به گزارش مسیر اقتصاد خبرگزاری رویترز در گزارشی تحلیلی به بررسی پیامدهای جنگ ایران بر بازار انرژی اروپا پرداخته و نشان داده است که ساختار تولید برق کشورها نقش تعیینکنندهای در میزان آسیبپذیری آنها دارد. این گزارش با مقایسه روند قیمتها در کشورهای مختلف، به این نتیجه میرسد که اتکای کمتر به سوختهای فسیلی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر میتواند بهعنوان یک ابزار راهبردی برای کاهش نوسانات قیمتی و افزایش تابآوری سیستم انرژی عمل کند. در این چارچوب، تجربه کشورهایی مانند آلبانی، فرانسه و اسپانیا در مقابل اقتصادهای وابسته به گاز مورد تحلیل قرار گرفته است.
وابستگی به گاز عامل تشدید نوسانات و افزایش قیمت برق در اروپا
با آغاز درگیریها و اختلال در عرضه جهانی انرژی، قیمت برق در اروپا بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است، اما شدت این افزایش در کشورها یکسان نبوده است. کشورهایی که سهم بالایی از گاز در سبد تولید برق دارند، بیشترین افزایش قیمت را تجربه کردهاند. بهعنوان نمونه، قیمت قراردادهای عمدهفروشی برق در ایتالیا که بیش از ۴۰ درصد برق خود را از گاز تولید میکند، بیش از ۲۰ درصد افزایش یافته است. در آلمان نیز این افزایش از ۱۵ درصد فراتر رفته است. این روند نشان میدهد وابستگی به گاز، علاوه بر افزایش سطح قیمت، نوسانات بازار را نیز تشدید کرده و ریسکهای تورمی را در این اقتصادها افزایش داده است.
در مقابل، کشورهایی که تنوع بیشتری در منابع تولید برق دارند یا به انرژیهای غیر فسیلی متکی هستند، با ثبات بیشتری مواجه بودهاند. این شکاف قیمتی در شرایطی شکل گرفته که بازارهای انرژی همچنان تحت تأثیر نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی قرار دارند و چشمانداز کوتاهمدت آنها با ریسکهای قابل توجهی همراه است.
انرژیهای تجدیدپذیر و هستهای؛ عامل کلیدی در مهار شوک قیمتی
دادههای مقایسهای نشان میدهد کشورهایی با سهم بالای انرژیهای تجدیدپذیر یا هستهای، عملکرد بهتری در کنترل قیمتها داشتهاند. در فرانسه که حدود ۷۰ درصد برق خود را از انرژی هستهای تأمین میکند، افزایش قیمتها کمتر از نصف رشد ثبتشده در ایتالیا بوده است. در اسپانیا نیز با افزایش سریع سهم انرژیهای تجدیدپذیر به حدود ۶۰ درصد، قیمت برق حتی روندی کاهشی داشته است.
نمونه قابل توجه دیگر، آلبانی است که بیش از ۹۰ درصد برق خود را از نیروگاههای برقآبی تأمین میکند. افزایش سطح آب رودخانهها و ظرفیت بالای تولید برقآبی موجب شده این کشور در برابر شوکهای قیمتی ناشی از بحران اخیر تا حد زیادی مصون بماند. این تجربه نشان میدهد توسعه منابع بومی و تجدیدپذیر میتواند بهعنوان یک ابزار مؤثر برای افزایش امنیت انرژی و کاهش وابستگی به واردات سوختهای فسیلی عمل کند.
چالشهای فنی و ساختاری در گذار به سبد انرژی کمکربن
با وجود مزایای انرژیهای تجدیدپذیر، برخی محدودیتهای فنی نیز در این مسیر وجود دارد. در کشورهایی که سهم انرژی خورشیدی افزایش یافته، پدیدهای موسوم به «منحنی اردکی» مشاهده میشود؛ به این معنا که قیمت برق در میانه روز کاهش مییابد اما در ساعات ابتدایی صبح و عصر با افزایش شدید مواجه میشود. این مسئله نشاندهنده نیاز به توسعه زیرساختهای ذخیرهسازی و مدیریت بار است.
کارشناسان معتقد هستند برای کاهش وابستگی به گاز، کشورهایی مانند آلمان و ایتالیا باید به سمت ترکیب گستردهای از انرژیهای تجدیدپذیر به همراه سیستمهای ذخیرهسازی بلندمدت حرکت کنند. این گذار نیازمند سرمایهگذاری قابل توجه و اصلاحات ساختاری در بازار برق است و در کوتاهمدت با چالشهای اجرایی همراه خواهد بود.
افزایش هزینهها؛ فشار مضاعف بر خانوارها و بنگاههای اقتصادی
افزایش قیمت انرژی، علاوه بر بازار عمدهفروشی، بهتدریج به مصرفکنندگان نهایی نیز منتقل میشود. اگرچه این انتقال با تأخیر زمانی همراه است، اما خانوارها و کسبوکارها در حال حاضر نیز تحت فشار هزینههای انرژی قرار دارند. در برخی کشورها مانند قبرس، پیشبینی میشود قیمت برق تا ۲۰ درصد افزایش یابد که میتواند فشار معیشتی قابل توجهی ایجاد کند.
برای بنگاههای اقتصادی نیز این وضعیت به معنای افزایش هزینه تولید و کاهش حاشیه سود است. صنایع انرژیبر و کسبوکارهای کوچک بیشترین آسیب را از این روند متحمل میشوند. افزایش همزمان قیمت سوخت، مواد اولیه و انرژی میتواند به کاهش تولید و حتی تعدیل نیروی کار منجر شود، موضوعی که ریسک رکود اقتصادی را در سطح منطقهای تقویت میکند.
سیاستهای حمایتی اتحادیه اروپا و چالش پایداری مالی دولتها
در واکنش به افزایش قیمتها، کمیسیون اروپا برنامههایی برای کاهش مالیات برق و حمایت از مصرفکنندگان تدوین کرده است. این اقدامات با هدف کاهش فشار بر خانوارها و جلوگیری از تعمیق رکود اقتصادی انجام میشود، اما در عین حال میتواند بار مالی قابل توجهی بر بودجه دولتها تحمیل کند.
در برخی کشورها نیز یارانههای قیمتی برای کنترل هزینه مصرفکنندگان اعمال شده است. با این حال، تداوم این سیاستها در شرایط افزایش قیمتهای جهانی انرژی، میتواند پایداری مالی دولتها را با چالش مواجه کند. در نتیجه، سیاستگذاران با یک دوگانگی مواجه هستند: از یک سو نیاز به حمایت کوتاهمدت از مصرفکنندگان و از سوی دیگر ضرورت حفظ تعادل مالی در بلندمدت.
در مجموع، تحولات اخیر بار دیگر اهمیت تنوعبخشی به سبد انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی را برجسته کرده است. تجربه کشورهای اروپایی نشان میدهد سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر و زیرساختهای مرتبط، نهتنها به کاهش انتشار کربن کمک میکند، بلکه میتواند بهعنوان یک ابزار راهبردی برای افزایش تابآوری اقتصادی در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی عمل کند.
منبع: رویترز
انتهای پیام/ انرژی
