به گزارش مسیر اقتصاد سودهای کلان بخش پالایش نفت ناشی از جنگ ایران، درآمد شرکتهای بزرگ نفتی را افزایش داده و به کسبوکاری که بسیاری از سرمایهگذاران تقریباً ناامید شده بودند، جان تازهای بخشیده است. احتمالا بخش پالایشگاه نفت طی چند سال آینده همچنان از بازدهی بالایی برخوردار باشد، اما تغییرات ساختاری بلندمدت در مصرف نفت نشان میدهد که رونق این بخش پایداری چندانی نخواهد داشت.
دلیل عقبنشینی شرکتهای بزرگ نفتی از بخش پالایش
با وجود نقش حیاتی پالایشگاهها در زنجیره تأمین انرژی جهان، پالایش نفت مدتها از رونق اندکی برخوردار بود. شرکتهای بزرگ نفتی غربی طی دو دهه گذشته از این بخش عقبنشینی کردهاند. هزینههای بالای عملیاتی، نوسان شدید حاشیه سود، افزایش هزینههای کربن و تشدید رقابت پالایشگاههای دولتی در غرب آسیا، آفریقا و آسیا از دلایل این روند بوده است. این عقبنشینی در اواخر دهه ۲۰۱۰، بهویژه در اروپا، سرعت گرفت. زیرا دولتها و شرکتها بر این باور بودند که گسترش سریع خودروهای برقی، تقاضا برای سوخت را تا دهه ۲۰۳۰ کاهش داده و نیاز به سرمایهگذاریهای جدید در صنعت پالایش را محدود خواهد کرد. در نتیجه، ظرفیت پالایش شرکتهای بزرگ نفتی غربی بهطور چشمگیری کاهش یافت. بر اساس محاسبات رویترز، مجموع ظرفیت پالایش شرکتهای بیپی، شورون، اکسونموبیل، شل و توتالانرژیز از ۱۶.۴ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۰۵، معادل حدود ۲۲ درصد از کل ظرفیت پالایش جهان، به ۱۰.۴ میلیون بشکه در روز در سال گذشته، معادل حدود ۱۳ درصد از ظرفیت پالایش جهانی نفت خام، کاهش یافته است. شرکت شل در این روند پیشتاز بوده و تعداد پالایشگاههایی را که در آنها سهم دارد، از ۴۰ پالایشگاه به تنها هفت کاهش داده است.
بهبود شرایط پالایش تحت تأثیر درگیریهای نظامی
با این حال، به دلیل افزایش درگیریهای نظامی در چند منطقه نفتخیز، شرایط صنعت پالایش طی سال گذشته بهطور قابلتوجهی بهبود یافته است. نخست، جنگ ایران موجب اختلال در بازار شده است. انسداد تنگه هرمز در ماههای اخیر، دسترسی پالایشگاهها به نفت را محدود کرده و حملات تهران به پالایشگاههای سراسر غرب آسیا نیز حاشیه سود پالایش بنزین، گازوئیل و سوخت جت را به بالاترین سطح رسانده است. کاهش عرضه نفت غرب آسیا، پالایشگاهها بهویژه در آسیا را مجبور به کاهش نرخ فعالیت کرده است. چین، با وجود برخورداری از ذخایر عظیم نفت خام، تصمیم گرفت فعالیت پالایشگاههای خود را بهشدت کاهش داده و صادرات سوخت را متوقف تا کاهش شدید واردات نفت خام خود را جبران کند.
این اختلالات در مجموع حدود پنج میلیون بشکه در روز، معادل تقریباً ۶ درصد از ظرفیت پالایش جهانی پیش از جنگ، را در سهماهه دوم از چرخه پالایش خارج کرد. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، میانگین فعالیت پالایشگاههای جهان به حدود ۷۸ میلیون بشکه در روز رسید که پایینترین سطح از زمان اوج همهگیری کووید-۱۹ در سال ۲۰۲۰ محسوب میشود. همزمان، ماهها حملات بیوقفه پهپادهای اوکراینی به زیرساختهای انرژی روسیه، تولید پالایشگاههای این کشور را بهشدت کاهش داده و مسکو را وادار به ممنوعیت صادرات گازوئیل کرده است. اعلام این ممنوعیت نیز به افزایش شدید قیمت گازوئیل انجامید.
افزایش قدرت قیمتگذاری در بازار سوخت
تأثیر این دو درگیری بر سودآوری پالایشگاهها چشمگیر بوده است. کمبود فرآوردههای نفتی، قدرت قیمتگذاری قابلتوجهی برای شرکتهای بزرگ نفتی ایجاد و اپراتورها را به فعالیت پالایشگاهها با ظرفیت کامل ترغیب کرده است. پالایشگاههای آمریکا که در جریان این درگیریها به بزرگترین تأمینکنندگان سوخت جهان تبدیل شدند، در هفته منتهی به ۲۴ ژوئیه با ۹۷ درصد ظرفیت خود فعالیت کردند که بهمراتب بالاتر از میانگین بلندمدت حدود ۹۰ درصدی آنهاست. حاشیه سود پالایش شرکت بیپی به عنوان معیاری برای سنجش سودآوری پالایش در بازار جهانی، در سهماهه دوم به ۳۰ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که این رقم در سهماهه نخست ۱۷ دلار و در مدت مشابه سال گذشته ۱۲ دلار بود. میانگین این شاخص در سهماهه سوم تاکنون به ۴۲ دلار در هر بشکه رسیده است.
