مسیر اقتصاد/ بانک توسعه اقتصادی و اجتماعی برزیل یا BNDES در سال ۱۹۵۲ با هدف تأمین مالی راهبردی برزیل تأسیس شد. این بانک در سال ۱۹۷۱ با تبدیل شدن به یک شرکت دولتی با شخصیت حقوقی مستقل، انعطاف بیشتری در جذب و سرمایهگذاری منابع به دست آورد. این بانک در دهههای مختلف، متناسب با نیازهای اقتصاد برزیل، مأموریتهای متنوعی بر عهده داشته است؛ از تأمین مالی زیرساخت و صنایع پایه گرفته تا مدرنسازی کشاورزی، حمایت از نوآوری و بنگاههای کوچک و متوسط.
توسعه زیرساخت؛ مأموریت محوری بانک توسعه برزیل
یکی از برجستهترین مسائل اقتصاد برزیل، شکاف گسترده زیرساختی بوده است. ضعف زیرساخت در حوزههایی مانند حملونقل، انرژی، لجستیک و خدمات شهری، بهرهوری اقتصاد را کاهش داده و توان رقابت بنگاههای برزیلی در بازارهای جهانی را محدود کرده است. ریشههای شکاف زیرساختی در برزیل تا حد زیادی به افت سرمایهگذاری عمومی و خصوصی طی دهههای گذشته بازمیگردد. در دهه ۱۹۸۰ که به «دهه ازدسترفته» برزیل معروف است، اقتصاد این کشور با بحران بدهی، تورم شدید و رکود اقتصادی مواجه شد. افزایش نرخ بهره جهانی در اواخر دهه ۱۹۷۰ نیز بدهی خارجی برزیل را تشدید کرد و این کشور را به سمت سیاستهای تعدیل ساختاری، کنترل هزینهها و کاهش مخارج عمرانی سوق داد. نتیجه این بحران، کاهش جدی سرمایهگذاری دولت و بخش خصوصی در حوزههایی مانند زیرساخت، حملونقل، انرژی و لجستیک بود.
در چنین بستری، بانک توسعه اقتصادی و اجتماعی برزیل بهتدریج نقش بازوی راهبردی دولت را در طراحی و تأمین مالی پروژههای کلان توسعهای بر عهده گرفت و به یکی از اصلیترین ابزارهای جبران عقبماندگی زیرساختی و حمایت از تحولات ساختاری اقتصاد برزیل تبدیل شد. اعطای وامهای بلندمدت، بهویژه در شرایطی که بازار سرمایه و ابزارهایی مانند اوراق قرضه یا سهام کارایی کافی نداشتند، به BNDES امکان داد نقش جبرانکننده کاستیهای بازارهای مالی داخلی را ایفا نماید.
گزارش سال ۲۰۲۵ بانک توسعه اقتصادی و اجتماعی برزیل نشان میدهد که با وجود کاهش سهم BNDES از کل بازار اعتبار این کشور در سالهای اخیر، این بانک همچنان بازیگر اصلی تأمین مالی بلندمدت و تأمین مالی زیرساخت است. این بانک همچنان نزدیک به نیمی از اعتبار با سررسید بیش از پنج سال را در برزیل تأمین میکند. همچنین در تأمین مالی بانکی زیرساخت نیز سهمی حدود ۶۴ درصدی داشته است. نمودار زیر نیز اهمیت تأمین مالی زیرساخت در ترازنامه این بانک را نشان میدهد.
تعیین سیاست پرهیز از رقابت با بانکهای تجاری
با وجود گستردگی فعالیتها، بانک توسعه برزیل تلاش کرده است به رقیب مستقیم بانکهای تجاری تبدیل نشود. یکی از سیاستهای مهم در این زمینه آن است که بانکهای تجاری در هر وام تا سقف ۲۰ میلیون رئال حق تقدم دارند؛ بنابراین سازوکار این بانک به گونهای است که تأمین وامهای خردتر و کمریسکتر را به بانکهای تجاری واگذار میکند. همچنین BNDES شعبه ندارد و تلاشی برای جذب سپرده از عموم مردم نمیکند.
در بخش عمدهای از فعالیتهای اعتباری این بانک همکاری با سایر بانکها نقش کلیدی دارد. مدل وامدهی بانک BNDES ترکیبی از وامدهی مستقیم و غیرمستقیم است. هماکنون این بانک، بیش از ۴۰ درصد از تسهیلات خود را به صورت غیرمستقیم و با عاملیت سایر بانکها پرداخت میکند. این مدل، شبکهای از بانکهای شریک را در بررسی پروژهها، توزیع منابع و پذیرش بخشی از ریسک اعتباری دخیل میکند و ظرفیت اثرگذاری بانک را بدون گسترش شعب و هزینههای عملیاتی سنگین افزایش میدهد.
FINAME و BNDESPAR؛ دو بازوی عملیاتی مهم برای بانک توسعه برزیل
مدل کسب و کار BNDES فقط به اعطای تسهیلات بلندمدت محدود نیست. این بانک از طریق دو شرکت تابعه، بخشی از مأموریتهای تخصصی خود را دنبال میکند. FINAME بازوی تأمین مالی ماشینآلات و تجهیزات است و در خرید، فروش، واردات و صادرات ماشینآلات و تجهیزات برزیلی نقشآفرینی میکند. این شرکت به پیوند میان تأمین مالی توسعهای و تقویت ظرفیت تولید صنعتی کمک کرده و بخشی از حمایت بانک از بخش تولید را عملیاتی میکند.
در کنار آن، BNDESPAR بازوی سرمایهگذاری مستقیم این بانک است. این نهاد با ورود به ساختار سرمایه شرکتها، حمایت از بنگاههای در حال رشد، تسهیل حضور آنها در بازار سرمایه و در نهایت خروج تدریجی از سرمایهگذاری پس از بلوغ بنگاه، نقش مؤثری در توسعه شرکتها ایفا میکند. به این ترتیب، BNDES با ترکیب تسهیلات، سرمایهگذاری مستقیم و تأمین مالی تخصصی تجهیزات و ماشین آلات، مجموعهای از ابزارها را برای همراهی بنگاهها در مراحل مختلف رشد به کار گرفته است. نمودار زیر که اقلام اصلی داراییهای این بانک را به تصویر میکشد، بهخوبی تنوع ابزارهای حمایتی و تأمین مالی آن را نمایش میدهد.
منابع:
- Griffith-Jones, S., & Ocampo, J. A. (Eds.). (2018). *The Future of National Development Banks*. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198827948.001.0001.
- Mazzucato, M. (2015). The entrepreneurial state: Debunking public vs. private sector myths. PublicAffairs.
- Banco Nacional de Desenvolvimento Econômico e Social. (2025). Annual report 2024. Rio de Janeiro: BNDES. https://www.bndes.gov.br/hotsites/Relatorio_Anual_2024/BNDES-Annual-report-2024.pdf
انتهای پیام/ پول و بانک
