مسیر اقتصاد/ سازمان امور مالیاتی در چهارماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۵۷۷ هزار میلیارد تومان درآمد وصول کرده است. این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۳۹۶ هزار میلیارد تومان بود و در نتیجه، وصولی مالیاتی دولت حدود ۱۸۱ هزار میلیارد تومان یا ۴۶ درصد افزایش یافته است. رشد درآمدهای مالیاتی از عملکرد چهارماهه سال قبل نیز بیشتر است. درآمدهای مالیاتی در چهارماهه نخست ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ حدود ۳۲ درصد افزایش یافته بود. افزایش نرخ رشد به ۴۶ درصد نشان میدهد روند وصول درآمدهای مالیاتی، دستکم از نظر اسمی، شتاب گرفته است.
تحقق کمتر با وجود رشد بیشتر درآمدهای مالیاتی
رشد ۴۶ درصدی درآمدها تنها یک بخش از عملکرد مالیاتی دولت را نشان میدهد. شاخص مهم دیگر، نسبت درآمد وصولشده به رقمی است که در بودجه سالانه پیشبینی شده است.
در چهارماهه نخست سال گذشته حدود ۲۱.۸ درصد از کل درآمد مالیاتی مصوب سال وصول شده بود. این نسبت در چهارماهه نخست امسال به ۲۰.۵ درصد رسیده است. بنابراین مقدار درآمد افزایش یافته، اما سهم تحققیافته از تکلیف کل سال اندکی کاهش پیدا کرده است.
برآورد بر پایه همین ارقام نشان میدهد رقم مصوب درآمدهای مالیاتی از حدود ۱۸۱۷ هزار میلیارد تومان در سال گذشته به حدود ۲۸۱۵ هزار میلیارد تومان در سال جاری افزایش یافته است. به این ترتیب، تکلیف سالانه نزدیک به ۵۵ درصد بزرگتر شده، در حالی که وصول چهارماهه ۴۶ درصد رشد کرده است.
فاصله ۹ واحد درصدی میان رشد وصول و رشد تقریبی تکلیف بودجه توضیح میدهد که چرا با وجود افزایش قابل توجه درآمد، نسبت تحقق بودجه از سال گذشته کمتر شده است. این کاهش محدود بهتنهایی نشانه عملکرد ضعیف نیست، اما نشان میدهد سازمان امور مالیاتی برای دستیابی به رقم مصوب سال باید در ماههای آینده رشد وصول را حفظ کند.
اثر شرایط جنگی بر زمان وصول درآمدها
عملکرد چهارماهه امسال در شرایط عادی ثبت نشده است. جنگ از اواخر سال گذشته فعالیت بسیاری از کسبوکارها را با نااطمینانی و اختلال روبهرو کرد و سازمان امور مالیاتی نیز بخشی از مهلتهای قانونی را تمدید کرد. برای نمونه، موعد اظهارنامههایی که مهلت آنها از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ به پایان میرسید، تا ۳۱ اردیبهشت تمدید شد.
تمدید مهلت اظهارنامهها و دیگر تکالیف میتواند بخشی از پرداختها را از یک ماه یا فصل به دوره بعد منتقل کند. در نتیجه، کاهش سهم تحقق چهارماهه ممکن است تا حدی ناشی از جابهجایی زمان وصول باشد و برای قضاوت قطعی باید عملکرد ماههای بعد نیز بررسی شود.
البته چهارماهه نخست سال گذشته را هم نمیتوان یک دوره کاملاً عادی تلقی کرد؛ کشور در آن مقطع جنگ ۱۲روزه را تجربه کرد. تفاوت اینجاست که شرایط جنگی جاری از اسفندماه آغاز شده و مدت بیشتری از دوره مورد بررسی را دربر گرفته است. استمرار نااطمینانی، تعویق تکالیف و اختلال طولانیتر در فعالیتهای اقتصادی، مقایسه مستقیم دو دوره را دشوار میکند.
ارزیابی متوازن عملکرد مالیاتی
وصول ۵۷۷ هزار میلیارد تومان در این شرایط، نشانه حفظ توان اجرایی نظام مالیاتی و جلوگیری از افت درآمدهای دولت است. افزایش ۴۶ درصدی وصول، رشد دوونیمبرابری استرداد مالیات ارزش افزوده و تمدید مهلتهای مؤدیان نیز نشان میدهد سازمان امور مالیاتی تلاش کرده است تأمین منابع را با همراهی نسبی با فعالان اقتصادی ترکیب کند. میزان استرداد مالیات و عوارض ارزش افزوده از ۱۱ هزار میلیارد تومان در چهارماهه سال گذشته به حدود ۲۹ هزار میلیارد تومان در سال جاری رسیده است.
در مقابل، هنوز نمیتوان از رشد ۴۶ درصدی نتیجه گرفت که عملکرد واقعی درآمدهای مالیاتی به همین میزان بهتر شده است. این نرخ، اسمی است و بخشی از آن میتواند از افزایش قیمتها، رشد مبالغ معاملات و بزرگترشدن پایههای اسمی مالیات ناشی شده باشد. همچنین منشأ دقیق افزایش درآمدها، از جمله سهم مؤدیان جدید، مقابله با فرار مالیاتی، مالیات ارزش افزوده یا افزایش پرداخت مؤدیان قبلی، در اطلاعات منتشرشده مشخص نشده است.
در مجموع، عملکرد چهارماهه را میتوان قابل قبول و همراه با چند نشانه مثبت ارزیابی کرد. رشد وصول در شرایط جنگی اهمیت دارد و کاهش محدود نسبت تحقق بودجه نیز با افزایش تکلیف سالانه و تعویق برخی پرداختها قابل توضیح است. ارزیابی نهایی به عملکرد ماههای آینده وابسته خواهد بود؛ زمانی که آثار تمدید مهلتها کاهش یابد و روشن شود سازمان امور مالیاتی تا چه اندازه میتواند فاصله میان رشد ۴۶ درصدی وصول و افزایش حدود ۵۵ درصدی تکلیف بودجه را جبران کند.
انتهای پیام/ مالیات
