به گزارش مسیر اقتصاد محمد شریعتمداری، مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر، در نخستین نشست از سلسله نشستهای تخصصی زنجیره ارزش نفت و گاز با موضوع «ارزیابی الگوی توسعه زنجیره ارزش متانول در ایران» که یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری برگزار شد، به بررسی وضعیت اقتصادی واحدهای متانولی، موانع توسعه صنایع پاییندستی و تجربه سرمایهگذاری گروه باختر پرداخت.
توسعه صنعت متانول در گذشته با مجوز و توجیه اقتصادی انجام شد
شریعتمداری در ابتدای سخنان خود با اشاره به مقیاس مصرف گاز در صنعت پتروشیمی گفت: برای ارزیابی الگوی توسعه متانول، ابتدا باید سهم این صنعت از مصرف گاز کشور و شرایطی که سرمایهگذاریهای گذشته بر اساس آن انجام شده است، مورد توجه قرار گیرد.
وی با ارائه برآوردی از مصرف گاز در بخش پتروشیمی، سهم تولید متانول را حدود ۴ درصد از گاز تولیدی کشور عنوان کرد و گفت: در بررسی مسائل این صنعت باید تصویری متناسب از میزان مصرف آن در مقایسه با کل سبد گاز کشور وجود داشته باشد. به گفته وی، ایران با برخورداری از منابع گسترده گاز طبیعی، در سالهای گذشته زمینه توسعه واحدهای متانولی را فراهم کرده و سرمایهگذاریهای متعددی در این حوزه انجام شده است.
شریعتمداری تأکید کرد: بخش عمده طرحهایی که اکنون در صنعت متانول وجود دارند، در چارچوب مجوزهای صادرشده و سیاستهای توسعهای کشور شکل گرفتهاند. بنابراین نمیتوان بدون توجه به شرایط زمان صدور مجوز و آغاز سرمایهگذاری، درباره مطلوبیت اقتصادی آنها قضاوت کرد.
وی افزود: بسیاری از طرحهای متانولی در دورهای تعریف شدند که تولید و صادرات این محصول در مقایسه با گزینههای دیگر سرمایهگذاری، جذابیت اقتصادی قابلتوجهی داشت. مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر توضیح داد: در آن مقطع، ورود به صنایع پاییندستی متانول الزاماً بازده اقتصادی بیشتری نسبت به تولید و صادرات مستقیم آن نداشت. ازاینرو، سرمایهگذاران بر اساس محاسبات اقتصادی خود، توسعه واحدهای تولید متانول را انتخاب کردند.
وی با اشاره به محدودیت مصرف داخلی متانول گفت: بخش عمده تولید این محصول به بازارهای صادراتی اختصاص پیدا کرده و مصرف داخلی آن عمدتاً در برخی صنایع شیمیایی، از جمله تولید فرمالدهید و متیلترشیوبوتیلاتر (MTBE)، متمرکز بوده است. شریعتمداری معتقد بود: برای ارزیابی وضعیت فعلی این صنعت باید بررسی شود چه عواملی موجب تغییر جذابیت اقتصادی تولید متانول و سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی شدهاند.
افزایش هزینه خوراک و فشار بازار جهانی بر اقتصاد متانول
شریعتمداری در ادامه به تغییر شرایط بازار جهانی انرژی و محصولات پتروشیمی اشاره کرد و گفت: در سالهای اخیر چند تحول تقریباً همزمان، محاسبات اقتصادی صنعت متانول و زنجیره پاییندستی آن را تحت تأثیر قرار داده است. وی یکی از این تحولات را جنگ روسیه و اوکراین و پیامدهای آن بر بازار انرژی دانست و افزود: افزایش قیمت گاز و تغییر شرایط تأمین خوراک، هزینه فعالیت واحدهای متانولی را افزایش داده است.
