به گزارش مسیر اقتصاد افتتاحیه سیزدهمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ با موضوع «نظم نوین جهانی؛ بازآفرینی قدرت ایران ۲» برگزار شد. در این رویداد اصغر عیوضی، مدیر اندیشکده ایتان و کارشناس امور راهبردی، با تقدیر از استمرار این همایش گفت: سیزده سال پیگیری یک موضوع با این ابعاد و اهمیت، اقدامی ارزشمند است و امیدواریم این مسیر بتواند به جریان اقتصادی کشور کمک کند.
وی افزود: موضوعی وجود دارد که باید درباره آن بسیار گفتوگو کنیم تا بهتدریج از وضعیت اعتراض، تذکر، هشدار و نگرانی خارج شویم و به سمت حل مسئله حرکت کنیم. یک سؤال بسیار جدی که باید در داخل ایران به پاسخ آن برسیم این است که چرا آمریکای بزرگ، با وجود مسائل پیچیدهای که امروز با آنها مواجه است، درگیری با ایران را در اولویت قرار میدهد؟
چرا آمریکا درگیری پرریسک با ایران را انتخاب کرده است؟
عیوضی ادامه داد: رفتارهای بینالمللی آمریکا نشان میدهد این کشور با مسائل جدی و بزرگی مواجه است. رفتار آمریکا در حوزه تعرفهها، درگیری با نهادهای بینالمللی و برهم زدن برخی ساختارهای موجود نشان میدهد وضعیت این کشور عادی نیست. بنابراین باید پرسید چرا در چنین شرایطی، درگیری با ایران برای آمریکا اولویت پیدا میکند؟
وی تاکید کرد: این درگیری نیز یک درگیری کمهزینه نیست، بلکه تقابلی پرریسک است که تقریباً بینظیرترین تنش تاریخ حوزه انرژی را رقم زده و مسائل را پیچیدهتر کرده است. حتی به نظر میرسد آمریکا در نتیجه این مسیر به تصمیمهای عجیب و بنبستهای راهبردی نزدیک شده باشد.
این کارشناس امور راهبردی افزود: برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید یکی از مشکلات جدی خودمان را حل کنیم و آن «خودکوچکپنداری» است. ما کارهای بزرگ خودمان، دستاوردها و انتخابهای مهمی را که طی سالهای متمادی داشتهایم، بهدرستی نمیبینیم و همین مسئله باعث میشود وزن راهبردی ایران را نیز درست تحلیل نکنیم.
وی ادامه داد: وقتی وزن راهبردی خودمان را درست تحلیل نکنیم، تحلیل ما از صحنه سطحی میشود و گزارههای سادهانگارانه نهتنها رواج پیدا میکنند، بلکه در نهایت به تصمیم نیز منجر میشوند.
روایت دشمن جدی گرفته میشود، اما رفتار آمریکا کمتر تحلیل میشود
عیوضی گفت: در چنین فضایی، روایت طرف مقابل بیش از حد مورد توجه قرار میگیرد؛ توییتهای ترامپ جدی میشود، جریان رسانهای غرب جدی گرفته میشود، تصویری که غرب از جنگ ارائه میکند و گزارشهایی که از جلسات آنها منتشر میشود مورد توجه قرار میگیرد، اما خود رفتار آمریکا آنطور که باید بررسی نمیشود.
وی افزود: این نگاه حتی میتواند ما را به این نقطه برساند که تصور کنیم اصل جنگ یک «دیوانگی» از سوی ترامپ یا صرفاً یک خطای راهبردی بوده است؛ گویی فردی تصمیمی ناگهانی گرفته و آمریکا بدون محاسبه وارد یک جنگ شده است.
مدیر اندیشکده ایتان تاکید کرد: در حالی که تحلیل رفتار آمریکا نشان میدهد این یک انتخاب جدی است. آمریکا بسیار جدی برای درگیری با ایران آمده و ما باید نسبت این پدیده را با مسائل بزرگتر آمریکا پیدا و درباره آن جمعبندی کنیم.
روند طبیعی تحولات جهانی دیگر به نفع نظم آمریکایی نیست
عیوضی ادامه داد: به نظر میرسد آمریکاییها به یک جمعبندی مشخص رسیدهاند؛ اینکه «جریان طبیعی تحولات جهانی دیگر به نفع نظم آمریکایی نیست». آنها بیش از هفت یا هشت سال است که به این نتیجه رسیدهاند و خود در قامت یک نظمبرهمزن وارد صحنه شدهاند.
