به گزارش مسیر اقتصاد در ماههای اخیر مجموعهای از تحولات مالی، مهاجرتی و منطقهای، گمانهزنیها درباره ورود روابط پاکستان و امارات به دورهای مبهمتر را افزایش داده است. بازپرداخت سپرده بزرگ امارات و نیز اخراج هزاران کارگر از امارات در این راستا قابل توضیح بوده که میتواند به حوزههای سیاسی و امنیتی نیز گسترش یابد. تقویت همکاریهای امارات و هند در بخش دفاعی و تعمیق روابط امنیتی اسلامآباد و ریاض و اتخاذ رویکرد محتاطانه به جنگ ایران در این چارچوب قابل درک است.
تاثیر جنگ ایران بر بازپرداخت بدهی پاکستان به امارات
نخستین نشانه در تیرگی روابط دوجانبه، در پرونده سپردههای امارات بود. در آوریل ۲۰۲۶، پاکستان ناگزیر با بازپرداخت تعهد ۳.۵ میلیارد دلاری مواجه شد که در سال ۲۰۱۸ برای حمایت از تراز پرداختها به بانکهای این کشور سپرده شد. بازپرداخت این سپرده به صورت سالانه و حتی ماهانه تمدید شده بود. پاکستان که معمولا با کمبود ارز مواجه است و بازپرداخت سپرده کشورهای خلیج فارس را به تاخیر میانداخت، اکنون این پرسش مطرح میشود که بازپرداخت سپرده اماراتی در راستای پایبندی پاکستان به تعهدات مالی بوده یا تحت فشار ابوظبی صورت گرفته است. البته وزارت امور خارجه پاکستان، این بازپرداخت را در چارچوب تعهدات مالی دانسته و هرگونه تاثیر اختلاف ژئوپلیتیکی با امارات را تکذیب کرد. براساس گزارش روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست، ابوظبی اندکی پس از کمک پاکستان به برقراری آتشبس در جنگ ایران، درخواست بازپرداخت سپرده را کرده که با انتقاد شدید در رسانههای اجتماعی مواجه شد.
در اواسط آوریل نیز عربستان با توافق برای سپردهگذاری ۳ میلیارد دلار دیگر، به تقویت نقدینگی خارجی پاکستان کمک کرد. از منظر مالی، ریاض نقش مهمی در تثبیت نقدینگی پاکستان دارد. اما کمک اخیر پرسشهای بسیاری در مورد اختلافات ریاض و ابوظبی نیز مطرح میکند.
اخراج اتباع پاکستانی شدت گرفت
شاخص دوم در توضیح اختلاف بین دو کشور، مربوط به فعالیت کارگران پاکستانی در امارات است. براساس اعلام وزارت کشور پاکستان، ۳۴۹۴ تبعه پاکستانی در بازه زمانی ژانویه تا آوریل سال جاری به دلایل مختلفی از امارات اخراج شدهاند. همچنین، طبق گزارش رویترز در ۲۵ مه ۲۰۲۵، حدود ۷۵۰۰ شیعه پاکستانی از ۲۸ فوریه مجبور به خروج از امارات شدند. باید توجه داشت که ۱.۸ میلیون پاکستانی در امارات زندگی و سالانه ۶ میلیارد دلار حواله به کشور ارسال میکنند، از همین روی به یکی از شریانهای مهم اقتصادی تبدیل شده است. بطوریکه، حوالههای ارسالی به پاکستان در ماه مه ۲۰۲۶ به ۴.۲۵ میلیارد دلار رسید که ۱.۰۱ میلیارد دلار از امارات به ویژه دبی بوده است.
گسترش روابط تجاری ابوظبی و دهلی
پس از این تنش، امارات روابط خود با هند را تعمیق بخشیده و فراتر از بخش تجارت و انرژی، به حوزه دفاعی نیز گسترش یافته است. برای نمونه و در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۶، امارات و هند توافقنامه ۳ میلیارد دلاری برای صادرات سالانه ۵۰۰ هزار تن گاز طبیعی مایع برای ۱۰ سال را منعقد کردند. باید توجه که حجم تجارت دو کشور در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ به ۱۰۱.۲۵ میلیارد دلار رسید و هر دو کشور به دنبال افزایش این رقم به ۲۰۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۲ هستند. این همکاری برای امارات در راستای تنوعبخشی به منابع، فناوری و زنجیرههای تامین است. همچنین، این امر به معنی نزدیکی دفاعی ابوظبی به رقیب مستقیم نظامی و هستهای پاکستان یعنی هند است. اگر امارات و هند مراودات دوجانبه را از واردات انرژی و تجارت به حوزه دفاعی گسترش دهند، روابط دو کشور وارد فضای جدیدی میشود که پاکستان آن را به عنوان چالشی برای نقش سنتی امنیتی خود در خلیج فارس تلقی میکند.
تغییر در ترتیبات امنیتی خلیج فارس پس از جنگ ایران
پاکستان نیز برخی از اولویتهای خود در خلیج فارس و منطقه را تغییر داده است. در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، اسلامآباد و ریاض توافقنامه دفاعی منعقد کردند که براساس آن حمله به یک کشور، به معنی تجاوز به کشور دیگر نیز تلقی میشود. در این راستا، همکاری دوجانبه از همکاری نظامی سنتی فراتر رفته و به چارچوب بازدارندگی تبدیل میشود که ریشه در موقعیت پاکستان به عنوان قدرت هستهای و نظامی بزرگ در جنوب آسیا دارد. به باور کارشناسان، توافقنامه دفاعی دوجانبه نوعی بازدارندگی دوگانه برای ریاض بوده و تمایل سعودی را برای تغییر ساختار امنیتی خلیج فارس نشان میدهد.
کاهش اعتماد به بازدارندگی ایالات متحده، تهدید ایران و گسترش فعالیت نظامی اسرائیل در منطقه، عواملی هستند که عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس را به سمت ایجاد ساختارهای بازدارندگی چندلایه سوق میدهند. بنابراین، این توافق میتواند یک لایه امنیتی جدید در خلیج فارس ایجاد و به طور بالقوه راه را برای ترتیبات مشابه بین سایر قدرتهای خلیج فارس و آسیا بگشاید.
جنگ اخیر علیه ایران نیز این رابطه را تحت یک آزمون سیاسی پیچیده قرار داد. در فوریه ۲۰۲۶، پس از حملات اسرائیل و ایالات متحده به ایران و به دنبال آن حملات موشکی تلافیجویانه ایران به عربستان، امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس، جنگ منطقهای گسترش یافت. اما اظهارات دوگانه، معضل پاکستان در این برهه بسیار مهم منطقهای را آشکار میکند. این کشور حملات به ایران را محکوم، با عربستان سعودی و امارات متحده عربی ابراز همبستگی میکند و همزمان خواستار کاهش تنش و بازگشت به دیپلماسی است. در نتیجه، پاکستان تلاش میکند تا خود را به عنوان میانجی یا حائل ثباتبخش در جنگ ایران قرار دهد، در حالی که کشورهای خلیج فارس، به ویژه امارات و عربستان، انتظار دارند که هنگام حمله به آنها، مواضع روشن و بدون ابهامی از سوی پاکستان اتخاذ شود.
منبع: نشریه الاستقلال
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
