به گزارش مسیر اقتصاد تنشهای ژئوپلیتیکی و درگیریهای نظامی در منطقه خلیج فارس، بار دیگر ساختار بازارهای جهانی انرژی را دگرگون کرده و قیمت گاز را افزایش داده است. در این میان، ترکیه که بیش از ۸۰ درصد گاز مصرفی خود را از مسیر واردات تأمین میکند، با یکی از جدیترین بحرانهای انرژی در سالهای اخیر روبهرو شده است. قطع ناگهانی صادرات گاز ایران به ترکیه در فروردین و اردیبهشت ۱۴۰۵، که پیش از این نزدیک به ۱۵ درصد از نیازهای انرژی این کشور را پوشش میداد، آنکارا را با افزایش ۷۰ درصدی هزینههای واردات مواجه کرده است. این بحران انباشته، وزیر انرژی ترکیه را وادار کرد تا در یک کنفرانس بینالمللی، خواهان مذاکرات فوری جهانی برای ساخت خط لوله ترانسخزر شود؛ طرحی قدیمی که پس از دههها رکود، دوباره به دستور کار اضطراری آنکارا و بروکسل بازگشته است.
راهگذرهای مسدود و بنبست دیپلماسی انرژی
تلاشهای پیشین آنکارا برای دور زدن محدودیتهای تأمین انرژی، از جمله توافق سهجانبه سوآپ گاز با ایران و ترکمنستان، در سال گذشته به دلیل تشدید تحریمهای فرامرزی واشنگتن علیه بخش انرژی ایران، پس از سه ماه شکست خورد. آن توافق قرار بود تا پایان سال ۱۴۰۴ حجم اندکی از گاز ترکمنستان را به شبکه داخلی ترکیه تزریق کند و برنامههایی نیز برای افزایش این حجم در سال جاری وجود داشت.
اکنون حتی در صورت تغییر موضع کاخ سفید در قبال تحریمها، وضعیت عملیاتی و زیرساختی شبکه خط لولههای داخلی ایران پس از درگیریهای منطقهای در ابهام قرار دارد. در نتیجه، ایده ساخت یک خط لوله اختصاصی در بستر دریای خزر، که گاز ترکمنستان را از طریق جمهوری آذربایجان به ترکیه و اروپا منتقل کند، منطقیترین گزینه روی میز به نظر میرسد؛ هرچند مسیر دستیابی به آن، با چالشهای مالی و سیاسی فراوانی همراه است.
فرصت طلایی اروپا و ظرفیتهای خالی باکو
اتحادیه اروپا که قصد دارد تا آبان ۱۴۰۶ واردات گاز خود از روسیه را به طور کامل متوقف کند، اکنون با یک بحران محاسباتی جدی روبهروست. بروکسل پیش از این امیدوار بود جمهوری آذربایجان بتواند با توسعه میادین گازی و افزایش ظرفیت صادراتی خود، جایگزین گاز روسیه شود، اما باکو در تحقق برنامههای پیشبینیشده خود بسیار عقبتر است. این ناتوانی، پنجره فرصتی استثنایی را مقابل عشقآباد گشوده است تا به تأمینکننده بزرگ انرژی اروپا تبدیل شود.
رئیسجمهور آذربایجان نیز پیش از این موافقت مشروط خود را با ترانزیت گاز ترکمنستان اعلام کرده بود. در حال حاضر، راهگذر جنوبی گاز به دلیل افزایش نیافتن تولید آذربایجان، با نیمی از ظرفیت خود فعالیت میکند و این فضا میتواند بهسرعت در اختیار گاز ترکمنستان قرار گیرد. در این میان، نیازی به سرمایهگذاری باکو روی خطوط لوله زمینی نیز وجود ندارد.
سایه سنگین پکن و معمای سرمایهگذاری در خزر
با وجود مهیا بودن بخشی از زیرساختهای ترانزیتی در قفقاز، هزینه ۱۲ میلیارد دلاری ساخت خط لوله در بستر خزر، بزرگترین مانع پیش روی کنسرسیومهای بینالمللی است. ریسک سرمایهگذاری در این حوزه، به دلیل مجاورت خط لوله پیشنهادی با سواحل طولانی ایران و روسیه بسیار بالاست؛ زیرا این دو قدرت، انتقال گاز آسیای مرکزی به اروپا را با منافع کلان اقتصادی و راهبردی خود ناسازگار میدانند.
از سوی دیگر، رهبران ترکمنستان هرگز تعهد قاطعی برای تأمین حجم گاز مورد نیاز این خط لوله نشان ندادهاند. واقعیت ژئوپلیتیکی نشان میدهد نگاه عشقآباد همچنان معطوف به شرق است. ترکمنستان دو دهه همکاری راهبردی انرژی با چین و صادرات حجم عظیمی از گاز به این کشور از سال ۲۰۰۹ را در کارنامه دارد و همچنان ترجیح میدهد پیوند خود با پکن را تقویت کند.
سفر اخیر رهبر عالی ترکمنستان به چین و واگذاری قرارداد طراحی و توسعه فاز چهارم میدان گازی عظیم گالکینیش به شرکت ملی نفت چین، گواهی بر این مدعاست که برداشتهای جدید این میدان برای بازار چین در نظر گرفته شده و امیدهای اروپا برای تنوعبخشی به منابع انرژی، فاصله زیادی با واقعیت دارد.
منبع: اویل پرایس
انتهای پیام/ انرژی
