
احیای خط کرکوک–بانیاس نیز بخشی از همین راهبرد است. این خط که از میادین شمال عراق به ساحل مدیترانه میرسد، پس از آسیبهای واردشده در جریان حمله سال ۲۰۰۳ آمریکا به عراق، عمدتاً از مدار خارج شده بود.
مسیر زمینی گران و محدود
عراق از ماههای گذشته بخشی از فرآوردههای نفتی خود را با کامیون به بندر بانیاس منتقل کرده و صادرات نفت خام از این مسیر را نیز بررسی کرده است. این روش امکان دورزدن تنگه هرمز را فراهم میکند، اما ظرفیت محدود، هزینه بالا، فرسودگی جادهها و دشواری عبور روزانه صدها کامیون، مانع تبدیل آن به جایگزینی گسترده برای صادرات دریایی شده است.
خطوط لوله میتوانند حجم بسیار بیشتری از نفت را با هزینه کمتر منتقل کنند، اما راهحل فوری محسوب نمیشوند. برآورد گلدمن ساکس نشان میدهد احداث یک خط لوله حتی در محدوده یک کشور دستکم دو سال و نیم زمان میبرد؛ حال آنکه مسیرهای موردنظر عراق باید از دو یا چند کشور عبور کنند.
هفت خط لوله در دست بررسی یا توسعه در غرب آسیا میتوانند تا پایان سال ۲۰۲۸ در مجموع روزانه حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت جابهجا کنند. این میزان معادل حدود ۶۰ درصد نفتی است که پیش از جنگ از تنگه هرمز عبور میکرد، اما تحقق آن به سرمایهگذاری، توافق سیاسی میان کشورها و رفع موانع امنیتی نیاز دارد.
پیام ماندگار بحران تنگه هرمز
توافقهای جدید نشان میدهد اختلال تنگه هرمز دیگر تنها یک مشکل موقت در حملونقل نفت تلقی نمیشود. عراق قصد دارد حتی پس از عادیشدن تردد در تنگه، صادرات از سوریه و دیگر مسیرهای جایگزین را ادامه دهد تا وابستگی خود به پایانههای جنوبی را کاهش دهد.
اهمیت بسته ۶۰ میلیارد دلاری شرکتهای آمریکایی در عراق نیز در همین تغییر جهت است. بخش مهمی از سرمایهگذاریهای تازه قرار است علاوه بر افزایش تولید، امکان رساندن نفت به بازار جهانی بدون عبور از هرمز را فراهم کند. این خطوط در کوتاهمدت بحران جاری را حل نمیکنند، اما ادامه نااطمینانی در تنگه هرمز میتواند ساختار جغرافیایی صادرات نفت عراق و دیگر کشورهای منطقه را در سالهای آینده تغییر دهد.
منابع:
رویترز؛ پیوند اول، پیوند دوم، پیوند سوم
انتهای پیام/ انرژی
