به گزارش مسیر اقتصاد قیمت گاز طبیعی اروپا در ۲۴ جولای به حدود ۶۳ یورو در هر مگاواتساعت رسید؛ بالاترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳. قیمتها در همان هفته بیش از ۱۰ درصد و از ابتدای جولای بیش از ۴۵ درصد افزایش یافت. حتی پس از عبور یک نفتکش قطری و کاهش محدود قیمتها، شاخص گاز اروپا در پایان جولای همچنان بیش از ۳۳ درصد بالاتر از ابتدای ماه باقی ماند. این جهش نتیجه اهمیت تنگه هرمز در بازار جهانی گاز است.
قطر حدود ۲۰ درصد LNG جهان را تولید میکند و تقریباً تمام صادرات آن باید از تنگه هرمز عبور کند. حدود ۸۰ درصد محمولههای قطری نیز راهی بازارهای آسیایی میشود. توقف یا محدودشدن این جریان، خریداران اروپا و آسیا را برای دستیابی به تعداد محدودی محموله آزاد وارد رقابت کرده است.
کاهش ۱۵ درصدی عرضه جهانی LNG در بازار جهانی گاز
آژانس بینالمللی انرژی برآورد کرده جنگ و اختلال صادرات قطر و امارات، عرضه جهانی LNG را حدود ۱۵ درصد کاهش داده است. حملات انجامشده نیز ۱۷ درصد از ظرفیت صادرات گاز قطر را از مدار خارج کرده و برآورد میشود مجموع عرضه ازدسترفته LNG در فاصله سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ به حدود ۱۲۰ میلیارد مترمکعب برسد.
کاهش عرضه در زمانی رخ داده که ذخایر گاز اتحادیه اروپا حدود ۳۰ درصد کمتر از میانگین پنجساله بوده است. اروپا برای رسیدن به هدف پرشدن ۹۰ درصدی مخازن پیش از زمستان، به حدود ۱۰ میلیارد مترمکعب گاز اضافی نیاز دارد. در پایان جولای نیز ذخایر تنها حدود ۵۵ درصد پر بود و از سطح معمول این فصل عقبتر قرار داشت.
امکان جبران سریع این کمبود نیز محدود است. نروژ بیش از یکسوم گاز اروپا را تأمین میکند، اما اعلام کرده ظرفیت آزاد چندانی برای افزایش صادرات ندارد. آمریکا نیز در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۵ درصد واردات LNG اتحادیه اروپا را تأمین کرده، ولی پایانههای آن نزدیک به ظرفیت کامل فعالیت میکنند. بنابراین هر کاهش در صادرات قطر، مستقیماً رقابت و قیمت محمولههای موجود را افزایش میدهد.
قطر یک میلیارد دلار LNG از آمریکا خرید
اثر هرمز تنها به افزایش هزینه خریداران محدود نماند و قطر را نیز برای اجرای تعهدات خود با هزینه تازهای روبهرو کرد. قطرانرژی در سال ۲۰۲۶ تعداد ۳۳ محموله LNG از آمریکا خریداری کرد؛ در حالی که خرید این شرکت از آمریکا در سال قبل تنها چهار محموله بود.
ارزش این ۳۳ محموله حدود یک میلیارد دلار و حجم آن معادل یکسوم صادرات معمول ماهانه قطر پیش از جنگ بود. از این تعداد، ۲۸ محموله تحویل شده و پنج محموله دیگر راهی کرهجنوبی، تایوان و هند بوده است. قطر از این گاز برای تأمین بخشی از نیاز مشتریان خود در ژاپن، کرهجنوبی، هند، بنگلادش و تایوان استفاده کرد.
به این ترتیب، اختلال هرمز بزرگترین صادرکننده کمهزینه LNG را ناچار کرد برای اجرای قراردادهایش از رقیب آمریکایی گاز بخرد. این هزینه شامل خرید محموله در بازار نقدی، حمل از آمریکا به آسیا و پذیرش زیان ناشی از توقف تولید و صادرات قطر است.
خریداران شروط قراردادها را تغییر دادند
خریداران اروپایی و آسیایی نیز پس از اختلال هرمز خواستار کاهش قیمت، آزادی بیشتر برای تغییر مقصد محمولهها و تضمین تأمین گاز از منابع جایگزین شدهاند.
پیش از جنگ، قراردادهای بلندمدت قطر و امارات معمولاً با قیمتی معادل ۱۲.۶ تا ۱۲.۷ درصد قیمت نفت برنت منعقد میشد. برخی قراردادهای جدید این نسبت را به حدود ۱۲.۳ درصد کاهش دادهاند. کاهش سه تا چهار دهم واحدی این شاخص در قراردادهای چندمیلیارددلاری و بلندمدت، درآمد صادرکننده را در طول سالهای اجرای قرارداد کاهش میدهد.
خریداران همچنین خواستهاند در صورت توقف صادرات از هرمز، محموله جایگزین از تأسیساتی مانند پایانه گلدنپس آمریکا دریافت کنند. در نتیجه، قطر و امارات باید بخشی از خطر مسیر، افزایش هزینه بیمه و مسئولیت تأمین جایگزین را در قراردادهای آینده بپذیرند.
شرکت ایتالیایی ادیسون نیز که سالانه ۶.۴ میلیارد مترمکعب گاز از قطر خریداری میکند، با لغو ۱۷ محموله معادل ۲.۲ میلیارد مترمکعب روبهرو شد و برای جایگزینی بخشی از آن به خرید گاز، عمدتاً از آمریکا، روی آورد. این قرارداد بهتنهایی حدود ۱۰ درصد مصرف سالانه گاز ایتالیا را پوشش میدهد.
تنگه هرمز هزینه خود را به اروپا و آسیا منتقل کرد
افزایش قیمت گاز اروپا، کاهش ۱۵ درصدی عرضه جهانی LNG، خروج ۱۷ درصد ظرفیت صادراتی قطر از مدار، خرید یک میلیارد دلار گاز آمریکایی از سوی قطر و تغییر قیمت قراردادهای بلندمدت، آثار قابل اندازهگیری کنترل هرمز بر بازار انرژی است.
کشورها برای کاهش این فشار به دنبال عرضه و قراردادهای جایگزین رفتهاند، اما این اقدام به معنای بیاثرشدن اهرم ایران نیست. گاز جایگزین با قیمت بالاتر خریداری میشود، صادرکنندگان منطقه ناچار به ارائه تخفیف و تضمینهای بیشتر شدهاند و اروپا و آسیا نیز با رقابت شدیدتر برای محمولههای محدود روبهرو هستند.
تحولات سال ۲۰۲۶ نشان داد تنگه هرمز فقط مسیر انتقال نفت نیست و ایران میتواند از طریق این آبراه بر قیمت گاز، ذخایر اروپا، تعهدات قراردادی قطر و امنیت انرژی مصرفکنندگان آسیایی اثر بگذارد. قدرت این اهرم را باید با هزینههایی سنجید که طرفهای دیگر برای تأمین جایگزین، کاهش قیمت قراردادها و حفظ جریان انرژی پرداخت کردهاند.
منابع:
رویترز؛ پیوند اول، پیوند دوم، پیوند سوم، پیوند چهارم، پیوند پنجم
انتهای پیام/ انرژی
