به گزارش مسیر اقتصاد بازگشت بخشی از نفتکشها به تنگه هرمز طی هفتههای اخیر ممکن است این تصور را ایجاد کند که اثر اقتصادی اختلال در این مسیر رو به کاهش است، اما وضعیت تجارت کانتینری تصویر متفاوتی نشان میدهد. بر اساس گزارش تازه فایننشال تایمز، تردد کشتیهای کانتینری از هرمز نسبت به شرایط عادی حدود ۹۴ درصد کاهش یافته است.
این افت مستقیماً بر بنادر بزرگ کشورهای جنوبی خلیج فارس اثر گذاشته است. جبلعلی در دبی که یکی از مهمترین مراکز تجارت و بازصادرات منطقه است، همچنان با دسترسی دریایی بسیار محدود روبهروست و بخشی از بار آن به خورفکان در ساحل شرقی امارات و بنادر عمان منتقل شده است. ظرفیت این بنادر و مسیرهای زمینی متصل به آنها نیز با حجم تجارتی که پیش از جنگ از جبلعلی عبور میکرد قابل مقایسه نیست.
این محدودیت هزینه تجارت را نیز افزایش داده است. فایننشال تایمز گزارش کرده زمان حمل برخی محمولهها از چین به امارات تقریباً دو برابر شده و هزینه حمل دریایی و بیمه افزایش یافته است. در نتیجه بنگاههایی که با کالاهای مصرفی، تجهیزات صنعتی و مواد اولیه سروکار دارند، علاوه بر تأخیر بیشتر، باید هزینه بالاتری برای رساندن کالا به بازارهای منطقه بپردازند.
۵۰۰ هزار کانتینر به مسیرهای زمینی منتقل شد
امارات از ماههای نخست اختلال هرمز تلاش کرده بخشی از این مشکل را با ترکیب بنادر خارج از تنگه و حمل زمینی جبران کند. بنادر خورفکان و فجیره در امارات و صحار، دقم و صلاله در عمان به نقاط ورودی جایگزین کالا تبدیل شدهاند و بار پس از تخلیه با کامیون یا قطار به مراکز اصلی اقتصادی امارات منتقل میشود.
دیپی ورلد در آگوست اعلام کرد از ماه مارس تاکنون ۵۰۰ هزار TEU بار را از طریق شبکه زمینی و ریلی خود در کشورهای خلیج فارس جابهجا کرده است. شبکه این شرکت اکنون حدود ۳ هزار حرکت کامیون در روز را پشتیبانی میکند و ۷۰۰ کامیون جدید نیز برای افزایش ظرفیت حمل داخلی و فرامرزی به آن اضافه شده است.
گروه بنادر ابوظبی نیز برای انتقال بار از فجیره و خورفکان به بنادر و مراکز اقتصادی داخل امارات یک پل زمینی با ۸۰۰ کامیون ایجاد کرده و چهار سرویس روزانه جدید ریلی را به شبکه اضافه کرده است. این شرکت همزمان ظرفیت انبارش کالاهای ضروری را افزایش داده است.
این ارقام نشان میدهد مسیرهای جایگزین دیگر اقدامات محدود و موقت نیستند و به بخشی از شبکه تجاری کشورهای منطقه تبدیل شدهاند؛ هرچند توسعه آنها برای جبران کامل ظرفیت دریایی هرمز به سرمایهگذاری و زیرساخت بسیار بیشتری نیاز دارد.
جهش هشت برابری ارزش تجارت مسیر عمان
یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین، «کریدور سبز» میان عمان و دبی است. کالاهایی که از خارج منطقه به بنادر عمان میرسند، از طریق مرز زمینی حتا وارد امارات میشوند و بخشی از آنها به بازار داخلی، جبلعلی یا شبکه بازصادرات دبی منتقل میشود.
آمار رسمی گمرک دبی نشان میدهد تعداد اظهارنامههای گمرکی این مسیر از ۱۲ هزار مورد در ماه مارس به نزدیک ۱۰۰ هزار مورد در آوریل افزایش یافته است. ارزش کالاهای منتقلشده نیز در همین مدت از حدود یک میلیارد درهم به بیش از ۸ میلیارد درهم رسیده است.
دبی این مسیر را تنها ۷۲ ساعت پس از آغاز اختلال در خطوط کشتیرانی فعال کرد و برای تسریع حمل، تشریفات گمرکی کالاهایی را که از عمان، فجیره و خورفکان وارد میشوند کاهش داد. افزایش سریع حجم مبادلات این کریدور نشان میدهد اختلال هرمز چه میزان از تجارت عادی منطقه را به مسیرهای زمینی سوق داده است.
هزینه تازه وابستگی به هرمز
افزایش استفاده از مسیرهای زمینی به معنی رفع فشار هرمز نیست. حمل یک کانتینر با کشتی مستقیم به جبلعلی، در شرایط عادی از نظر ظرفیت و هزینه با تخلیه همان کالا در عمان یا ساحل شرقی امارات و انتقال دوباره آن با کامیون یا قطار قابل مقایسه نیست.
مسیرهای جدید امکان میدهند جریان کالاهای ضروری و بخشی از تجارت صنعتی ادامه پیدا کند، اما به کامیون، انبار، ظرفیت بندری و عملیات گمرکی بیشتری نیاز دارند. افزایش زمان حمل و هزینه بیمه نیز همچنان به قیمت نهایی کالا منتقل میشود.
از این منظر، اختلال هرمز یک آسیبپذیری متفاوت در اقتصاد کشورهای جنوبی خلیج فارس را آشکار کرده است. بخش بزرگی از توجه به این تنگه معمولاً بر صادرات نفت و گاز متمرکز است، در حالی که مراکز تجاری مانند دبی برای واردات، تولید، بازصادرات و فعالیت بنادر خود نیز به دسترسی مطمئن به مسیر دریایی وابستهاند.
توسعه سریع مسیرهای عمان، فجیره، خورفکان و شبکه حمل زمینی توانسته بخشی از این وابستگی را کاهش دهد، اما این تابآوری با زیرساخت بیشتر و هزینه حمل بالاتر به دست آمده است. در نتیجه حتی با افزایش تدریجی عبور نفت از هرمز، استمرار اختلال در تجارت کانتینری میتواند هزینه اقتصادی تقابل را برای کشورهای منطقه بالا نگه دارد.
منابع:
Financial Times؛ وضعیت تجارت غیرنفتی و کاهش تردد کانتینری هرمز
DP World؛ انتقال ۵۰۰ هزار TEU از طریق شبکه زمینی و ریلی
Dubai Customs؛ آمار کریدور سبز عمان و دبی
AD Ports Group؛ شبکه زمینی و ریلی جایگزین
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
