به گزارش مسیر اقتصاد چین با وجود پیشرفت گسترده در صنایع پیشرفته، همچنان با مسئله اعتماد عمومی به ایمنی مواد غذایی درگیر است. تازهترین نمونه در ماه آگوست رخ داد؛ زمانی که ویدئویی از استفاده برخی رانندگان از فرمالدهید برای تازه نگهداشتن کلم در مسیر حمل منتشر شد. پس از واکنش گسترده افکار عمومی، دولت ایستگاههای بازرسی برای آزمایش محصولات خروجی منطقه ایجاد کرد و سه نفر نیز با اتهامات کیفری بازداشت شدند. سنگاپور و کره جنوبی هم بازرسی واردات کلم از چین را افزایش دادند.
این حادثه در ادامه مجموعهای از پروندههای مشابه رخ داده است. گزارش استفاده از فرمالدهید در محصولات غذایی چین دستکم به سال ۲۰۱۲ بازمیگردد و در ماههای اخیر نیز موارد استفاده از آفتکشها و مواد شیمیایی ممنوع برای حفظ ظاهر محصولات گزارش شده است.
مقررات سختتر، اما ادامه تخلفات
یکی از مشهورترین بحرانهای ایمنی غذایی چین در سال ۲۰۰۸ رخ داد؛ زمانی که شیرخشک آلوده حدود ۳۰۰ هزار کودک را بیمار کرد و شش نفر جان باختند. دولت چین پس از آن قانون جامع ایمنی غذا را که در سال ۲۰۰۹ تصویب شده بود، بهتدریج سختتر کرد. اکونومیست معتقد است مقررات کنونی چین در بسیاری از زمینهها فاصله زیادی با استانداردهای اروپا ندارد و مجازات برخی تخلفات حتی شدیدتر است. دو نفر از عوامل پرونده شیرخشک اعدام شدند.
در حوزه مصرف سموم نیز پیشرفتهایی حاصل شده است. آموزش کشاورزان، آزمایش محصولات و ممنوعیت مواد سمیتر باعث کاهش مصرف آفتکش شده است. یک مطالعه در استان سیچوان نشان داد مصرف آفتکش بهازای هر واحد سطح کشاورزی بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۰ حدود یکسوم کاهش یافته است.
با وجود این اقدامات، ساختار تولید و توزیع غذا اجرای مؤثر مقررات را دشوار کرده است.
۱۶۰ میلیون کشاورز در یک زنجیره پراکنده
چند شرکت بزرگ کشاورزی در چین در کنار حدود ۱۶۰ میلیون کشاورز مستقل فعالیت میکنند که بخش عمده آنها زمینهای کوچک در مناطق کمدرآمد در اختیار دارند. پس از مرحله تولید نیز صدها هزار شرکت در انتقال غلات، میوه و سبزیجات از مزارع به شهرها نقش دارند. بسیاری از خانوارها خرید روزانه خود را از بازارهای کوچک محلی انجام میدهند و سهم قابل توجهی از مصرف غذا نیز در رستورانهای کوچک صورت میگیرد.
این پراکندگی، تعداد نقاطی را که امکان تخلف یا دورزدن مقررات در آنها وجود دارد افزایش داده است. حاشیه سود پایین برخی فعالان زنجیره نیز انگیزه کاهش هزینه از مسیرهای غیرقانونی را بیشتر میکند.
مشکل مشابهی در ساختار نظارتی وجود دارد. در سال ۲۰۲۴ مشخص شد روغن خوراکی با تانکرهایی حمل شده که برای انتقال سوخت نیز مورد استفاده قرار میگرفتند و میان دو بار حمل پاکسازی نمیشدند. مسئولیت نظارت بر چنین تخلفی میتوانست میان نهاد تنظیم بازار، وزارت حملونقل و دستگاههای مسئول مدیریت منابع راهبردی تقسیم شود. در نهایت هیچیک تخلف را کشف نکردند و یک رسانه دولتی آن را افشا کرد.
سرمایهگذاری چین در فناوری رهگیری غذا
دولت و شرکتهای چینی برای کاهش این ضعفها استفاده از فناوری را افزایش دادهاند. برخی رستورانها آشپزخانههای خود را بهصورت زنده برای مشتریان پخش میکنند و شرکتهای بزرگ از بلاکچین برای رهگیری مسیر محصولات در زنجیره تأمین استفاده میکنند.
توسعه زنجیره سرد نیز یکی از برنامههای اصلی دولت است. چین اکنون حدود هزار مرکز لجستیکی زنجیره سرد دارد و برنامه جدید دولت ایجاد ۵۰۰ مرکز دیگر طی پنج سال آینده را هدفگذاری کرده است. توسعه کامیونها و انبارهای یخچالی میتواند نیاز به استفاده از مواد شیمیایی برای حفظ ظاهر محصولات در مسیرهای طولانی حمل را کاهش دهد.
برخی خردهفروشان نیز ایمنی غذا را به مزیت رقابتی تبدیل کردهاند. فروشگاههای Sam’s Club با تأکید بر کیفیت و ایمنی محصولات در چین توسعه یافتهاند و «هما»، متعلق به علیبابا، به مشتری اجازه میدهد با اسکن بارکد بعضی کالاها گواهی آزمایش مواد شیمیایی و اطلاعات حملونقل را مشاهده کند. این مدل البته هزینه بیشتری دارد و برای همه مصرفکنندگان قابل استفاده نیست.
تضاد میان نظارت و منافع محلی
اکونومیست ریشه عمیقتر مسئله را در انگیزههای بنگاهها و مقامهای محلی میبیند. سرعت بالای عرضه محصول در برخی شرکتها میتواند به بررسی ناکافی تأمینکنندگان و فرایندهای ایمنی منجر شود. کانالهای داخلی گزارش تخلف نیز در بسیاری از شرکتها ضعیف است. دولت برای جبران این مسئله در سال ۲۰۲۴ پاداش افشاگران تخلفات جدی صنایع غذایی را تا ۵ درصد ارزش جریمه اعمالشده افزایش داد.
در سطح محلی نیز مقامها همزمان مسئول حمایت از صنایع و اشتغال منطقه و اجرای مقررات هستند. برخورد شدید با یک تولیدکننده ممکن است اشتغال و اقتصاد محلی را تحت فشار قرار دهد و بر ارزیابی عملکرد مقامهای همان منطقه اثر بگذارد. در چنین شرایطی انگیزهای برای حل غیرعلنی مسئله یا نادیده گرفتن تخلفات کوچک شکل میگیرد.
تجربه چین نشان میدهد افزایش ظرفیت فنی رهگیری و نظارت میتواند بخشی از مخاطرات زنجیره غذا را کاهش دهد، اما پراکندگی تولید، تداخل مسئولیت دستگاهها و تضاد منافع در سطح محلی همچنان محدودیتهای اصلی اجرای مقررات هستند. در چنین ساختاری، فناوری زمانی اثر کاملتری خواهد داشت که همراه با اصلاح مسئولیتها و انگیزههای نظارتی به کار گرفته شود.
منبع: اکونومیست
انتهای پیام/ کشاورزی
