مسیر اقتصاد/ بانک بازسازی آلمان (KfW) از شناختهشدهترین نمونههای بانکداری توسعهای در جهان است. این بانک در سال ۱۹۴۸ و در چارچوب بازسازی آلمان پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت و در ابتدا مدیریت و سرمایهگذاری منابع طرح مارشال[۱] را بر عهده داشت. با گذشت زمان، مأموریتهای آن از بازسازی شهری و صنعتی به حوزههایی مانند حمایت از بنگاههای کوچک و متوسط، انرژیهای تجدیدپذیر، آموزش، نوآوری و توسعه پایدار گسترش یافت. در این یادداشت تمرکز بر سمت تعهدات ترازنامه بانک KfW است.
بانک KfW؛ بانکداری توسعه بدون اتکا به سپرده
یکی از ویژگیهای مهم بانک KfW آن است که برخلاف بانکهای تجاری، مدل تأمین مالی خود را بر سپردهپذیری عمومی بنا نکرده است. این بانک تنها دارای دو شعبه در دو شهر بزرگ آلمان است و اساساً تلاشی برای جذب و نگهداری سپرده نمیکند. بانک بازسازی آلمان منابع مورد نیاز خود را عمدتاً از بازارهای سرمایه داخلی و بینالمللی جذب میکند. البته در صورت نیاز، برای انجام عملیات بانکی حساب جاری افتتاح میکند، اما این حسابها منبع اصلی تجهیز مالی بانک نیستند.
این ویژگی با مأموریت بانک توسعهای سازگار است. بانکی که قرار است طرحهای بلندمدت، زیربنایی و سیاستی را تأمین مالی کند، نمیتواند به منابع کوتاهمدت و ناپایدار سپردهای متکی باشد. در سال ۲۰۲۴، مجموع سپردههای مشتریان و سایر بانکها نزد این بانک، سهم ۸ درصدی از کل بدهیهای آن را تشکیل داده است. این موضوع نشان میدهد که در الگوی کسب و کار این بانک، سپرده نقش فرعی دارد و ستون اصلی سمت بدهی، اوراق منتشرشده در بازار سرمایه است.
اوراق بلندمدت، ستون اصلی سمت بدهی بانک KfW
بررسی سمت بدهی بانک KfW نشان میدهد اوراق بدهی مهمترین منبع تأمین مالی این بانک است. در پایان سال ۲۰۲۴، جمع اوراق بدهی منتشرشده این بانک حدود ۴۷۰ میلیارد یورو بوده و بیش از ۹۲ درصد کل بدهیهای آن را تشکیل داده است. در همین ترکیب، اوراق بدهی بلندمدت حدود ۴۳۴ میلیارد یورو بوده و بخش بسیار بزرگتری از منابع بانک را نسبت به اوراق کوتاهمدت تشکیل میدهد.
این نسبت بالا نشان میدهد که KfW بر انتشار اوراق بلندمدت تمرکز بیشتری دارد. بر اساس دادههای ترازنامه، ۹۶ درصد منابع حاصل از اوراق این بانک از محل اوراق بلندمدت تأمین شده است. چنین ساختاری باعث میشود سررسید منابع بانک با ماهیت وامدهی توسعهای آن هماهنگتر باشد و بانک بتواند طرحهایی با دوره بازگشت طولانی را بدون فشار ناشی از منابع کوتاهمدت پشتیبانی کند.
تأمین مالی با کمترین هزینه به واسطه رتبه اعتباری ممتاز
یکی از دلایل اصلی موفقیت KfW در انتشار گسترده اوراق، ضمانت کامل دولت فدرال آلمان است. این ضمانت قانونی باعث شده بانک نزد مؤسسات معتبر بینالمللی از بالاترین رتبه اعتباری برخوردار باشد. رتبه اعتباری ممتاز به بانک امکان میدهد اوراق خود را با نرخ سود پایینتر منتشر کند و نزد سرمایهگذاران نهادی، صندوقها و خریداران بینالمللی بهعنوان ناشری کمریسک شناخته شود.
