به گزارش مسیر اقتصاد شهریار شاکر، مشاور ارشد انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی، در نخستین نشست از سلسله نشستهای تخصصی زنجیره ارزش نفت و گاز با موضوع «ارزیابی الگوی توسعه زنجیره ارزش متانول در ایران» که یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری برگزار شد، به بررسی سهم صنعت متانول از مصرف گاز، دستاوردهای سرمایهگذاری در این صنعت، نقش دولت در توسعه پتروشیمی و الزامات تکمیل زنجیره ارزش پرداخت.
سهم متانول از مصرف گاز کشور کمتر از ۶ درصد است
شاکر در ابتدای سخنان خود با قدردانی از سرمایهگذاران، مدیران و متخصصانی که در شکلگیری صنعت پتروشیمی و توسعه تولید متانول نقش داشتهاند، گفت: ارزیابی این صنعت باید با توجه به دستاوردهای آن و شرایط کلی مصرف گاز کشور انجام شود. وی با اشاره به مباحث مطرحشده درباره ناترازی گاز تأکید کرد: سهم صنعت متانول از مصرف گاز کشور کمتر از ۶ درصد است و نباید در بررسی مشکلات تأمین گاز، بخش عمده مصرف کشور نادیده گرفته شود.
به گفته وی، وقتی درباره مصرف کمتر از ۶ درصدی گاز در صنعت متانول بحث میشود، باید این پرسش نیز مطرح شود که منابع گاز در سایر بخشهای مصرفکننده چگونه مورد استفاده قرار میگیرند و چه میزان ارزش اقتصادی ایجاد میکنند. شاکر افزود: بخش عمده گاز کشور در مصارف خانگی، تجاری و نیروگاهی مصرف میشود و مسئله ناترازی گاز را نمیتوان صرفاً به توسعه صنعت پتروشیمی نسبت داد. مشاور ارشد انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی تأکید کرد: اگر قرار است عملکرد صنعت متانول از منظر ارزش افزوده ایجادشده در برابر مصرف گاز بررسی شود، همین معیار باید برای سایر مصارف گاز نیز مورد توجه قرار گیرد.
تولید ۱۰ درصد متانول جهان، دستاوردی حاصل از سرمایهگذاریهای گذشته است
شاکر در ادامه به جایگاه ایران در صنعت جهانی متانول اشاره کرد و گفت: کشور با وجود محدودیتهای مختلف، توانسته سهم قابلتوجهی از تولید این محصول در جهان را به خود اختصاص دهد. وی سهم ایران از تولید جهانی متانول را حدود ۱۰ درصد عنوان کرد و این جایگاه را حاصل سرمایهگذاریهای گسترده، انتقال فناوری و تلاش مجموعههای مختلف صنعتی دانست.
به گفته وی، شکلگیری صنعت متانول در ایران فرایندی ساده نبوده و برای ایجاد ظرفیتهای موجود، منابع مالی و انسانی قابلتوجهی اختصاص یافته است. شاکر افزود: در دورهای شرکت ملی صنایع پتروشیمی نقش اصلی را در ایجاد و توسعه مجتمعها بر عهده داشت و در مراحل بعد نیز هلدینگها و مجموعههای سرمایهگذاری برای گسترش این صنعت وارد شدند.
وی با اشاره به تجربه برخی مجتمعهای متانولی در سالهای گذشته گفت: تولید متانول در مقاطعی از سودآوری بالایی برخوردار بوده و درآمدهای قابلتوجهی برای شرکتهای فعال در این صنعت ایجاد کرده است. وی در همین زمینه از سابقه راهاندازی پتروشیمی فنآوران یاد کرد و با اشاره به شرایط سرمایهگذاری و عملکرد مالی این مجموعه در سالهای ابتدایی بهرهبرداری، بر جذابیت اقتصادی صنعت متانول در آن دوره تأکید کرد.
به گفته وی، سرمایهگذاریهای انجامشده در صنعت متانول در زمان خود از توجیه اقتصادی برخوردار بودهاند و نمیتوان صرفاً با توجه به تغییر شرایط بازار و قیمت خوراک در سالهای اخیر، درباره تمام آنها قضاوت منفی کرد.
مقایسه صادرات مستقیم گاز و متانول همه ابعاد اقتصادی را نشان نمیدهد
شاکر در بخش دیگری از سخنان خود به مقایسه اقتصادی صادرات مستقیم گاز و تبدیل آن به متانول پرداخت و گفت: این موضوع را نمیتوان صرفاً به تفاوت قیمت فروش گاز و متانول محدود کرد. وی تأکید کرد: در سیاستگذاری صنعتی، علاوه بر درآمد حاصل از فروش محصول، باید آثار سرمایهگذاری بر اشتغال، توسعه ظرفیت تولید و سایر منافع اقتصادی نیز مورد توجه قرار گیرد.
