به گزارش مسیر اقتصاد ختلال در تنگه هرمز از نظر حجم نفت خارجشده از بازار، از بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰ نیز بزرگتر بوده است. آژانس بینالمللی انرژی آن را بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ بازار نفت توصیف کرده و شورای روابط خارجی آمریکا میگوید طی شش ماه نخست جنگ، ارسال بیش از ۲ میلیارد بشکه نفت مختل شده است.
با وجود این، واکنش قیمت نفت بسیار محدودتر از شوکهای تاریخی بوده است. بر اساس محاسبات شورای روابط خارجی با تعدیل قیمتها به ارزش دلار جون ۲۰۲۶، قیمت نفت WTI در جولای حدود ۸۰ دلار در هر بشکه بود؛ در حالی که قیمت واقعی نفت در شوک دهه ۱۹۷۰ از ۱۵۰ دلار و پیش از رکود ۲۰۰۸ از حدود ۱۹۰ دلار در هر بشکه فراتر رفته بود. صندوق بینالمللی پول نیز همچنان رشد اقتصاد جهان در سال جاری را حدود ۳ درصد پیشبینی کرده است.
عرضه تنها عامل مهار قیمت نبود
بخشی از این تابآوری از سمت عرضه توضیح داده میشود. پیش از آغاز جنگ، آژانس بینالمللی انرژی برای سال ۲۰۲۶ مازاد عرضهای نزدیک به ۴ میلیون بشکه در روز پیشبینی کرده بود. کشورهای عضو آژانس نیز پس از آغاز بحران حدود ۲۷۳ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی خود آزاد کردند.
عربستان و امارات بخشی از نفت خود را از خطوط لولهای عبور دادند که تنگه هرمز را دور میزند و افزایش تولید نفت آمریکا نیز به تأمین بازار کمک کرد. رشد تولید این کشور طی سالهای گذشته حتی موقعیت آن در تجارت نفت را تغییر داده است؛ بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، صادرات نفت و فرآوردههای نفتی این کشور اکنون به حدود ۱۰.۷ میلیون بشکه در روز رسیده، در حالی که واردات آن حدود ۷.۹ میلیون بشکه در روز است. آمریکا بنابراین در مجموع نفت و فرآوردهها به صادرکننده خالص تبدیل شده است؛ هرچند همچنان در نفت خام بهتنهایی واردکننده خالص محسوب میشود.
این عوامل مانع از تبدیل ناگهانی اختلال عرضه به کمبود فراگیر شدند. اما گزارش شورای روابط خارجی تأکید میکند که این توضیح یک عامل مهم را نادیده میگیرد: کاهش تقاضا.
کاهش بیش از ۵ میلیون بشکهای واردات چین
مهمترین نمونه، چین بهعنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان است. این کشور تا ماه جون واردات دریایی نفت خام خود را نسبت به سطح پیش از جنگ بیش از ۵ میلیون بشکه در روز، معادل بیش از ۴۰ درصد، کاهش داد؛ بدون اینکه اقتصاد چین با بحران شدید مواجه شود.
دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز این تغییر را تأیید میکند. واردات نفت خام چین در سهماهه دوم سال به متوسط ۸.۱ میلیون بشکه در روز رسید که ۳۲ درصد کمتر از سهماهه نخست بود. واردات در ماههای مه و جون حتی به کمتر از ۸ میلیون بشکه در روز رسید؛ سطحی که از سال ۲۰۱۶ سابقه نداشت.
چین برای مدیریت این کاهش از چند ابزار بهطور همزمان استفاده کرد؛ برداشت از ذخایر نفتی بزرگی که پیش از جنگ و در دوره قیمتهای پایین انباشته شده بود، کاهش صادرات فرآوردههای نفتی و افزایش اتکا به منابع داخلی از جمله این اقدامات بود. در کنار آن، توسعه خودروهای برقی، حملونقل عمومی و سیاستهای بهینهسازی مصرف نیز طی سالهای گذشته بخشی از نیاز چین به سوختهای نفتی را کاهش داده است.
افت تقاضای جهانی بخشی از کمبود عرضه را جذب کرد
کاهش مصرف فقط به چین محدود نمانده است. آژانس بینالمللی انرژی در گزارش آگست برآورد خود از تقاضای جهانی نفت در نیمه دوم سال را ۵۵۰ هزار بشکه در روز کاهش داده و اکنون انتظار دارد مصرف جهانی نفت در کل سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز کمتر از سال قبل باشد. افزایش قیمت سوخت، اختلال زنجیره تأمین و کمبود فرآوردهها از عوامل این افت تقاضا هستند.
البته همه این کاهش مصرف اختیاری یا کمهزینه نبوده است. در برخی اقتصادهای واردکننده انرژی، افزایش قیمت و کمبود سوخت خانوارها و فعالیتهای اقتصادی را وادار به کاهش مصرف کرده است. بنابراین بخشی از واکنش تقاضا نتیجه افزایش بهرهوری و جایگزینی انرژی و بخشی دیگر ناشی از فشار اقتصادی بوده است.
تجربه شش ماه اخیر نشان میدهد قیمت نفت فقط با میزان عرضه تعیین نمیشود. در شرایطی که میلیونها بشکه از عرضه روزانه از بازار خارج شد، کاهش همزمان مصرف ــ بهویژه کاهش شدید خرید چین ــ بخش مهمی از این کسری را جذب کرد و مانع از آن شد که بزرگترین اختلال عرضه تاریخ بازار نفت به شوک قیمتی مشابه دهه ۱۹۷۰ تبدیل شود.
منابع:
انتهای پیام/ انرژی
