به گزارش مسیر اقتصاد چین با مازاد تجاری نزدیک به ۱.۲ تریلیون دلار در سال گذشته، همچنان یکی از بازیگران اصلی تجارت جهانی است. با این حال، تحلیل تجارت خارجی چین فقط از زاویه آمار ملی، تصویر دقیقی از قدرت صادراتی این کشور ارائه نمیدهد. پشت این حجم از صادرات، مجموعهای از استانهای تخصصی و خوشههای صنعتی قرار دارند که هر یک نقش متفاوتی در تولید، صادرات، واردات، لجستیک، تجارت الکترونیک یا ارتقای فناوری ایفا میکنند. از این منظر، قدرت تجاری چین نه فقط نتیجه اندازه اقتصاد آن، بلکه حاصل پیوند میان جغرافیا، زیرساخت، سیاست صنعتی و تخصصیشدن منطقهای است.
چهار استان ساحلی در قلب مازاد تجاری چین
ساختار تجارت چین از نظر جغرافیایی بسیار نامتوازن است. بر اساس گزارش مجمع جهانی اقتصاد، ۹۶ درصد مازاد تجاری نزدیک به ۱.۲ تریلیون دلاری چین در سال گذشته از چهار استان ژجیانگ، گوانگدونگ، جیانگسو و شاندونگ به دست آمده است. این استانها در کریدورهای ساحلی و در دهانه رودخانههای مهم تجاری قرار دارند و برای سالها دروازه اتصال تولید داخلی چین به بازارهای بینالمللی بودهاند.
گوانگدونگ، بزرگترین استان تجاری چین، در سال ۲۰۲۵ بیش از یک تریلیون دلار مبادله ثبت کرد که بیش از یکپنجم کل تجارت ملی چین است. شهرهایی مانند شنژن و دونگگوان در این استان، از مراکز اصلی تولید و صادرات گوشی هوشمند، رایانه و کالاهای مرتبط با نیمههادی هستند. در دلتای رودخانه یانگتسه نیز استان جیانگسو جایگاهی مهم در الکترونیک و تولید پیشرفته دارد و گوشی هوشمند، رایانه و نیمههادی از مهمترین اقلام صادراتی آن محسوب میشوند.
ژجیانگ مسیر متفاوتی را طی کرده و به مرکز تجارت الکترونیک فرامرزی و صادرات بستههای کوچک تبدیل شده است. نقش پلتفرمهای دیجیتال در این استان نشان میدهد صادرات چین دیگر فقط به کارخانههای بزرگ و محمولههای صنعتی وابسته نیست. شاندونگ نیز ترکیبی از صادرات صنعتی و کشاورزی را در اختیار دارد؛ این استان بیش از نیمی از صادرات تایر چین را بر عهده دارد و همزمان بزرگترین صادرکننده سبزیجات این کشور است.
نقش متفاوت استانها در زنجیره تجارت
تمرکز مازاد تجاری در چند استان ساحلی به این معنا نیست که سایر مناطق چین نقشی در تجارت جهانی ندارند. در سال ۲۰۲۵، هشت منطقه در سطح استان با کسری تجاری روبهرو بودند؛ زیرا برخی مناطق بیشتر نقش مراکز واردات، مالی، لجستیک، پردازش مواد واسطهای یا تخصیص منابع را ایفا میکنند. همزمان، ارزش تجارت ۱۵ استان چین در سال ۲۰۲۵ از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر رفت که نشان میدهد مشارکت مناطق مختلف این کشور در تجارت جهانی در حال گسترش است.
لیائونینگ با تکیه بر بندر دالیان، یکی از دروازههای مهم ارتباط چین با شمال شرق آسیاست و در صادرات کشتی و تجهیزات دریایی و واردات انرژی نقش دارد. آنهوئی نیز نمونهای از مسیر تازه ارتقای صنعتی چین است. این استان، بهویژه مرکز آن یعنی هفئی، به یکی از پایگاههای مهم صنایع موسوم به «سهگانه جدید» چین تبدیل شده است؛ یعنی خودروهای برقی، باتریهای لیتیمی و پنلهای خورشیدی. آنهوئی همچنین دومین صادرکننده بزرگ خودروهای سواری چین است و خوشه خودروسازی آن با سرعت در حال گسترش است.
از تولید کاربر تا نوآوری هدایتشده
تحولات استانی چین بخشی از تغییر بزرگتر در مدل صنعتی این کشور است. چین در حال عبور از تولیدات نیرویکاربر و کمارزشتر به سمت تولیدات فناورانه، نوآوریمحور و با ارزش افزوده بالاتر است. این تغییر با هماهنگی میان دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی، دولتهای محلی و بنگاهها تقویت شده و سیاست صنعتی و سرمایهگذاری زیرساختی نیز به رشد سریع صنایع جدید کمک کرده است.
برآوردهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان میدهد چین در سال ۲۰۲۴ از نظر هزینه ناخالص داخلی تحقیق و توسعه از آمریکا پیشی گرفته است. برنامه پنجساله جدید چین نیز بر نوآوری فناورانه، ارتقای صنعتی و صنایع نوظهور راهبردی تأکید دارد. این ترکیب، الگویی از «نوآوری هدایتشده» ایجاد کرده که برای بسیاری از اقتصادهای رقیب، هم فرصت همکاری و هم چالش رقابتی به همراه دارد.
بازآرایی تجارت جهانی با محوریت چین
رشد صادرات چین در بخشهایی مانند الکترونیک، خودروهای برقی و باتری، واکنش اقتصادهای دیگر را نیز برانگیخته است. بسیاری از کشورها درباره مازاد ظرفیت صنعتی چین و اثر آن بر رقابت جهانی نگران هستند و در پاسخ، سیاستهای صنعتی تازهای برای تقویت تولید داخلی خود در پیش گرفتهاند. برخی دولتها و شرکتها نیز به سمت تنوعبخشی زنجیره تأمین و راهبرد «چین بهعلاوه یک» حرکت کردهاند.
چین نیز در برابر این فشارها، پیوندهای تجاری خود را با بازارهای نوظهور و کشورهای جنوب جهانی تعمیق میکند. نتیجه این روند، کاهش تجارت جهانی نیست، بلکه بازآرایی آن است. تجارت بینالملل بیش از گذشته در قالب بلوکهای منطقهای، ترتیبات محدود چندجانبه و شبکهای از شرکای قابل اعتماد سازماندهی میشود.
قدرت صادراتی چین در سالهای آینده همچنان بر اقتصاد جهانی اثرگذار خواهد بود. اما برای شناخت این قدرت، نگاه به آمار ملی کافی نیست. موتور تجارت چین در ترکیب سیاست صنعتی ملی با مزیتهای جغرافیایی، خوشههای استانی، زیرساختهای لجستیکی، تجارت پلتفرمی و زیستبومهای نوآوری در مناطق مختلف این کشور قرار دارد.
منبع: مجمع جهانی اقتصاد
انتهای پیام/ تولید