به گفته وی، کشورهای مختلف برای ایجاد اشتغال و توسعه فعالیتهای صنعتی منابع مالی اختصاص میدهند و گاهی برای دستیابی به این اهداف، حمایتهای اقتصادی در نظر میگیرند. مشاور ارشد انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی معتقد بود مقایسه مستقیم صادرات گاز با صادرات متانول، اگر بدون توجه به سرمایهگذاریهای موجود و پیامدهای صنعتی صورت گیرد، نمیتواند بهتنهایی مبنای مناسبی برای تصمیمگیری باشد.
شاکر در همین زمینه بر ضرورت توجه به توسعه زنجیره ارزش تأکید کرد و گفت: بهجای محدود کردن بحث به صادرات گاز یا متانول، باید مسیرهای مختلف استفاده از ظرفیتهای ایجادشده بررسی شوند.
توسعه تولید سوخت سنتزی، یکی از مسیرهای استفاده از متانول
شاکر با اشاره به کاربردهای متنوع متانول گفت: این محصول قابلیت استفاده در زنجیرههای مختلف شیمیایی و سوختی را دارد و نباید کاربرد آن را تنها به صادرات مستقیم محدود کرد. وی یکی از این مسیرها را تولید سوخت سنتزی عنوان کرد و افزود: از ظرفیت صنعت متانول میتوان برای توسعه فناوریهای مرتبط با تولید سوخت استفاده کرد.
به گفته وی، تولید بنزین سنتزی از جمله گزینههایی است که میتواند در بررسی مسیرهای توسعه صنعت متانول مورد توجه قرار گیرد. شاکر توضیح داد: در شرایطی که کشور با مسائل مختلفی در حوزه تأمین سوخت و آلودگی هوا مواجه است، بررسی فناوریهای جدید تولید سوخت میتواند اهمیت داشته باشد. وی تأکید کرد: چنین فعالیتهایی نباید صرفاً از منظر هزینه اولیه احداث واحد صنعتی ارزیابی شوند؛ بلکه لازم است منافع احتمالی آنها در تأمین نیاز داخلی، کاهش آلودگی و توسعه فناوری نیز بررسی شود.
مداخلات دولت و بیثباتی مقررات مانع توسعه صنعت است
شاکر در ادامه با انتقاد از شیوه مواجهه سیاستگذاران با صنعت متانول گفت: دولت باید بهجای محدود کردن فعالیت بنگاهها، شرایط مناسب برای استمرار تولید و توسعه سرمایهگذاری را فراهم کند. وی با اشاره به تغییر مقررات و سیاستهای مرتبط با صنعت پتروشیمی افزود: سرمایهگذاری در این حوزه بلندمدت است و بنگاه اقتصادی برای تصمیمگیری به شرایط باثبات نیاز دارد.
به گفته وی، تغییر مکرر مقررات، سیاستهای قیمتگذاری و شرایط فعالیت اقتصادی، برنامهریزی سرمایهگذاران را دشوار میکند. شاکر تأکید کرد: بنگاهی که برای ایجاد ظرفیت تولید منابع مالی قابلتوجهی هزینه کرده، باید بتواند درباره شرایط آینده فعالیت خود پیشبینی مناسبی داشته باشد. مشاور ارشد انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی با اشاره به نقش دولت در اقتصاد گفت: وظیفه اصلی دولت باید سیاستگذاری، تسهیلگری و تنظیمگری باشد.
وی تأکید کرد: دولت نباید صرفاً به این دلیل که یک بنگاه صنعتی سودآوری داشته، در پی محدود کردن منافع اقتصادی آن باشد. به گفته وی، سودآوری بنگاه میتواند زمینه سرمایهگذاری مجدد، توسعه تحقیق و توسعه و ورود به صنایع پاییندستی را فراهم کند. وی با انتقاد از برخی مداخلات دولت در فعالیت بنگاهها گفت: در بسیاری از موارد بهتر است اجازه داده شود بخش خصوصی درباره استفاده از منابع مالی و فرصتهای سرمایهگذاری خود تصمیم بگیرد.
دولت باید برای سرمایهگذاری پاییندستی شرایط رقابتی ایجاد کند
شاکر در نوبت دوم سخنان خود به موضوع توسعه صنایع پاییندستی و راهکارهای تشویق سرمایهگذاری در این حوزه پرداخت. وی گفت: تغییر جهت طرحهای متانولی به سمت محصولات پاییندستی، در سطح سیاستگذاری قابل طرح است؛ اما اجرای آن با موانع اقتصادی و عملیاتی مواجه خواهد بود.
به گفته وی، نمیتوان صرفاً از سرمایهگذاران خواست بهجای تولید متانول، محصولات پاییندستی تولید کنند؛ بلکه باید بررسی شود چه شرایطی برای تحقق چنین سرمایهگذاریهایی لازم است. وی تأکید کرد: یکی از وظایف دولت، ایجاد شرایطی است که سرمایهگذار بتواند با هزینه مالی مناسب وارد پروژههای جدید شود.
