به گزارش مسیر اقتصاد افتتاحیه سیزدهمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ با موضوع «نظم نوین جهانی؛ بازآفرینی قدرت ایران ۲» برگزار شد. در این رویداد علیرضا خداقلیپور، مدیرکل مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه، با اشاره به تحولات سالهای اخیر گفت: به نظر میرسد آن دورهای که از آن با عنوان «دوران گذار نظم بینالمللی» یاد میکردیم، در حال نزدیک شدن به مراحل پایانی خود است. اتفاقات زیادی در جهان امروز در حال رخ دادن است که برای فهم آنها گاهی باید از صحنه فاصله گرفت و از دورتر نگاه کرد؛ زیرا بسیاری از تحولاتی که امروز عادی شده، تا چند سال پیش حتی تصور آن دشوار بود.
تحولاتی که چند سال پیش تصورشان دشوار بود
خداقلیپور با اشاره به مواضع برخی رهبران اروپایی در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: اگر کسی چند سال قبل سخنان امروز رئیسجمهور فرانسه یا نخستوزیر ایتالیا درباره اسرائیل، آمریکا و نظم جهانی را میشنید، شاید باور نمیکرد این مواضع از سوی رهبران کشورهای اروپایی مطرح شود.
وی همچنین به اعتراضات خیابانی در اروپا اشاره کرد و گفت: در برلین، شهری که تا سالهای نهچندان دور نگاه غالب اجتماعی به مسئله اسرائیل با احساس مسئولیت تاریخی آلمان پیوند خورده بود، امروز تجمعهای دهها هزار نفری در حمایت از فلسطین و علیه اسرائیل برگزار میشود.
این مقام وزارت امور خارجه تاکید کرد: «تحولات خیلی سریع دارد اتفاق میافتد. ما داریم تاریخ را زندگی میکنیم.»
خداقلیپور: «غرب جمعی» به معنای سابق دیگر وجود ندارد
وی در ادامه گفت: به اعتقاد من دیگر چیزی به معنای سابق «غرب جمعی» وجود ندارد و آن بلوکی که در دهههای گذشته با مجموعهای از ارزشها، ترتیبات امنیتی و اقتصادی شناخته میشد، دچار فروپاشی و تغییر جدی شده است.
خداقلیپور افزود: چالشهای اقتصادی و نظامی در این تحول اثر داشتهاند، اما مهمتر از آنها «چالش ارزشی» است؛ یعنی ارزشهایی که غرب جمعی خود را بر اساس آنها تعریف میکرد، دیگر مانند گذشته کارکرد ندارند.
وی ادامه داد: چین الگویی متفاوت از توسعه ارائه کرده و این تصور را که تنها مسیر توسعه موفق، مدل غربی است به چالش کشیده است.
چین، روسیه و ترامپ سه بخش از تغییر نظم را نشان میدهند
مدیرکل مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه گفت: چین با ارائه یک مدل توسعه جایگزین، یکی از پایههای فکری نظم گذشته را به چالش کشیده است.
وی افزود: روسیه نیز تصور «تهدید صفر» برای اروپا و غرب را از بین برده و ترامپ نیز بسیاری از مبانی امنیتیای را که غرب طی دهههای گذشته بر آنها تکیه داشت، زیر سؤال برده است.
خداقلیپور ادامه داد: بحران غزه نیز باعث شده بسیاری از ارزشهایی که غرب برای دههها درباره آنها سخن میگفت، با چالش جدی مواجه شوند و حتی دفاع از همان ادبیات گذشته برای کشورهای غربی دشوارتر شود.
وی تاکید کرد: بنابراین تغییر فقط در آرایش قدرت نیست، بلکه خود مفاهیم جهانی، بینالمللی و منطقهای نیز در حال تغییر است.
قدرتهای متوسط ظرفیت بیشتری برای نقشآفرینی پیدا کردهاند
خداقلیپور در ادامه گفت: یکی از نتایج مهم این شرایط، افزایش ظرفیت قدرتهای متوسط است.
وی افزود: قدرتهای متوسط امروز فضایی برای نقشآفرینی پیدا کردهاند که دستکم در هفتاد یا هشتاد سال گذشته کمتر در اختیار آنها بوده است.
این مقام وزارت امور خارجه تاکید کرد: درک این تغییر برای ایران اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از ترتیبات منطقهای و بینالمللی آینده الزاماً فقط توسط قدرتهای بزرگ شکل نخواهد گرفت.
جنگ علیه ایران از ۲۳ خرداد شروع شد و همچنان ادامه دارد
خداقلیپور با اشاره به تقابل جاری ایران گفت: من چندان با این تعبیر که یک «جنگ اول» و یک «جنگ دوم» داشتهایم موافق نیستم.
وی افزود: به نظر من جنگ از ۲۳ خرداد آغاز شده و در این ۱۵ تا ۱۶ ماه همچنان ادامه داشته است؛ شدت آن گاهی بالا رفته و گاهی پایین آمده، اما اصل جنگ متوقف نشده است.
وی ادامه داد: این جنگ اشکال مختلفی پیدا کرده و فقط به عملیات نظامی محدود نبوده است. فشار اقتصادی، عملیات سیاسی و حتی مذاکره نیز میتواند بخشی از همین جنگ تلقی شود.
خداقلیپور گفت: بنابراین اگر صرفاً دورههای درگیری نظامی را جنگ بدانیم، ممکن است بخش مهمی از واقعیت تقابل را نبینیم.
شرایط امروز را نمیتوان با جنگ هشتساله مقایسه کرد
وی با اشاره به فشارهای واردشده بر کشور گفت: حتی مقایسه شرایط فعلی با جنگ هشتساله به نظر من «قیاس معالفارق» است.
