به گزارش مسیر اقتصاد دولت کنیا با رونمایی از «راهبرد تولید داخلی محصولات و فناوریهای سلامت ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰»، برنامهای پنجساله را برای افزایش تولید داخلی دارو، واکسن، تجهیزات تشخیصی و تجهیزات پزشکی و همچنین تقویت نظامهای نظارتی و تضمین کیفیت محصولات سلامت آغاز کرده است.این راهبرد روز ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ با حضور دکتر «اوما اولُوگا»، دبیر اصلی وزارت خدمات پزشکی کنیا، و جمعی از نمایندگان دولت، بخش خصوصی، صنعت داروسازی و شرکای توسعهای این کشور به طور رسمی آغاز شد.
ظرفیت قابل توجه تولید در برابر نیاز گسترده به واردات
این برنامه در شرایطی کلید خورده است که کنیا تلاش میکند وابستگی خود به واردات محصولات دارویی و پزشکی را کاهش داده و ظرفیت تولید داخلی را به یکی از پایههای امنیت سلامت کشور و منطقه تبدیل کند. ویلیام روتو، رئیسجمهور کنیا، پیشتر بر ضرورت ایجاد توانمندیهای مستقل در قاره آفریقا برای تأمین نیازهای دارویی تأکید کرده بود. او در جریان یک نشست حاشیهای اجلاس اتحادیه آفریقا در آدیسآبابا در فوریه ۲۰۲۶، تولید داخلی را بخش مهمی از مسیر دستیابی آفریقا به «امنیت و حاکمیت سلامت» دانسته بود.
کنیا در حال حاضر از جایگاه قابل توجهی در صنعت داروسازی آفریقا برخوردار است. این کشور سومین صادرکننده بزرگ محصولات دارویی در قاره آفریقا و بزرگترین تأمینکننده دارویی در بازار مشترک شرق و جنوب آفریقا (COMESA) محسوب میشود و نزدیک به نیمی از بازار دارویی این منطقه را در اختیار دارد.
بیش از ۳۷ شرکت دارای مجوز در کنیا فعالیت میکنند و مجموعاً حدود ۶۹۴ نوع فرآورده دارویی تولید میکنند. محصولات این شرکتها علاوه بر تأمین بخشی از نیاز داخلی، به کشورهایی مانند تانزانیا، اوگاندا، رواندا و سومالی نیز صادر میشوند.
ارزش صادرات محصولات دارویی کنیا از حدود ۱۲.۲ میلیارد شیلینگ در سال ۲۰۲۲ به ۱۹.۹ میلیارد شیلینگ در سال ۲۰۲۴ رسیده که نشاندهنده رشد ۶۳ درصدی در مدت دو سال است. در همین زمینه، شرکت Universal Corporation Limited نیز به نخستین شرکت آفریقایی تبدیل شده که برای یک داروی حیاتی ضد مالاریا موفق به دریافت پیشصلاحیت سازمان جهانی بهداشت شده است.
با وجود این پیشرفتها، بخش قابل توجهی از نیاز دارویی کنیا همچنان از طریق واردات تأمین میشود. برآوردها نشان میدهد حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد داروهای مصرفی این کشور وارداتی است؛ وابستگیای که در جریان همهگیری کووید-۱۹ و شیوع بیماری امپاکس، همزمان با اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی، آسیبپذیری نظام سلامت کنیا را آشکار کرد.
ارزش بازار محصولات سلامت در کنیا سالانه حدود ۱.۲ میلیارد دلار برآورد میشود که بیش از ۷۶۰ میلیون دلار آن به واردات اختصاص دارد. در مقابل، تولیدکنندگان داخلی تنها حدود ۲۰ درصد از اقلام موجود در فهرست داروهای ضروری این کشور را تولید میکنند.
از سوی دیگر، ظرفیت تولید ایجادشده در داخل نیز به طور کامل مورد استفاده قرار نمیگیرد و کارخانههای داروسازی کمتر از نیمی از ظرفیت نصبشده خود را به کار گرفتهاند. دولت کنیا امیدوار است افزایش بهرهبرداری از همین ظرفیتهای موجود بتواند بخش قابل توجهی از شکاف میان تولید و نیاز داخلی را جبران کند.
افزایش بهرهوری کارخانهها و اصلاح نظام خرید دولتی
یکی از اهداف اصلی راهبرد جدید، افزایش نرخ بهرهبرداری از ظرفیت تولیدی موجود به ۷۰ درصد تا سال ۲۰۳۰ است. در کنار آن، برنامههایی برای کمک به تولیدکنندگان جهت دستیابی به استانداردهای بینالمللی «روشهای خوب تولید» (GMP) در نظر گرفته شده است.