مشاور ارشد انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی در همین زمینه به ضرورت تأمین مالی رقابتی اشاره کرد و گفت: در کشورهای مختلف برای اجرای طرحهای صنعتی از روشهای متنوعی برای جذب منابع مالی و مشارکت سرمایهگذاران استفاده میشود. وی از مدلهایی مانند ساخت، بهرهبرداری و انتقال (BOT) بهعنوان نمونهای از روشهای قابل استفاده در تأمین مالی و اجرای پروژهها نام برد. به گفته وی، قیمت و شرایط تأمین خوراک نیز باید بهگونهای باشد که حاشیه سود مناسبی برای فعالیت اقتصادی واحد پاییندستی باقی بماند.
انتقال فناوری، مانع مهم توسعه صنایع پاییندستی است
شاکر در بخش دیگری از سخنان خود، دسترسی به فناوری را یکی از مسائل اصلی توسعه زنجیره ارزش متانول دانست. وی با طرح این پرسش که چرا صنعت تولید متانول در ایران توسعه پیدا کرده، اما برخی صنایع پاییندستی آن با سرعت مشابهی پیش نرفتهاند، گفت: پاسخ این پرسش را باید در مجموعهای از عوامل از جمله محدودیت دسترسی به فناوری جستوجو کرد.
به گفته وی، برخی فناوریهای موردنیاز صنایع پاییندستی بهآسانی در اختیار سرمایهگذاران ایرانی قرار نمیگیرند و انتقال آنها به همکاریهای صنعتی و سرمایهگذاری نیاز دارد. شاکر افزود: در برخی پروژهها، علاوه بر تأمین تجهیزات، باید مراحل مطالعات فنی، طراحی، توسعه دانش فنی و اجرای واحدهای آزمایشی انجام شود.
وی تأکید کرد: توسعه فناوری و فعالیتهایی مانند تحقیق روی کاتالیستها به منابع مالی و زمان نیاز دارد و نمیتوان انتظار داشت شرکتهای پتروشیمی بهتنهایی تمام هزینهها و مخاطرات آن را بر عهده بگیرند. مشاور ارشد انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی با اشاره به تجربه برخی کشورهای صنعتی گفت: در مواردی، فناوری موردنیاز از طریق همکاری شرکتها، سرمایهگذاری مشترک و مشارکت با دارندگان دانش فنی توسعه پیدا میکند. به گفته وی، دولت باید از طریق ابزارهای حمایتی و تنظیمگری، شرایط ورود فناوریهای موردنیاز به کشور را تسهیل کند.
استفاده از دیاکسیدکربن و هیدروژن در تولید متانول
شاکر در ادامه به تحولات فناوری تولید متانول در جهان اشاره کرد و گفت: این صنعت میتواند در مسیر توسعه روشهای جدید تولید و استفاده از کربن نیز نقش داشته باشد. وی با اشاره به توجه جهانی به موضوع انتشار دیاکسیدکربن گفت: یکی از فناوریهای مورد بررسی، استفاده از دیاکسیدکربن و هیدروژن برای تولید متانول است.
به گفته وی، در چنین فرایندهایی میتوان دیاکسیدکربن را بهعنوان یکی از مواد اولیه وارد زنجیره تولید کرد و از آن برای تولید محصول استفاده کرد. شاکر تأکید کرد: بررسی روشهای جدید تولید متانول و استفاده از فناوریهای مرتبط با مدیریت کربن، از جمله موضوعاتی است که باید در برنامهریزی آینده صنعت مورد توجه قرار گیرد.
وی در همین زمینه به فعالیتهایی مانند بررسی تولید اتانول سنتزی در برخی مجموعههای پتروشیمی اشاره کرد و افزود: این طرحها نمونههایی از تلاش برای حرکت به سمت محصولات جدید هستند.
حفظ ظرفیتهای موجود باید در کنار تکمیل زنجیره ارزش دنبال شود
شاکر در بخش پایانی سخنان خود بر ضرورت حمایت از ظرفیتهای صنعتی ایجادشده در کشور تأکید کرد. وی گفت: صنعت متانول در سالهای گذشته با سرمایهگذاری گسترده شکل گرفته و اکنون بخشی از ظرفیت تولید و صادرات پتروشیمی کشور را تشکیل میدهد.
به گفته وی، در شرایطی که صنعت با محدودیت خوراک، افزایش هزینهها و مشکلات تأمین مالی و فناوری مواجه است، سیاستگذاری باید به حفظ امکان فعالیت واحدهای موجود نیز توجه داشته باشد. شاکر افزود: توسعه صنایع پاییندستی هدف مهمی است، اما این هدف نباید به معنای نادیده گرفتن ارزش سرمایهگذاریهای گذشته یا تضعیف فعالیت مجتمعهای متانولی باشد.
مشاور ارشد انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی در پایان گفت: استفاده بهتر از ظرفیت صنعت متانول نیازمند همکاری سیاستگذار و سرمایهگذاران است و در این مسیر، نقش دولت باید بیشتر بر حمایت از توسعه فناوری، تأمین مالی و ایجاد شرایط باثبات برای فعالیت اقتصادی متمرکز باشد.
انتهای پیام/ انرژی