اکسونموبیل در سهماهه دوم، سود ۵.۵ میلیارد دلاری در بخش پاییندستی خود ثبت کرد که قویترین عملکرد این شرکت از سال ۲۰۲۲ تاکنون بوده است. این افزایش عمدتاً ناشی از تولید بیسابقه گازوئیل بود. شرکت شل نیز سود تعدیلشده ۲.۵ میلیارد دلاری را برای بخش محصولات خود گزارش کرد که بالاترین میزان در دهه جاری است. شبکه پالایشی این شرکت در طول سهماهه مورد بررسی با نرخ بهرهبرداری ۱۰۲ درصد فعالیت کرده است. پاتریک پویان، مدیرعامل توتالانرژیز، به کارشناسان گفت که بخش پالایش این شرکت عملکردی «استثنایی» داشته است.
آیا این رونق پالایشگاهها دوام خواهد داشت؟
احتمالاً بخش قابلتوجهی از عوامل تاثیرگذار بر حاشیه سود بالای پالایشگاهها، کاهش خواهد یافت. پرسش اصلی این است که این روند با چه سرعتی رخ میدهد؟ راهحل پایدار برای مناقشه میان آمریکا و ایران شامل بازگشایی کامل تنگه هرمز و در نهایت بهبود فعالیت پالایشگاههای چین، میتواند از شدت کمبود در بازار سوخت بکاهد. اما زمان تحقق چنین تحولی همچنان نامشخص است. با این وجود، مشکلات صنعت پالایش بهسرعت برطرف نخواهد شد. جبران خسارتهای واردشده به دهها پالایشگاه در غرب آسیا و روسیه، در برخی موارد ماهها و در برخی دیگر سالها زمان خواهد برد. در همین حال، ظرفیت مازاد پالایش در جهان همچنان بسیار محدود است.
در سمت تقاضا نیز دلایلی برای خوشبینی وجود دارد. جنگ ایران نگرانیها درباره امنیت انرژی را بار دیگر افزایش داده است. از این رو، بسیاری از دولتها در حال توسعه تأسیسات ذخیرهسازی راهبردی نفت خام و فرآوردههای پالایشی هستند تا از شوکهای عرضه در آینده جلوگیری کنند.دولتها باید روند بازسازی ذخایر کاهشیافته نفتی را آغاز کنند. بر اساس برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا، ذخایر جهانی نفت در سهماهه دوم روزانه ۵.۱ میلیون بشکه کاهش یافته و پیشبینی میشود در سهماهه سوم نیز روزانه ۲.۲ میلیون بشکه دیگر کاهش پیدا کند.بازسازی ذخایر گازوئیل، سوخت جت و بنزین احتمالاً سالها زمانبر بوده و در این مدت تقاضای مستمری برای این فرآوردهها ایجاد خواهد شد. آلن گلدر، معاون ارشد بخش پالایش در شرکت مشاوره وود مکنزی، انتظار دارد حاشیه سود پالایش و نرخ بهره جاری همچنان در سطوح بالا باقی بماند، که رشد مستمر تقاضای نفت و محدود شدن پروژههای جدید پالایشی از این روند حمایت خواهد کرد.
باید توجه داشت که رونق کنونی واقعیتی شکنندهتر را پنهان میکند. سودهای بادآورده امروز نه حاصل بهبود ساختاری در مبانی صنعت، بلکه نتیجه جنگ، آسیبدیدن زیرساختها و کمبود عرضه است. پالایشگاهها در شرایط کنونی سود میبرند، زیرا ظرفیت پالایش جهان سریعتر از کاهش تقاضا از چرخه خارج شده است. با این حال، این وضعیت احتمالا برای مدت طولانی ادامه پیدا نکند. چند کشور که ظرفیت پالایش داخلی محدودی دارند، اکنون در حال بازبینی این موضوع هستند که آیا به ظرفیت فرآوری محلی بیشتری نیاز دارند یا خیر. مانند استرالیا که در حال بررسی چنین طرحهایی است. در گذر زمان، این سرمایهگذاریها میتوانند موج جدیدی از ظرفیت پالایش ایجاد کنند و در نهایت به شکلگیری مازاد عرضه منجر شوند. شرکتهای بزرگ نفتی این واقعیت را درک میکنند. چند سال حاشیه سود استثنایی احتمالا روند نزولی بخش پالایش را کاهش دهد، اما بعید است بتواند این روند را معکوس کند.
منبع: رویترز
انتهای پیام/انرژی