این بانک، منابع خود را فقط از بازار داخلی آلمان جذب نمیکند بلکه یکی از ناشران فعال در بازارهای مالی بینالمللی است. در سال ۲۰۲۴، میزان اوراق منتشرشده توسط این بانک حدود ۷۸ میلیارد یورو بوده است که از این میزان حدود ۵۲ درصد اوراق به یورو، ۲۴ درصد به دلار آمریکا، ۱۲ درصد به پوند انگلیس، یک درصد به یوان چین و باقی آن به سایر ارزها منتشر شده است.
نقش مکمل منابع دولتی در تأمین مالی طرحهای راهبردی
برای طرحهایی که به یارانه بیشتری نیاز دارند، مانند حمایت از نوآوری، برنامههای انرژیهای تجدیدپذیر یا وامهای ترجیحی، دولت آلمان از طریق بودجه یا صندوقهای سیاستی به بانک کمک میکند. این منابع معمولاً برای کاهش نرخ سود یا افزایش جذابیت برنامههای توسعهای به کار میروند. یک نمونه ساده از حمایت دولت از طریق بانک KfW، برنامههای بهینهسازی مصرف انرژی در ساختمانهاست.
در این طرحها، هرچه ساختمان پس از نوسازی کممصرفتر شود، حمایت بیشتری دریافت میکند. بانک علاوه بر وام، بخشی از هزینه را بهصورت کمک بلاعوض پرداخت میکند. مثلاً اگر مصرف انرژی به کمتر از ۵۵ درصد استاندارد برسد، حدود ۲۷.۵ درصد وام بهصورت کمک بلاعوض (گرنت) داده میشود. اگر صرفهجویی کمتر باشد، این حمایت به حدود ۱۲ درصد کاهش مییابد. همچنین وامها با نرخ بهره پایین (حدود ۰.۷۵ درصد) ارائه میشوند تا افراد به ساخت یا نوسازی ساختمانهای کممصرف تشویق شوند.
اثر عدم تقسیم سود در افزایش توان مالی بانک
مطابق اساسنامه، این بانک عملیات تقسیم سود انجام نمیدهد و سود خود را برای تقویت سرمایه پایه نگه میدارد. در سال ۲۰۲۴، حدود ۱.۵ میلیارد یورو از محل سود انباشته به حقوق صاحبان سهام بانک اضافه شده و مجموع حقوق صاحبان سهام آن به حدود ۳۹.۶ میلیارد یورو رسیده است. این سیاست باعث میشود ظرفیت ریسکپذیری و اعتبار بانک در بلندمدت تقویت شود. برای این بانک که سالانه ۶ تا ۸ میلیارد یورو ترازنامه خود را بزرگ میکند، عدم واریز سود ۱.۵ میلیاردی به خزانه بسیار مؤثر است.
در مجموع، بررسی سمت بدهی بانک KfW نشان میدهد پایداری مالی این بانک بر سه پایه استوار است: اتکا به اوراق بدهی بلندمدت بهجای سپرده، ضمانت دولت و رتبه اعتباری ممتاز برای کاهش هزینه تجهیز منابع و در نهایت تقویت مستمر سرمایه پایه از محل سود انباشته. این ترکیب به KfW امکان داده است بدون تبدیل شدن به بانک سپردهپذیر عمومی، منابع عظیمی را از بازارهای سرمایه جذب کرده و در خدمت اهداف توسعهای آلمان قرار دهد. تجربه این بانک نشان میدهد سمت بدهی بانک توسعهای باید متناسب با مأموریت بلندمدت آن طراحی شود.
منابع:
KfW. (2024, May 10). Sustainability at KfW. https://www.kfw.de/About-KfW/Sustainability
KfW. (2025). *Financial Report 2024: Enabling growth*. Retrieved from https://www.kfw.de
Griffith-Jones, S., & Ocampo, J. A. (Eds.). (2018). *The Future of National Development Banks*. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198827948.001.0001
پانویس:
[۱] Marshall Plan
انتهای پیام/ پول و بانک
