مسیر اقتصاد/ در حالی که قیمت غلات در جهان افزایش مییابد، صادرکنندگان در روسیه با مشکل انباشتگی غلات حاصل از ناتوانی در ذخیره سازی و صادرات مواجه هستند. این مساله موجب کاهش قیمت غلات در داخل روسیه شده ولی خارج مرزهای روسیه وضعیت به گونهای دیگر است. شرایط ایجاد شده به دلیل مسائل اقلیمی و جنگ اوکراین، یک پنجره فرصتی برای ایران است تا از تهدیدات پیش رو در حوزه امنیت غذایی جلوگیری کند.
بحران کاهش شدید قیمت غلات روسی در پی تنش در دریای سیاه
روسیه و اوکراین اخیرا درگیریهای گستردهای را در دریای سیاه آغاز کردهاند. جرقه این درگیریها حملات اوکراین به مراکز پالایشگاهی روسیه بود که موجب از بین رفتن بخش عمدهای از توان تولید بنزین و گازوئیل این کشور شده است. روسیه نیز در واکنش به این حملات، تأسیسات و زیرساختهای صادرات غلات اوکراین را هدف قرار داده است.
این درگیریها موجب شد که اوکراین نیز برای اولین بار از شروع جنگ، دو پایانه صدور غلات روسی را در دریای سیاه هدف قرار دهد که مجموعا سالانه ۱۵.۶ میلیون تن غلات صادر میکردند.[۱] باید توجه داشت که حدود ۹۰ درصد از صادرات غلات روسیه از مسیر دریای سیاه انجام میشود. اوکراین نیز وضعیت مشابهی دارد و بنادر استان اودسا که مسئولیت صادرات ۹۰ درصد از غلات این کشور را دارد، پس از حملات روسیه در سال ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۵۴ درصد پایینتر از پیشبینیهای اولیه خواهد بود. برآوردها نشان میدهد که تنها صادرات گندم این کشور ۵۳ درصد کمتر از پیشبینیهای قبلی بوده و در سال آتی به ۸.۳ میلیون تن خواهد رسید.[۲]
باید توجه داشت این دو کشور تا پیش از جنگ مجموعا ۲۷ درصد از صادرات گندم، ۱۴ درصد از صادرات ذرت و ۷۷ درصد از صادرات روغن آفتابگردان جهان را انجام میدادند. در حال حاضر صادرات هر دو کشور روسیه و اوکراین با اختلال شدید مواجه است. این وضعیت نشان دهنده احتمال بالای گرانی غلات و دانههای روغنی در آینده نزدیک است.
رسانه روسی NGS24 در گزارشی از بحران ایجادشده در بازار غلات روسیه در پی اختلال صادرات از بنادر آزوف و دریای سیاه نوشته است. آرکادی زلوچفسکی، رئیس اتحادیه غلات روسیه میگوید صادرات غلات در دهه پایانی ژوئیه نسبت به سال قبل بیش از ۶۱ درصد و در کل ماه حدود ۳۸ درصد کاهش یافته است. توقف یا محدودشدن فعالیت بنادر آزوف باعث شده بخشی از غلهای که باید صادر میشد در بازار داخلی باقی بماند و قیمت خرید از کشاورزان بهشدت کاهش یابد.
وضعیت در استان روستوف شدیدتر است. برخی کشاورزان گندم را با قیمت ۶ تا ۹ هزار روبل در هر تن میفروشند، در حالی که هزینه تولید حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار روبل برآورد میشود. علت فروش در این قیمتها نیاز فوری کشاورزان به نقدینگی برای پرداخت حقوق، وام، مالیات، سوخت و هزینه کشت بعدی است
النینو و تنگه هرمز؛ عامل افزایش تقاضای غلات در اروپا و جهان
النینو پدیدهای اقلیمی است که بر اثر گرمشدن غیرعادی آبهای سطحی اقیانوس آرام رخ میدهد و با تغییر الگوهای باد و بارش، آبوهوای بسیاری از نقاط جهان را تحت تأثیر قرار میدهد. اثر آن بر کشاورزی میتواند بسیار جدی باشد: در برخی مناطق خشکسالی و کمبود آب ایجاد میکند و باعث افت عملکرد محصول، کاهش ذخایر آب زیرزمینی و افزایش هزینه آبیاری میشود؛ در مناطق دیگر نیز بارشهای شدید و سیلاب، مزارع، راههای دسترسی و زیرساختهای کشاورزی را تخریب کرده و احتمال گسترش آفات و بیماریهای گیاهی را بالا میبرد. در نتیجه، النینو میتواند عرضه محصولات کشاورزی را ناپایدار کند و به افزایش یا نوسان قیمت مواد غذایی منجر شود.
تولید ذرت در فرانسه در سال زراعی ۲۰۲۵ نسبت به سالهای پیشین کاهش چشمگیری داشته است. – منبع FranceAgriMer
کارن براون، تحلیلگر سابق کشاورزی در خبرگزاری رویترز هشدار داده است که با توجه به کاهش شدید تولید، انتظار میرود تقاضای واردات ذرت اتحادیه اروپا را بهطور چشمگیری افزایش یابد و بر عرضه جهانی غلات در میان تنشهای مداوم آبوهوایی تأثیر بگذارد.
وی همچنین تاکید کرده است که برداشت ذرت اتحادیه اروپا پس از تابستان ممکن است کمترین میزان از دهه ۱۹۹۰ باشد. تولید فرانسه نزدیک به نصف سال گذشته پیشبینی میشود، محصول آلمان ۱۴٪ کاهش یافته و محصول لهستان ممکن است بزرگترین محصول اتحادیه اروپا شود.
دلالتها برای ایران؛ تبدیل فرصت به تهدید
با وجود آن که برآورد کلی به ضرر امنیت غذایی تمامی جهان است، ولی انباشتگی غلات در غرب روسیه، شروع فصل برداشت و عدم امکان صادرات آن، این امکان را به ایران میدهد تا با استفاده از راهگذر شمال – جنوب در یک بازه کوتاه مدت به غلات ارزان قیمتی که امکان انبار کردن آن وجود ندارد و بر دست کشاورزان روسی مانده است دست پیدا کند.
باید توجه داشت که ایران در حال حاضر با محاصره در جنوب مواجه است، این موضوع واردات نهادههای دامی از مسیرهای سنتی یعنی آمریکای جنوب به خلیج فارس را مختل خواهد کرد.
علاوه بر این امسال علیرغم بارشهای مناسب و افزایش احتمالی تولید، متاسفانه قیمت پایین خرید تضمینی و تاخیر در پرداخت مطالبات کشاورزان، منجر به خرید تضمینی گندم به میزان کمتر از مقادیر پیشبینی شده خواهد شد.
با توجه به گلوگاههای موجود در تامین گندم و نهادههای دامی که دشمن قطعا برای اختلال در آن و ایجاد نارضایتی برنامهریزی خواهد کرد، مسئولین در وزارت جهاد کشاورزی نسبت به تشویق واردات در مقطع فعلی و تسهیل بروکراسی اداری برای کوتاه مدت چارهاندیشی کنند تا بتوان از فرصت ناشی از ارزان شدن غلات و دانههای روغنی در فصل برداشت فعلی روسیه نهایت استفاده را کرد.
منابع:
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