یکی دیگر از محورهای این برنامه، اصلاح الگوی خرید و تأمین دارو در بخش دولتی است. بر اساس این راهبرد، قرار است تعهدات خرید چندساله برای تولیدکنندگان ایجاد شود تا بازار داخلی برای محصولات تولیدشده در کنیا ثبات بیشتری پیدا کند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که تولیدکنندگان کنیایی در سالهای گذشته بارها نسبت به مشکلات بازار داخلی و ساختار خرید دولتی انتقاد کردهاند؛ بهگونهای که در برخی موارد صادرات دارو برای شرکتها از فروش محصولات به نظام سلامت داخلی سودآورتر بوده است.
تمرکز بر تولید واکسن و فناوریهای نوین
توسعه ظرفیت تولید واکسن نیز بخش دیگری از برنامه کنیا برای کاهش وابستگی خارجی است.
این کشور در فوریه ۲۰۲۶ به برنامه انتقال فناوری mRNA سازمان جهانی بهداشت و «صندوق ثبت اختراعات دارویی» (Medicines Patent Pool) پیوست. در چارچوب این برنامه، مؤسسه Kenya BioVax در حال توسعه توانمندیهای داخلی برای تولید واکسنهایی علیه کووید-۱۹، مالاریا، سل و سایر بیماریهایی است که میتوانند در زمان شیوعهای گسترده، تهدیدی برای سلامت عمومی ایجاد کنند.
به این ترتیب، دولت کنیا تلاش دارد علاوه بر افزایش تولید داروهای عمومی، زیرساختهای لازم برای ورود به حوزههای پیشرفتهتر تولید محصولات زیستی و واکسن را نیز ایجاد کند.
دکتر «نیما روسیبامایلا کیمامبو»، نماینده موقت سازمان جهانی بهداشت در کنیا، تأکید کرده است که توسعه تولید داخلی بدون تقویت همزمان نظام نظارتی نمیتواند به اهداف موردنظر منجر شود. از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت، افزایش حجم تولید باید همزمان با اطمینان از رعایت استانداردهای ایمنی، اثربخشی و کیفیت محصولات همراه باشد.
در همین راستا، کنیا تدوین «برنامه اقدام ملی برای مقابله با محصولات پزشکی نامرغوب و تقلبی» را نیز آغاز کرده است. نخستین نشست کمیته راهبری بینوزارتی این برنامه در اول ژوئیه ۲۰۲۶ برگزار شد و نهادهای نظارتی، سازمانهای مجری قانون و شرکای توسعهای در آن حضور داشتند.
بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت، حدود یک مورد از هر ۱۰ محصول پزشکی مورد استفاده در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط ممکن است نامرغوب یا تقلبی باشد. چنین محصولاتی علاوه بر ایجاد خطر مستقیم برای بیماران، اعتماد عمومی به نظام سلامت را نیز تضعیف میکنند.
حرکت به سوی استانداردهای بینالمللی
تقویت «هیئت داروسازی و سموم کنیا» (Pharmacy and Poisons Board) و رساندن سطح بلوغ این نهاد به سطح ۳ سازمان جهانی بهداشت (WHO Maturity Level 3) نیز از دیگر اهداف راهبرد جدید است.
دستیابی به این سطح میتواند به تقویت اعتبار نظام نظارتی کنیا کمک کرده و اعتماد به داروهای تولید داخل را هم در بازار داخلی و هم در کشورهای منطقه افزایش دهد؛ موضوعی که برای توسعه صادرات دارویی این کشور اهمیت ویژهای دارد.
سازمان جهانی بهداشت در تدوین این راهبرد و برنامه اقدام ملی نیز مشارکت داشته و از طریق ارائه مشاوره فنی در زمینه تقویت نظامهای نظارتی، تضمین کیفیت و اجرای برنامهها، از روند توسعه صنعت سلامت کنیا حمایت کرده است. این همکاریها از جمله در جریان چهلوششمین کنفرانس علمی سالانه انجمن داروسازی کنیا در مومباسا دنبال شده است.
مقامات بهداشتی کنیا و سازمان جهانی بهداشت تأکید دارند که موفقیت این راهبرد صرفاً با افزایش تعداد کارخانهها یا حجم تولید سنجیده نخواهد شد، بلکه معیار اصلی، تأثیری است که این برنامه بر دسترسی مردم به دارو و خدمات سلامت خواهد گذاشت.
به گفته دکتر کیمامبو، ارزش واقعی این راهبرد زمانی مشخص میشود که کارخانههای بیشتری تولید خود را افزایش دهند، فرصتهای شغلی جدید ایجاد شود، دسترسی مردم به داروهای مورد نیاز بهبود پیدا کند و نظام سلامت کشور در برابر بحرانها و اختلالات زنجیره تأمین مقاومتر شود.
منبع: afro.who
انتهای پیام/ تولید