وی افزود: همزمان با فشار هزینهای ناشی از خوراک، بازار جهانی محصولات شیمیایی نیز با شرایط متفاوتی مواجه شده است. مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر به افزایش عرضه محصولات پتروشیمی، بهویژه توسعه ظرفیتهای تولید در چین، اشاره کرد و گفت: رشد ظرفیت تولید در کنار کاهش آهنگ رشد مصرف، بر بازار محصولات پایه، میانی و نهایی پتروشیمی فشار وارد کرده است. به گفته وی، این فشار صرفاً به بازار متانول محدود نمیشود و بخشهای مختلف زنجیره محصولات شیمیایی را دربر میگیرد.
شریعتمداری تأکید کرد: در چنین شرایطی، حتی احداث برخی واحدهای پاییندستی که پیشتر از جذابیت اقتصادی برخوردار بودند، نیازمند محاسبات دقیقتری شده است. به گفته وی، در شرایط فعلی نمیتوان صرفاً با این فرض که یک محصول در مرحله پایینتری از زنجیره ارزش قرار دارد، سرمایهگذاری برای تولید آن را اقتصادی دانست.
سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی متانول به منابع مالی سنگین نیاز دارد
شریعتمداری در بخش دیگری از سخنان خود، هزینه بالای سرمایهگذاری را یکی از موانع اصلی توسعه زنجیره ارزش متانول عنوان کرد. وی گفت: برای تبدیل ظرفیت قابلتوجهی از تولید متانول به محصولات پاییندستی، باید واحدهای صنعتی جدیدی احداث شود که به منابع مالی و تجهیزات گسترده نیاز دارند.
به گفته وی، سرمایهگذاری برای احداث یک واحد بزرگ تبدیل متانول به الفین (MTO) میتواند به حدود یک میلیارد دلار یا بیشتر برسد؛ رقمی که در شرایط کنونی برای بسیاری از شرکتهای پتروشیمی و هلدینگهای سرمایهگذاری قابلتوجه است. شریعتمداری افزود: محدودیت منابع مالی تنها مسئله این طرحها نیست، بلکه هزینههای بهرهبرداری، دسترسی به فناوری و ریسک سرمایهگذاری نیز باید در محاسبات اقتصادی لحاظ شود.
وی توضیح داد: در شرایطی که اقتصاد محصولات پاییندستی با فشار بازار جهانی مواجه است، سرمایهگذار باید اطمینان بیشتری از امکان بهرهبرداری مستمر و فروش محصولات داشته باشد. مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر تأکید کرد: یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر تصمیم سرمایهگذاری در این پروژهها، وضعیت تأمین خوراک است.
به گفته وی، پروژهای که با هزینه سرمایهگذاری سنگین احداث شده، باید بتواند با نرخ بهرهبرداری مناسب فعالیت کند؛ زیرا کاهش میزان تولید، هزینه تمامشده محصول را افزایش میدهد و بازده سرمایهگذاری را تحت تأثیر قرار میدهد. شریعتمداری افزود: وقتی واحدهای تولیدکننده متانول در فصل سرد سال با محدودیت گاز مواجه میشوند، برنامهریزی برای صنایع پاییندستی وابسته به آنها نیز دشوارتر خواهد شد.
تغییر اولویت سرمایهگذاری گروه باختر از توسعه MTO به تأمین خوراک
شریعتمداری در نوبت دوم سخنان خود با اشاره به تجربه گروه باختر گفت: تصمیمگیری درباره آینده طرحهای پتروشیمی باید متناسب با شرایط هر پروژه، وضعیت تأمین خوراک و چشمانداز اقتصادی آن انجام شود. وی تأکید کرد: نمیتوان برای همه طرحهای نیمهتمام نسخه واحدی ارائه کرد؛ زیرا میزان پیشرفت، هزینههای انجامشده، امکانات موجود و شرایط اقتصادی پروژهها متفاوت است.
