مسیر اقتصاد/ سازمان امور مالیاتی در چهارماهه نخست سال جاری ۵۷۷ هزار میلیارد تومان درآمد وصول کرده است. این رقم در مدت مشابه سال قبل ۳۹۶ هزار میلیارد تومان بود و از افزایش ۴۶ درصدی درآمدهای مالیاتی حکایت دارد.
افزایش وصول در شرایطی اتفاق افتاده که استمرار جنگ و نااطمینانی اقتصادی بر فعالیت بنگاهها اثر گذاشته و بخشی از مهلتهای مالیاتی نیز تمدید شده است. از این جهت، جلوگیری از افت درآمدها و ثبت رشد ۱۸۱ هزار میلیارد تومانی، عملکرد قابل توجهی محسوب میشود.
با این حال، برای ارزیابی آثار این رشد باید به منشأ افزایش درآمدها توجه کرد. همه روشهای افزایش وصول، اثر یکسانی بر عدالت مالیاتی، فعالیت تولیدی و کیفیت تأمین مالی دولت ندارند.
افزایش درآمد مالیاتی از چه محلی مطلوبتر است؟
یکی از مطلوبترین مسیرها، شناسایی فعالیتها و درآمدهایی است که پیشتر خارج از پوشش نظام مالیاتی قرار داشتهاند. اتصال اطلاعات مجوزها، حسابهای تجاری، کارتخوانها و صورتحسابهای الکترونیکی میتواند دامنه مؤدیان را گسترش دهد و سهم فعالیتهای پنهان از اقتصاد را کاهش دهد.
در این حالت، درآمد دولت بدون تمرکز بیشتر بر مؤدیانی افزایش مییابد که از گذشته فعالیت خود را شفاف ثبت کرده و مالیات پرداخت کردهاند. مصادیق اعلامشده درباره شناسایی مغایرت میان نوع فعالیت و اطلاعات کارتخوانها، ظرفیت نظام دادهمحور را برای حرکت در این مسیر نشان میدهد.
کاهش فرار مالیاتی نیز منشأ مناسبی برای افزایش درآمد است. هر میزان از رشد وصول که از کشف فروشهای ثبتنشده، درآمدهای اظهارنشده یا استفاده نادرست از معافیتها حاصل شده باشد، میتواند به توزیع عادلانهتر بار مالیات کمک کند.
مسیر دیگر، افزایش تمکین مؤدیان است. سادهشدن تکالیف، محاسبه سیستمی مالیات و کاهش اختلاف میان مؤدی و ممیز میتواند باعث شود مالیات با هزینه و اصطکاک کمتری وصول شود. در چنین شرایطی، افزایش درآمد نتیجه بهترشدن فرایند مالیاتستانی است.
وصول بدهیها و معوقات سالهای قبل نیز منابع دولت را افزایش میدهد، اما این درآمد الزاماً تکرارپذیر نیست و نباید مانند درآمد پایدار سالانه ارزیابی شود.
سهم تورم از رشد درآمدها چقدر است؟
بخشی از رشد ۴۶ درصدی میتواند پیامد افزایش قیمت کالاها و خدمات باشد. با رشد اسمی فروش شرکتها و بنگاهها، مالیات ارزش افزوده و مالیات بر درآمد نیز افزایش پیدا میکند؛ حتی اگر تعداد مؤدیان یا حجم واقعی فعالیت اقتصادی تغییر زیادی نکرده باشد.
این بخش از رشد درآمد برای تأمین هزینههای اسمی دولت ضروری است، اما بهتنهایی نشانه گسترش پایه مالیاتی یا کاهش فرار نیست. به همین دلیل، افزایش اسمی وصول را باید در کنار تورم و رشد ارزش معاملات بررسی کرد.
افزایش مالیات مؤدیان قدیمی نیز همیشه به معنای فشار بیشتر نیست. ممکن است فروش، درآمد یا سود آنها افزایش یافته باشد و در نتیجه مالیات بیشتری بپردازند. مسئله اصلی این است که رشد درآمد مالیاتی تا چه اندازه میان مؤدیان قدیمی، فعالیتهای تازهشناساییشده و بخشهای دارای فرار مالیاتی توزیع شده است.
در مجموع، رشد ۱۸۱ هزار میلیارد تومانی درآمدهای مالیاتی در شرایط جاری دستاورد مثبتی برای تأمین منابع دولت است. ارزش ساختاری این عملکرد زمانی بیشتر خواهد بود که بخش اصلی رشد از گسترش پوشش مالیاتی، کاهش فرار و بهبود تمکین حاصل شده باشد. سهم بالای این عوامل به معنای افزایش درآمد همراه با حرکت به سوی نظام مالیاتی گستردهتر و عادلانهتر است؛ در حالی که سهم بالای تورم، رشد وصول را بیشتر به یک افزایش اسمی تبدیل میکند.
انتهای پیام/ مالیات