وی افزود: به نظر میرسد آمریکا برای ایران و منطقه غرب آسیا نقش کلیدی در این معادله قائل است و انتخاب ایران را در عبور از یک نظم به نظم دیگر بسیار مؤثر میداند.
این کارشناس امور راهبردی گفت: اگر به منطقه غرب آسیا بهعنوان منطقه انرژی نگاه کنیم، بخش عمده آن در یک بلوک تقریباً غربی قرار دارد و ایران مهمترین کشوری است که سیاست متفاوتی دارد و از آمریکا پیروی نمیکند.
وی ادامه داد: به نظر میرسد جمعبندی آمریکا این است که وضعیت ایران دیگر نمیتواند در نقطهای مبهم باقی بماند و باید تعیین تکلیف شود. آمریکا آمده است تا ایران موضع خود را تغییر دهد و وارد همان نظمی شود که این کشور برای منطقه در نظر گرفته است.
مسئله آمریکا حفظ «اول بودن» است
عیوضی با اشاره به شعار و منطق «America First» گفت: برای آمریکا مسئله صرفاً توسعه نیست؛ مسئله مهمتر «اول بودن» است. آمریکاییها میخواهند همه تحولات با توسعه آمریکا و مهمتر از آن، با حفظ جایگاه نخست این کشور سازگار باشد.
وی افزود: مسئله بزرگ آمریکا این است که جریان عمومی تحولات به سمتی حرکت میکند که این کشور در حال از دست دادن مزیتهای ناشی از «اول بودن» است و این وضعیت برای آمریکا قابل تحمل نیست.
این کارشناس امور راهبردی ادامه داد: آمریکا در نقاط حساس این تحول، نقش ایران را بسیار پررنگ میبیند و برای تغییر موقعیت ایران وارد صحنه شده است.
با واگذاری اورانیوم و نفت، مسئله آمریکا با ایران حل نمیشود
عیوضی تاکید کرد: اگر این تحلیل درست باشد، آنگاه هر اقدامی از جنس دادن امتیازهای موردی مسئله را حل نمیکند. «انرژی اتمی را بدهیم، اورانیوم را بدهیم، بخشی از خاک را بدهیم، حتی بگوییم کل نفتمان را میدهیم»، باز هم مسئله اصلی تغییر نمیکند.
وی افزود: آمریکا مسئله بزرگتری دارد که به خاطر آن در این نقطه با ایران درگیر شده است. بنابراین باید در داخل کشور درباره اصل این مسئله به جمعبندی برسیم.
مدیر اندیشکده ایتان ادامه داد: آمریکا برای پیش بردن این هدف به مؤلفهای تکیه کرده که با فاصله قابل توجه نسبت به دیگران برای خود ایجاد کرده و آن «قدرت نظامی» است.
آمریکا «کتوشلوار را درآورده و لباس گاوچرانی پوشیده است»
عیوضی گفت: آمریکا به دلیل جایگاه نخست خود و دسترسی گستردهای که در طول سالها به منابع جهان داشته، توان نظامی متفاوت و متمایزی ایجاد کرده است. فاصله نظامی آمریکا فقط با ایران زیاد نیست؛ این فاصله با بسیاری از کشورهای جهان و حتی چین نیز قابل توجه است.
وی افزود: حجم هزینه نظامی آمریکا با کل جهان قابل مقایسه است و بخش قابل توجهی از دیگر هزینههای نظامی جهان نیز مربوط به بلوک خود این کشور است. بنابراین واشنگتن امروز برای حفظ نظم مطلوب خود بر همین مؤلفه قدرت تکیه کرده است.
این کارشناس امور راهبردی در توصیف تغییر رفتار آمریکا گفت: به تعبیری «کتوشلواریها، کتوشلوار را درآوردهاند، لباس گاوچرانی پوشیدهاند و تفنگ را روی میز گذاشتهاند»؛ یعنی زبان گفتوگو تغییر کرده و آمریکا میخواهد با قدرت نظامی خود نظم را برگرداند.
ایران باید فلسفه جنگ را درست بفهمد
عیوضی تاکید کرد: اگر بتوانیم در داخل ایران به این جمعبندی برسیم که فلسفه جنگ این نیست که ایران ضعفی نشان داده و ترامپ یا آمریکا تحریک شدهاند که کار ایران را یکسره کنند، بخش مهمی از مسئله حل میشود.