به گفته وی، شرکتهای پتروشیمی با توجه به شرایطی که با آن مواجهاند، ناچارند درباره ادامه، توقف موقت یا تغییر اولویت سرمایهگذاریهای خود تصمیم بگیرند. مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر در همین زمینه به پروژه تبدیل متانول به الفین این گروه اشاره کرد و گفت: باختر از جمله مجموعههایی بوده که در توسعه پروژه MTO پیشرفت قابلتوجهی داشته است.
وی افزود: برای این پروژه، اقدامات اجرایی و سفارشگذاری برخی تجهیزات انجام شده و بخشی از فعالیتهای عمرانی نیز پیش رفته است. شریعتمداری توضیح داد: با وجود این پیشرفتها، شرایط فعلی کشور و محدودیتهای تأمین خوراک موجب شده گروه باختر در اولویتهای سرمایهگذاری خود تجدیدنظر کند.
به گفته وی، این مجموعه ناچار شده است بخشی از منابع مالی و توان اجرایی خود را به فعالیتهایی اختصاص دهد که تأمین خوراک و زیرساختهای موردنیاز طرحهای پتروشیمی را امکانپذیر میکنند. وی با اشاره به ورود گروه باختر به توسعه میدانهای گازی گفت: شرکتهای پتروشیمی در سالهای اخیر برای حل مسئله تأمین خوراک، به سمت سرمایهگذاری در بخش بالادستی گاز حرکت کردهاند. شریعتمداری توضیح داد: این اقدام اگرچه منابع مالی و ظرفیت سرمایهگذاری شرکتها را تحت فشار قرار میدهد، اما در شرایط کمبود خوراک، به یکی از مسیرهای ضروری برای استمرار فعالیت و توسعه واحدهای پتروشیمی تبدیل شده است.
به گفته وی، سرمایهگذاری در تأسیسات جانبی و زیرساختهایی مانند آب و خدمات موردنیاز مجتمعهای پتروشیمی نیز بخشی از منابع شرکت را به خود اختصاص داده است. شریعتمداری تأکید کرد: علاقه اصلی سرمایهگذار پتروشیمی لزوماً ورود به همه این فعالیتهای زیرساختی نیست، اما وقتی تأمین خوراک و امکانات بهرهبرداری با محدودیت مواجه میشود، شرکت برای حفاظت از سرمایهگذاریهای موجود خود ناچار به ورود به این حوزهها خواهد شد.
تخفیف خوراک برای توسعه پاییندستی هنوز عملیاتی نشده است
مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر در ادامه، موضوع جذابیت اقتصادی سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی را مطرح کرد و گفت: برای افزایش انگیزه شرکتهای پتروشیمی، علاوه بر تأمین خوراک پایدار، باید مشوقهای اقتصادی مناسبی نیز وجود داشته باشد. وی به تصویب مقررات مربوط به تخفیف خوراک برای توسعه زنجیره ارزش اشاره کرد و افزود: این مقررات با همکاری مجموعههایی از جمله شرکت ملی صنایع پتروشیمی و معاونت علمی ریاست جمهوری تدوین و تصویب شده است.
شریعتمداری گفت: با وجود ظرفیتهای پیشبینیشده در این مقررات، تا زمان برگزاری نشست، استفاده عملی از آن محقق نشده است. وی تأکید کرد: این موضوع نشان میدهد صرف تصویب یک مشوق قانونی برای افزایش سرمایهگذاری کافی نیست و باید شرایط استفاده سرمایهگذاران از آن نیز فراهم شود.
به گفته وی، در مقررات مربوط به تخفیف خوراک، برای توسعه برخی زنجیرههای پاییندستی ظرفیتهایی در نظر گرفته شده و امکان بررسی محصولات دیگر نیز پیشبینی شده است. شریعتمداری افزود: مشوقهای اقتصادی در صورتی میتوانند بر تصمیم سرمایهگذاری شرکتها اثرگذار باشند که اجرای آنها روشن باشد و سرمایهگذار بتواند منافع حاصل از آن را در محاسبات اقتصادی پروژه خود لحاظ کند.