خداقلیپور افزود: به اعتقاد من شاید در هیچ دورهای، حتی در جنگ هشتساله، کشور با این سطح از فشار مواجه نبوده است؛ زیرا امروز مسئله فقط یک منازعه نظامی نیست و بحث بر سر تعیین تکلیف جایگاه ایران و برخی دیگر از بازیگران در نظم آینده است.
در تحلیل سیاسی نباید ابتدا نتیجه را انتخاب کرد
مدیرکل مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود به شیوه تحلیل در علوم اجتماعی پرداخت و گفت: یکی از نکاتی که در نقدها باید مورد توجه قرار گیرد، تفاوت میان استدلال استقرایی و استنتاجی است.
وی افزود: مشکل زمانی ایجاد میشود که ابتدا یک نتیجه را انتخاب کنیم و بعد برای اثبات آن دنبال شواهد بگردیم.
خداقلیپور ادامه داد: برای نمونه، یک جریان ممکن است از ابتدا به این نتیجه رسیده باشد که «تندروها همهچیز را به گروگان گرفتهاند» و سپس فقط شواهدی را انتخاب کند که این نتیجه را تایید کند.
وی گفت: جریان دیگری نیز ممکن است از ابتدا فرض کند «یک جریان غربگرا همه تصمیمات را هدایت میکند» و بعد به دنبال شواهدی برای اثبات همان نتیجه برود.
شواهد باید مقدم بر نتیجهگیری باشند
خداقلیپور تاکید کرد: روش درست این است که ابتدا شواهد دیده شوند و بعد بر اساس آنها نتیجهگیری صورت گیرد.
وی افزود: در هر جریان فکری یا سیاسی ممکن است تصمیمات درست و نادرست در کنار هم وجود داشته باشد و نباید از ابتدا یک گروه را مسئول همه مشکلات دانست.
این مقام وزارت امور خارجه گفت: برای نمونه، نمیتوان ابتدا فرض کرد همه مشکلات با دولت است و بعد برای آن شاهد پیدا کرد؛ همانطور که نمیتوان همه مشکلات سیاست خارجی را به وزارت امور خارجه نسبت داد.
وی تاکید کرد: «وزارت خارجه تنها بازیگر مؤثر در حوزه سیاست خارجی نیست.»
شرایط جنگی نیازمند همافزایی است
خداقلیپور ادامه داد: امروز کشور درگیر جنگ است و در چنین شرایطی بیش از هر چیز به همافزایی نیاز داریم.
وی افزود: تجربه جنگ نشان میدهد شرایط سخت معمولاً همدلی، همکاری و همراهی بیشتری ایجاد میکند و امروز نیز کشور به چنین فضایی نیاز دارد.
این مقام وزارت امور خارجه گفت: باید ایرادهای یکدیگر را تا حدی پوشش دهیم، به هم کمک کنیم و ظرفیتهای موجود را کنار هم قرار دهیم.
وی ادامه داد: کشور آنقدر ظرفیت و امکانات ندارد که هر مجموعه بهصورت جداگانه همایش، برنامه و فعالیت خودش را دنبال کند و در نهایت حتی از کار دیگران نیز بیخبر بماند.
نقد باید منصفانهتر و «مهربانتر» باشد
خداقلیپور تاکید کرد: حتی زمانی که از یکدیگر انتقاد میکنیم، لازم است انصاف بیشتری به خرج دهیم.
وی گفت: «یک مقدار همهچیز را منصفانهتر و یک کمی مهربانتر ببینیم.»
وی افزود: این به معنای تعطیل کردن نقد نیست، بلکه به این معناست که نقد در خدمت اصلاح و همافزایی قرار گیرد، نه در خدمت تثبیت نتیجهای که از قبل انتخاب شده است.
جنگ اخیر یک «نقطه عطف» است
خداقلیپور در ادامه به اظهارنظری از مارک دوبوویتز اشاره کرد و گفت: هرچند ما با بسیاری از مواضع او مخالفیم، اما در ابتدای جنگ عبارتی مطرح کرد که شاید بتوان با اصل آن موافق بود.
وی گفت: دوبوویتز گفته بود تحولاتی که اکنون در منطقه رخ میدهد، میتواند سرنوشت بسیار بلندمدت منطقه را تعیین کند.
خداقلیپور تاکید کرد: به اعتقاد من، جنگ و تجاوزی که علیه ایران صورت گرفته، از هر زاویهای که دیده شود یک «نقطه عطف» است.
به هیچ صورتی به دوران پیشاجنگ برنخواهیم گشت
وی در جمعبندی گفت: تاکید ما این است که ایران «به هیچ صورتی و در هیچ موضوعی» به دوران پیشاجنگ بازنخواهد گشت.
خداقلیپور افزود: منطقه نیز به شرایط پیشاجنگ بازنخواهد گشت و ترتیبات گذشته دیگر قابل بازسازی به همان شکل نیست.
وی تاکید کرد: اگر چنین ادعایی داریم، نمیتوانیم فقط منتظر بمانیم دیگران برای نظم جدید طرح ارائه کنند.
ایران باید ایده خودش را روی میز بگذارد
مدیرکل مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه در پایان گفت: در شرایطی که معتقدیم منطقه وارد مرحلهای جدید شده، ایران نیز باید ایده و راهکار مدنظر خود را برای آینده روی میز بگذارد.
وی افزود: دیگران از ایران انتظار دارند که متناسب با وزن، ظرفیت و جایگاهی که برای خود قائل است، درباره نظم آینده نیز پیشنهاد مشخص داشته باشد.
خداقلیپور تاکید کرد: اگر دوران پیشاجنگ تمام شده است، ایران نیز باید برای دوران پس از آن، حرف، طرح و ابتکار مشخص خود را ارائه کند.
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