وی افزود: با همان آمریکایی مواجهیم که در طول دههها پدیدهها را محاسبه کرده و برای منافع خود حساب و کتاب داشته است؛ بنابراین نمیتوان گفت ناگهان «خوشی زیر دل آمریکا زده» و به ایران حمله کرده است.
مدیر اندیشکده ایتان ادامه داد: باید از چنین تحلیلی عبور کنیم و به این جمعبندی برسیم که از منظر آمریکا، این جنگ، جنگی است که در آن باید وضعیت ایران تعیین تکلیف شود. اگر خودمان را در چنین موقعیتی ببینیم، رفتار دیگر بازیگران را نیز بهتر درک خواهیم کرد.
چرا دیگر کشورها به اندازه انتظار ایران همراهی نمیکنند؟
وی با اشاره به رفتار دیگر قدرتها گفت: ایران اکنون کار بزرگی انجام میدهد، اما در داخل این احساس وجود دارد که سایر کشورها آنطور که انتظار داریم همراهی نمیکنند.
عیوضی افزود: نظم جدیدی که در منطقه در حال شکلگیری است فقط برای ایران مزیت ایجاد نمیکند و بسیاری از کشورها میتوانند از آن منتفع شوند. ایران در نقطهای در حال تحمل هزینه و ایجاد فرصت برای دیگران است که اگر این کار را انجام ندهد، بسیاری از معادلات تغییر میکند.
وی ادامه داد: با این حال، بازخورد متناسبی از سوی دیگران مشاهده نمیشود. علت بخشی از این مسئله همان موضوع اول است؛ آمریکا «تفنگ را درآورده» و بسیار جدی است. در این شرایط قاعده تضمینشدهای وجود ندارد و همه بازیگران خود را در معرض فشار آمریکا میبینند.
راه پایان جنگ؛ تبدیل مؤلفههای قدرت به مؤلفههای نظم
عیوضی با بیان اینکه در صورت رسیدن به این جمعبندی، مسیر پایان جنگ نیز مشخصتر میشود، گفت: «ما باید مبتنی بر مزیت اصلی که همین مزیت تنگه هرمز و شاهراههایی است که اکنون در اختیار جبهه مقاومت قرار دارد، این مؤلفههای قدرت را به مؤلفههای نظم تغییر دهیم.»
وی افزود: ممکن است این کار بسیار دشوار به نظر برسد، اما اصل دعوا همین است. اگر این وضعیت تغییر نکند، آمریکا حتی اگر یکبار عقبنشینی کند، دوباره بازخواهد گشت؛ زیرا اساساً برای حل همین مسئله وارد تقابل شده است.
این کارشناس امور راهبردی تاکید کرد: یا باید این معادله تغییر کند و در قالبی جدید تثبیت شود تا بتوانیم به پایان جنگ برسیم، یا جنگ با نوسانهایی در شدت و ضعف ادامه خواهد یافت.
وی افزود: آمریکا نیز در این مدت آسیبهای جدی دیده و برخی از طرحهای آن شکست خورده است، اما بخشی از این هزینهها قبلاً پرداخت شده و دیگر قرار نیست در مراحل بعد دوباره از ابتدا پرداخت شود. بنابراین ممکن است آمریکا علاقهمند باشد «سایه جنگ» را حفظ کند تا در ادامه تغییر یا فرصتی جدید ایجاد شود.
ایران دو حرف اصلی دارد
عیوضی ادامه داد: به اعتقاد من، ایران امروز با کمبود حرف مواجه نیست و دو حرف مشخص دارد که باید درباره آنها در داخل کشور به جمعبندی برسیم.
وی گفت: حرف نخست این است که «آمریکا در منطقه نباشد». طبیعتاً کشورهای منطقه و چین باید از چنین موضوعی استقبال کنند.
مدیر اندیشکده ایتان افزود: حرف دوم این است که «تجارت در منطقه آزاد باشد و ایران مستثنا نشود». اگر در آینده تجارت آزاد در منطقه گسترش پیدا کند، نباید ایران از آن کنار گذاشته شود.
وی تاکید کرد: در واقع ایران میخواهد آمریکا و تحریمهای آن را از معادلات منطقه دور کند؛ نه فقط حضور مستقیم آمریکا، بلکه قواعد و مجموعه محدودیتهایی که این کشور بر منطقه تحمیل کرده است.
تحقق این دو مطالبه نیازمند تغییر اراده آمریکا است
عیوضی ادامه داد: تحقق این دو خواسته یک شرط دارد و آن این است که اراده آمریکا به نقطهای برسد که اجرای چنین ترتیباتی را بپذیرد.
