به گزارش مسیر اقتصاد پیشنویس توافقی که با میانجیگری عمان در حال بررسی است، اختیار کنترل کشتیهای واردشونده به خلیج فارس از مسیر تنگه هرمز را به ایران میدهد. رویترز این تحول را یکی از بزرگترین امتیازهای دادهشده به ایران از زمان آغاز جنگ پنجماهه با آمریکا ارزیابی کرده است. پیش از جنگ، کشتیها بدون پرداخت عوارض و بدون پذیرش رسمی نظارت ایران از این آبراه عبور میکردند. دولت آمریکا نیز بارها اعلام کرده بود کنترل ایران بر یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان را نخواهد پذیرفت. با این حال، یکی از منابع منطقهای رویترز گفته است اصل اعطای «نوعی کنترل» به ایران پذیرفته شده و گفتوگوها اکنون بر تعریف دامنه آن متمرکز است.
کنترل تردد ورودی؛ اختلاف بر سر مسیر خروجی
بر اساس متن در حال مذاکره، ایران بر عبور کشتیهایی که وارد خلیج فارس میشوند کنترل خواهد داشت. مسئله حلنشده، جایگاه ایران در مدیریت کشتیهایی است که از خلیج فارس خارج میشوند. مذاکرهکنندگان کشورهای منطقه خواهان نظارت مشترک بر بازرسی کشتیها هستند، درحالیکه ایران بر عبور رفتوبرگشت شناورها از آبهای تحت کنترل خود تأکید دارد.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، اعلام کرده است ترتیبات مورد بحث بهگونهای طراحی شده که کشتیهای تجاری در مسیر ورود و خروج از آبهای سرزمینی ایران عبور کنند. او گفت مذاکرات با عمان به تفاهمهای اساسی رسیده و در آستانه نهاییشدن قرار دارد. با این حال، منابع منطقهای رویترز تأکید کردهاند جزئیات مربوط به تردد خروجی همچنان مورد اختلاف است.
اختلاف دیگر به دریافت عوارض مربوط میشود. ایران خواهان دریافت رقمی معادل ۵ تا ۷ درصد ارزش محموله کشتیهاست؛ عمان حدود ۳ درصد را مطرح کرده و آمریکا با دریافت هرگونه عوارض مخالفت میکند. کشورهای منطقه نیز خواهان آن هستند که پرداختها داوطلبانه باقی بماند. بنابراین نرخ عوارض و دامنه کشتیهای مشمول هنوز قطعی نیست و برآورد درآمدهای دهها میلیارد دلاری از این محل، بر فرضهای تأییدنشده استوار است.
مخالفت افکار عمومی، هزینه ادامه جنگ را بالا برد
ترامپ در ابتدای جنگ از «تسلیم بیقیدوشرط» ایران سخن میگفت و حتی انتخاب رهبر آینده این کشور را در اختیار آمریکا میدانست. پنج ماه بعد، مخالفت داخلی با جنگ، ادامه این موضع را برای کاخ سفید دشوار کرده است. رویترز گزارش داده است مخالفان جنگ در آمریکا حدود دو برابر موافقان هستند و تنها یکسوم مردم از ادامه آن حمایت میکنند.
نظرسنجی رویترز و ایپسوس همچنین نشان داده است ۷۹ درصد آمریکاییها انتظار دارند جنگ برای مدت طولانی ادامه یابد و نیمی از پاسخدهندگان هزینههای آن را قابل توجیه نمیدانند. افزایش قیمت بنزین و هزینه زندگی نیز از مهمترین نگرانیهای رأیدهندگان عنوان شده است.
انتخابات میاندورهای فرصت ترامپ را محدود کرده است
انتخابات میاندورهای کنگره در نوامبر برگزار میشود و جمهوریخواهان باید از اکثریت محدود خود دفاع کنند. طولانیشدن جنگ، افزایش قیمت انرژی و مشخصنبودن هدف نهایی عملیات میتواند به موقعیت انتخاباتی حزب ترامپ آسیب بزند. جمهوریخواهان نیز نگراناند هزینههای زندگی، دستاوردهای سیاسی برنامههای اقتصادی دولت را تحتتأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، توافقی که امکان افزایش عبور نفتکشها و کاهش قیمت انرژی را فراهم کند، برای ترامپ ارزش داخلی دارد. اعلام توقف حملات و انتشار خبر پیشرفت مذاکرات نیز در مدت کوتاهی قیمت نفت را بهشدت کاهش داد؛ موضوعی که نشان میدهد پایان اختلال در هرمز میتواند بخشی از فشار اقتصادی واردشده بر دولت آمریکا را کم کند.
کاهش ذخایر مهمات، گزینه نظامی را محدود کرد
عامل سوم، فشار واردشده بر ذخایر تسلیحاتی آمریکاست. فرماندهان نظامی در جولای به ترامپ هشدار داده بودند ذخایر برخی مهمات هوایی کاهش یافته است. رویترز همچنین گزارش داده ارتش آمریکا تقریباً تمام موشکهای دوربرد و نقطهزن خود را در جریان جنگ مصرف کرده است.
کاهش مهمات به معنای ناتوانی کامل آمریکا از ادامه حملات نیست، اما هزینه و محدودیت عملیات طولانیمدت را بیشتر میکند. ترامپ کمبود مهمات را رد کرده، با این حال پذیرفته است ارتش به تعداد بیشتری از تسلیحات پیشرفته نیاز دارد.
حملات نظامی کنترل ایران بر تنگه را نشکست
چهارمین عامل، ناکامی عملیات نظامی در تغییر وضعیت هرمز است. آمریکا در جولای دو هفته حملات شدید علیه ایران انجام داد، اما این عملیات نتوانست کنترل عملی ایران بر تنگه را از میان ببرد. نیروهای ایرانی همچنان کشتیهای فاقد مجوز را متوقف یا مجبور به بازگشت کردهاند و واشنگتن نتوانسته مسیر مورد نظر خود در نزدیکی ساحل عمان را تثبیت کند.
رویترز نوشته است تلاشهای نظامی چندماهه آمریکا، از جمله حملات جولای، تسلط ایران بر تنگه را درهم نشکسته است. همین ناکامی، همراه با کاهش مهمات و فشار سیاسی داخلی، مسیر ترامپ را از تهدید به تسلیم ایران به مذاکره درباره نوعی کنترل رسمی تهران بر آبراه تغییر داده است.
پذیرش نقش ایران؛ مهمتر از رقم عوارض
هنوز توافق نهایی امضا نشده و آمریکا نیز بهطور رسمی پذیرش پیشنویس را اعلام نکرده است. اختلاف درباره کنترل ترافیک خروجی، نظارت بر بازرسیها و میزان عوارض ادامه دارد. ازاینرو نمیتوان تحقق درآمدهای پیشبینیشده از عوارض را قطعی دانست.
با این حال، ارزش اصلی پیشنویس در رقم عوارض خلاصه نمیشود. پذیرفتهشدن نقش ایران در مدیریت کشتیهای ورودی، به معنای تغییر قواعد حاکم بر تنگه هرمز و عقبنشینی آمریکا از مطالبه عبور آزاد و بدون نظارت تهران است. در صورت نهاییشدن این ترتیبات، جنگی که با هدف تسلیم ایران آغاز شد، به شکلگیری نظمی منتهی خواهد شد که کنترل ایران بر مهمترین آبراه انرژی جهان را به رسمیت میشناسد.
منبع: رویترز
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