وی در کنار این موضوع بر اهمیت رفع چالش تأمین خوراک تأکید کرد و گفت: افزایش جذابیت مالی یک پروژه، بدون اطمینان از امکان بهرهبرداری آن، نمیتواند بهتنهایی مشکل سرمایهگذاری در صنایع پاییندستی را برطرف کند.
استفاده از متانول در سوخت، نیازمند ایجاد بازار و مشوق اقتصادی است
شریعتمداری در بخش دیگری از نوبت دوم سخنان خود به امکان استفاده از متانول در بخش سوخت اشاره کرد. وی گفت: یکی از مسیرهایی که میتوان برای افزایش مصرف متانول بررسی کرد، استفاده از این محصول در ترکیب سوخت است؛ اما شکلگیری چنین بازاری به شرایط اقتصادی و زیرساختهای موردنیاز آن بستگی دارد.
به گفته وی، اگر دولت بتواند برای استفاده از متانول در سوخت، سازکار قیمتگذاری و انگیزه اقتصادی مشخصی ایجاد کند، تولیدکنندگان و صادرکنندگان نیز ممکن است برای ورود به این حوزه تمایل پیدا کنند. شریعتمداری توضیح داد: در چنین شرایطی، خود شرکتهای تولیدکننده میتوانند برای ایجاد زیرساختهایی مانند مخازن ذخیرهسازی، تأسیسات توزیع و امکانات موردنیاز عرضه سوخت سرمایهگذاری کنند. مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر با این حال گفت: ظرفیت مصرف متانول در چنین کاربردی محدود است و نمیتوان انتظار داشت تمام ظرفیت بالای تولید متانول کشور از این مسیر جذب شود.
توسعه زنجیره متانول نباید فقط به MTO محدود شود
شریعتمداری در ادامه با اشاره به گزینههای مختلف تبدیل متانول گفت: بخش قابلتوجهی از واحدهای شیمیایی پاییندستی، ظرفیت مصرف محدودی از متانول دارند. وی توضیح داد: در مقیاس بزرگ، پروژههایی مانند تبدیل متانول به الفین از جمله مسیرهایی هستند که میتوانند حجم قابلتوجهی از متانول را بهعنوان خوراک مصرف کنند؛ اما اجرای این پروژهها نیز به سرمایهگذاری سنگین و شرایط مناسب اقتصادی وابسته است.
به گفته وی، در انتخاب مسیر توسعه زنجیره ارزش نباید صرفاً بر احداث واحدهای MTO تمرکز کرد. شریعتمداری افزود: پس از تولید الفین نیز باید درباره ادامه زنجیره و انتخاب محصولات بعدی تصمیمگیری شود؛ زیرا تبدیل محصول به مرحله پایینتر لزوماً به معنای افزایش بازده اقتصادی سرمایهگذاری نیست.
وی تأکید کرد: در کنار زنجیره الفین و محصولات پلیمری، توسعه برخی محصولات شیمیایی غیرپلیمری نیز باید در اولویت بررسی قرار گیرد. به گفته وی، انتخاب میان این گزینهها باید بر اساس وضعیت بازار، هزینه سرمایهگذاری، دسترسی به خوراک و امکان فروش محصولات انجام شود.
مدیر توسعه کسبوکار گروه باختر در پایان با اشاره دوباره به تجربه سرمایهگذاری این گروه گفت: اگر چالش تأمین خوراک بهصورت پایدار حل شود، امکان بررسی و اجرای پروژههای پاییندستی با شرایط اقتصادی مناسبتری وجود خواهد داشت. وی تأکید کرد: شرکتهای پتروشیمی برای توسعه زنجیره ارزش به مجموعهای از شرایط نیاز دارند که تأمین خوراک، مدیریت هزینه سرمایهگذاری، مشوقهای اقتصادی و دسترسی به بازار از مهمترین آنهاست.
انتهای پیام/ انرژی