وی افزود: ممکن است دیگر کشورها در این مرحله تمایل نداشته باشند مستقیماً با ایران در مسیری همراه شوند که برخلاف اراده آمریکا باشد و به شکست سیاست واشنگتن در این نقطه منجر شود.
این کارشناس امور راهبردی گفت: تجربه ماههای اخیر نشان میدهد که ایران باید برای رسیدن آمریکا به نقطه تصمیم، بیش از هر چیز روی ابزارها و ظرفیتهای خود حساب کند.
کنترل تجارت نفت منطقه و قیمت ۱۱۰ تا ۱۲۰ دلاری
عیوضی با اشاره به ابعاد اقتصادی این تقابل گفت: درباره وضعیت اقتصاد آمریکا، بازار اوراق و دیگر شاخصها میتوان بهتفصیل بحث کرد، اما یکی از ابزارهای مهم ایران به تجارت نفت منطقه مربوط است.
وی اظهار کرد: «ما با کنترل تجارت نفت منطقه و کنترل قیمت، نه در قیمتهای عجیبوغریب، در همین حولوحوش ۱۱۰ تا ۱۲۰ دلار، آمریکا را به مرزی میرسانیم که تصمیم میگیرد از این نقطه خارج شود.»
این کارشناس امور راهبردی افزود: با این حال، هنگامی که فشار به چنین نقطهای نزدیک میشود، به دلیل اینکه جمعبندی روشنی از فلسفه جنگ در داخل کشور وجود ندارد، فشار ممکن است دوباره کاهش پیدا کند و فرصت ایجادشده از دست برود.
«ایران را نمیتوانیم جدی نگیریم»
عیوضی بار دیگر بر ضرورت بازنگری در تصویر ایران از خودش تاکید کرد و گفت: یکی از مشکلات این است که وقتی در داخل کشور ایران را توصیف میکنیم، گاهی آن را صرفاً «مجموعهای متراکم از خطاها» میبینیم؛ یعنی تصویری میسازیم که در نهایت معنایش این است که ایران کشور مهمی نیست.
وی افزود: اما در مقابل، یک قدرت بزرگ دهههاست ایران را بسیار جدی گرفته است. این دو تحلیل با یکدیگر سازگار نیستند و باید درباره این تناقض فکر کرد.
مدیر اندیشکده ایتان گفت: چون آسیبهای خود را بسیار میبینیم، «کار بزرگ ایران» را نمیبینیم. آسیبها واقعی هستند، اما نباید موجب شوند وزن راهبردی کشور نادیده گرفته شود.
وی ادامه داد: آمریکا امروز نیست که ایران را جدی گرفته؛ حدود پنجاه سال است که این کشور ایران را جدی گرفته است. امروز صرفاً اهمیت ایران عیانتر شده و باید بتوانیم از این مسئله به یک جمعبندی درباره موقعیت فعلی برسیم.
آمریکا از ایران «تسلیم» میخواهد
عیوضی تاکید کرد: ادراک من این است که هیچ ایرانی به تسلیم رضایت نمیدهد و آنچه آمریکا امروز میخواهد، تسلیم ایران است.
وی افزود: مسئله فقط این نیست که آمریکا انرژی اتمی نخواهد، یک عقبنشینی مشخص بخواهد، درباره نفت مطالبهای داشته باشد یا خواهان نوعی همکاری باشد؛ مسئله اصلی این است که ایران در معادله نظم به سمت دیگر منتقل شود.
این کارشناس امور راهبردی گفت: «تسلیم یعنی در معادله نظم برویم آن طرف.» به اعتقاد من هیچ ایرانی چنین چیزی را نمیپذیرد و باید بتوانیم همین واقعیت را به یک فهم و برنامه مشترک تبدیل کنیم.
ایتان آماده پشتیبانی تخصصی از همایش است
عیوضی در پایان، در پاسخ به پرسشی درباره نحوه همکاری اندیشکده ایتان با روند همایش گفت: ایتان مجموعهای از کارگروههای تخصصی در حوزههای مختلف دارد و آمادگی دارد متناسب با نیاز برگزارکنندگان، هرگونه پشتیبانی و همکاری کارشناسی لازم را ارائه کند.
وی افزود: زمینه و شکل این همکاری میتواند بر اساس نیازهای همایش و ظرفیت کارگروههای تخصصی ایتان تعریف شود تا این مجموعه در ادامه مسیر به فرایند بررسی و حل مسائل مورد توجه همایش کمک کند.
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
