به گزارش مسیر اقتصاد شهر صنعتی جبیل در عربستان سعودی نمونه‌ای از آن است که چرا تأمین همه خدمات یوتیلیتی با یک الگوی ثابت، لزوماً بهترین راهکار برای یک قطب پتروشیمی نیست. در این شهر، بعضی خدمات در مقیاس شهری و توسط شرکت‌های تخصصی عرضه می‌شوند؛ در مقابل، برخی نیازهای حیاتی واحدهای تولیدی در داخل مجتمع‌ها تأمین می‌شوند. این تقسیم کار، معماری ترکیبی‌ای ایجاد کرده است که در آن ملاحظات اقتصادی و نیازهای عملیاتی هر خدمت، مبنای انتخاب شیوه تأمین قرار می‌گیرد.
ساختار حکمرانی؛ پیوند تنظیم‌گری متمرکز و اجرای تخصصی
ساختار حکمرانی جبیل نیز با این رویکرد ارتباط مستقیم دارد. کمیسیون سلطنتی جبیل و ینبع مسئول برنامه‌ریزی، توسعه و تنظیم‌گری شهرهای صنعتی است و هماهنگی تأمین یوتیلیتی را در چارچوب وظایف خود دنبال می‌کند.
در سطح اجرا، شرکت‌های خصوصی از جمله شرکت مرافق از مهم‌ترین ارائه‌دهندگان خدمات یوتیلیتی شهر است. در کنار شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات یوتیلیتی، برخی مجتمع‌های پتروشیمی نیز در تامین بخشی از نیازهای یوتیلیتی خود، تلاش می‌کنند.
مدل تأمین برق؛ شبکه متمرکز با پشتوانه تولید پراکنده در پتروشیمی جبیل
در شهر صنعتی جبیل، برق به صورت متمرکز ارائه می‌شود. اگرچه بخش عمده ظرفیت تولید این یوتیلیتی توسط شرکت‌های تخصصی و تأسیسات بزرگ مقیاس تأمین می‌شود، اما حضور تأمین‌کنندگان متعدد، پراکندگی جغرافیایی تأسیسات و مشارکت برخی مجتمع‌های صنعتی در تولید بخشی از نیاز خود، موجب شده است که این یوتیلیتی از یک ساختار ترکیبی برخوردار باشند. در نتیجه، وابستگی شهر صنعتی به یک تأمین‌کننده یا یک محل فیزیکی کاهش یافته و انعطاف‌پذیری شبکه افزایش یافته است.
تمایز عملیاتی در تأمین بخار، آب خنک‌کننده و تصفیه پساب
بررسی ساختار تأمین بخار در شهر صنعتی جبیل نشان می‌دهد که بخار عمدتاً به صورت محلی و در داخل مجتمع‌های صنعتی تولید و مصرف می‌شود. مجتمع‌های صدف، سعودی کیان، سپکم، صداره و تصنیع از نمونه‌هایی هستند که واحدهای بخار اختصاصی دارند. این رویکرد امکان بهره‌وری بیشتر به واسطه نزدیک نگه‌داشتن تولید بخار به فرآیند مصرف را فراهم می‌کند و به مجتمع‌ها اجازه می‌دهد ظرفیت خود را بر اساس مشخصات عملیاتی‌شان تنظیم کنند.
خدماتی مانند آب خنک‌کننده و تصفیه پساب نیز، به دلیل نیاز به ایجاد شبکه‌های گسترده انتقال، صرفه‌های ناشی از مقیاس و امکان بهره‌برداری مشترک، به صورت متمرکز و در مقیاس شهری ارائه می‌شوند.
معیار انتخاب الگو؛ تناسب شیوه تأمین با ماهیت خدمت
تجربه جبیل نشان می‌دهد که معیار انتخاب شیوه تأمین باید متناسب با ویژگی‌های یوتیلیتی باشد. تصفیه پساب و آب خنک‌کننده و بخش قابل توجهی از آب شیرین، به دلیل نیاز به تأسیسات بزرگ‌مقیاس، ظرفیت بالای تولید و امکان عرضه به چند مصرف‌کننده، برای خدمات مشترک شهری مناسب‌اند.
بخار، به دلیل وابستگی مستقیم به شرایط فرآیندی و اهمیت تداوم فعالیت هر واحد، می‌تواند در داخل مجتمع تولید شود. در برق نیز ترکیب اتصال به شبکه، تولید همزمان و ظرفیت‌های کمکی، امکان تقسیم ریسک میان منابع مختلف را فراهم می‌کند.
درس‌های تجربه جبیل برای صنعت پتروشیمی ایران
برای صنعت پتروشیمی ایران، این تجربه می‌تواند مبنای طراحی ساختار یوتیلیتی‌های جدید قرار گیرد. تصمیم‌گیری درباره تمرکز یا استقلال هر خدمت باید بر اساس هزینه سرمایه‌گذاری، حساسیت فرآیند، پیامد توقف و امکان ایجاد ظرفیت جایگزین انجام شود.
همچنین، وجود نهاد هماهنگ‌کننده و شرکت‌های تخصصی ارائه‌دهنده خدمات، برای اداره چنین ساختاری اهمیت دارد. بدون تعریف روشن مسئولیت‌ها و سازوکارهای بهره‌برداری، معماری ترکیبی ممکن است به مجموعه‌ای از تأسیسات پراکنده تبدیل شود. درس جبیل، تفکیک سنجیده خدمات عمومی از نیازهای اختصاصی و پیوند دادن این تفکیک با برنامه‌ریزی منسجم است.
انتهای پیام/ انرژی
