به گزارش مسیر اقتصاد اختلال در تردد نفتکشها از تنگه هرمز طی ماههای اخیر، الگوی تازهای در صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس ایجاد کرده است. در این سازکار نفتکشهای موسوم به شاتل محموله را از پایانههای داخل خلیج فارس دریافت میکنند، از تنگه هرمز عبور میدهند و در دریای عمان آن را به نفتکش دیگری منتقل میکنند.
به این ترتیب نفتکش بزرگتر که قرار است محموله را تا بازار نهایی در شرق آسیا یا دیگر مناطق حمل کند، دیگر مجبور نیست وارد خلیج فارس شود و ریسک عبور از تنگه هرمز را بپذیرد. محموله نفت همچنان از تنگه عبور میکند و بنابراین این روش را نمیتوان مسیر جایگزین هرمز دانست؛ آنچه کاهش مییابد تعداد نفتکشهایی است که باید مستقیماً وارد منطقه پرریسک شوند.
بر اساس دادههای کپلر که در گزارش Seatrade Maritime منتشر شده، بارگیری نفت خام و میعانات مرتبط با تولیدکنندگان داخل خلیج فارس، با احتساب محمولههایی که در دریای عمان از طریق انتقال کشتیبهکشتی بارگیری شدهاند، در آگوست حدود ۵.۸ میلیون بشکه در روز بود. این رقم در سپتامبر به حدود ۸ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است.
صادرات عراق در دو ماه بیش از دو برابر شد
عراق یکی از نمونههای روشن گسترش این شبکه است. حجم بارگیری نفت این کشور از حدود ۹۸۴ هزار بشکه در روز در جولای به ۱.۶ میلیون بشکه در آگوست و حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز در سپتامبر رسیده است.
بخشی از نفت عراق اکنون توسط نفتکشهای شاتل از پایانههای داخل خلیج فارس عبور داده و در دریای عمان به نفتکشهای دیگر منتقل میشود. برخی نفتکشهای متعلق به شرکت لجستیکی ادنوک امارات نیز در حمل نفت بصره مشارکت کردهاند.
امارات همزمان ظرفیت ناوگان خود را افزایش داده است. شرکت ADNOC Logistics & Services در آگوست از خرید ۶ نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام خبر داد. افزایش ظرفیت این ناوگان امکان استفاده گستردهتر از الگوی شاتل را فراهم میکند.
عربستان ۶۰ میلیون بشکه را به شبکه شاتل سپرد
عربستان نیز استفاده از انتقال کشتیبهکشتی را افزایش داده است. بر اساس گزارش رویترز، آرامکو برای سپتامبر و اکتبر در مجموع حدود ۶۰ میلیون بشکه نفت خام را برای بارگیری از رأستنوره و انتقال کشتیبهکشتی در نزدیکی صحار عمان فروخته است.
برآورد منابع تجاری نشان میدهد این سازکار امکان حفظ جریان حدود یک تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز نفت عربستان را فراهم میکند. نکته مهم این است که این محمولهها ابتدا باید از رأستنوره از تنگه هرمز عبور کنند و سپس در دریای عمان به نفتکشهای مسیر بلند منتقل شوند.
در نتیجه شبکه انتقال کشتیبهکشتی دیگر راهحلی محدود برای چند محموله نیست و به یکی از ابزارهای صادرکنندگان منطقه برای حفظ جریان نفت در شرایط اختلال تردد تبدیل شده است.
افزایش صادرات با هزینه حمل بالاتر
گسترش شبکه شاتل بدون هزینه نبوده است. این مدل برای جابهجایی یک محموله به دستکم دو مرحله حمل نیاز دارد و تعداد بیشتری نفتکش را درگیر میکند. محدود بودن تعداد مالکان کشتی حاضر به عبور از هرمز نیز بازار حمل نفت را تحت فشار قرار داده است.
نیاز به نفتکشهای بیشتر و افزایش زمان استفاده از هر کشتی باعث شده هزینه حمل نفت از منطقه افزایش یابد. به همین دلیل، شبکه شاتل اگرچه بخشی از ظرفیت صادراتی از دسترفته را بازگردانده، اما نمیتواند با همان هزینه و مقیاس تجارت عادی پیش از اختلال فعالیت کند.
هرمز همچنان گلوگاه باقی مانده است
رشد استفاده از نفتکشهای شاتل نشان میدهد صادرکنندگان نفت توانستهاند در برابر محدودیت تردد در هرمز یک سازکار عملیاتی جدید ایجاد کنند. افزایش بارگیری عراق، گسترش ناوگان امارات و برنامه ۶۰ میلیون بشکهای عربستان نیز نشان میدهد ظرفیت این مسیر همچنان در حال افزایش است.
این تحول از منظر ایران اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخشی از اثر اقتصادی اختلال در هرمز را برای صادرکنندگان نفت کاهش میدهد و امکان حفظ جریان بیشتری از نفت را فراهم میکند. با این حال این سازکار هنوز وابستگی صادرات به خود تنگه را از بین نبرده است. نفتکش شاتل باید وارد خلیج فارس شود، محموله را دریافت کند و از هرمز عبور دهد و پس از آن انتقال در دریای عمان انجام شود.
بنابراین توسعه ناوگان شاتل یکی از مهمترین سازکارهای سازگاری صادرکنندگان منطقه با شرایط جدید هرمز است؛ سازکاری که ظرفیت عبور نفت را افزایش داده، اما هزینه بیشتری تحمیل میکند و همچنان در برابر اختلال عبور از خود تنگه آسیبپذیر باقی مانده است.
منابع:
Seatrade Maritime؛ دادههای کپلر و شبکه نفتکشهای شاتل
Reuters؛ برنامه صادرات ۶۰ میلیون بشکهای عربستان
ADNOC Logistics & Services؛ خرید نفتکشهای جدید
انتهای پیام/ انرژی
