مسیر اقتصاد/ نشست چهارجانبه ۴ آبان در تهران، با حضور وزیر دفاع عربستان، فرمانده ارتش پاکستان و رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، از منظر جایگاه دیپلماتیک ایران اهمیت دارد. به گفته علی باقری، پیشنهاد این دیدار در سفر قبلی عاصم منیر مطرح شده بود و گفت‌وگو درباره امنیت منطقه‌ای از اهداف آن بود. مراجعه هم‌زمان این مقام‌ها به تهران، فرصتی است تا ایران در تدوین راه‌حل‌های منطقه‌ای نقش فعال‌تری پیدا کند.
تهران باید محل شکل‌گیری ابتکار باشد
تبدیل تهران به مقصد رایزنی‌های امنیتی، زمانی دستاورد پایدار خواهد بود که میزبانی با اثرگذاری بر دستورکار همراه شود. حضور هیئت‌ها به‌تنهایی به معنای پذیرش مواضع ایران نیست؛ اما نشان می‌دهد برای مدیریت بحران، گفت‌وگوی مستقیم با تهران ضروری تشخیص داده شده است. ایران می‌تواند از این فرصت برای طرح نگرانی‌های خود و مطالبه تعهدات متقابل استفاده کند.
کشورهای منطقه در استمرار صادرات انرژی، امنیت زیرساخت‌ها، کاهش هزینه بیمه و حمل‌ونقل و حفظ اطمینان سرمایه‌گذاران منافع مشترک دارند. از این منظر، گفت‌وگو با ایران باید به ترتیباتی برسد که امنیت و منافع اقتصادی همه طرف‌ها را در نظر بگیرد. درخواست کاهش مخاطرات برای همسایگان، بدون توجه به محاصره، محدودیت تجارت و تهدیدهای متوجه ایران، مبنای متوازنی برای توافق نخواهد بود.
پیش از انتخابات آمریکا، پیام شتاب‌زدگی ندهیم
زمان‌بندی این نشست نیز مهم است. انتخابات کنگره آمریکا در سوم نوامبر برگزار می‌شود و دولت ترامپ برای ارائه تصویری از کنترل بحران تحت فشار است. آتلانتیک، به نقل از منابع ناشناس آگاه از گفت‌وگوهای دولت، نوشته است ترامپ امیدوار بوده ایران پیش از انتخابات به مذاکرات بازگردد؛ انتظاری که به روایت گزارش محقق نشده و هم‌زمان، بالاماندن قیمت انرژی شرایط سیاسی جمهوری‌خواهان را دشوار کرده است.
در چنین وضعیتی، اعلام آمادگی مبهم برای مذاکره یا وعده کاهش یک‌طرفه محدودیت‌ها می‌تواند پیش از حصول دستاورد واقعی، برای واشنگتن منفعت تبلیغاتی ایجاد کند. صرف انتشار چنین پیامی نیز ممکن است انتظارات بازار را تغییر دهد، حتی اگر تعهدی از سوی آمریکا اجرا نشده باشد. بنابراین، ایران نباید با پیام‌های شتاب‌زده، امکان معرفی فشار اقتصادی و تهدید نظامی به‌عنوان سیاستی موفق را در اختیار دولت ترامپ قرار دهد.
این ملاحظه به معنای قطع تماس‌های دیپلماتیک نیست. ارتباط با میانجی‌ها برای انتقال شروط، بررسی پیشنهادهای مشخص و جلوگیری از سوءمحاسبه باید ادامه یابد. آنچه باید از آن پرهیز کرد، القای نیاز فوری ایران به توافق و اعلام انعطاف پیش از روشن‌شدن امتیاز متقابل است. اگر پیشنهادی منافع ملموس و قابل راستی‌آزمایی برای ایران داشته باشد، ارزیابی آن نیز نباید صرفاً تابع تقویم انتخابات آمریکا شود.
مذاکره منطقه‌ای با دستورکار مستقل
میزبانی تهران نباید به مجرایی برای انتقال یک‌طرفه مطالبات واشنگتن محدود شود. گفت‌وگو درباره امنیت تجارت، همکاری مرزی و تعهد به جلوگیری از گسترش جنگ، می‌تواند دستورکار مستقلی میان ایران و همسایگان ایجاد کند. هرچه این همکاری‌ها مشخص‌تر و مستمرتر شوند، ارزش دیپلماتیک نشست از یک دیدار مقطعی فراتر می‌رود.
همچنین، از منظر تحلیلی، حضور مقام‌های خارجی می‌تواند هزینه سیاسی تعرض به میزبان را افزایش دهد؛ اما نمی‌توان آن را تضمین بازدارندگی دانست یا درباره اثر قطعی روز و ساعت سفر بر احتمال حمله حکم داد. تداوم رایزنی‌ها و شکل‌گیری منافع مشترک، پشتوانه قابل اتکاتری برای نقش‌آفرینی دیپلماسی در کاهش مخاطرات است.
دستاورد ایران باید قابل سنجش باشد
نه شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات قطعی است و نه تغییر ترکیب کنگره، خودبه‌خود سیاست آمریکا در قبال ایران را دگرگون می‌کند. استدلال پرهیز از پالس شتاب‌زده، بر حفظ قدرت چانه‌زنی استوار است. معیار موفقیت نشست تهران نیز باید تداوم گفت‌وگوها، پذیرش تعهدات متقابل و کاهش عملی محدودیت‌های امنیتی و اقتصادی ایران باشد. تثبیت تهران به‌عنوان یکی از کانون‌های تصمیم‌سازی منطقه، زمانی معنا پیدا می‌کند که این دستاوردها جایگزین رفت‌وآمدهای بی‌نتیجه شوند.
منابع:
خبرگزاری مهر؛ توضیحات علی باقری درباره اهداف و ترکیب نشست تهران
همشهری به نقل از ایسنا؛ نشست چهارجانبه و مواضع سخنگوی وزارت خارجه
آتلانتیک؛ قمار ترامپ برای پایان جنگ ایران
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
