همزمان با تغییر اقلیم و تشدید بحران آب و افزایش شدت، مدت و تواتر تنشهای خشکی، گرما و شوری، تداوم تولید محصولات پرآببری مانند ذرت در الگوی کشت کشور با محدودیت مواجه شده و حرکت به سمت محصولات جایگزین، مانند سورگوم که نسبت به کمآبی مقاومتر هستند ضرورتی انکارناپذیر بهشمار میرود. در این راستا بابک ناخدا عضو هیات علمی پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی و پژوهشگر مروج ارشد سازمان تات در حوزه تغییر اقلیم و گیاهان اقلیم سازگار در گفتگو با مسیر اقتصاد گفت: بیتوجهی به لزوم تغییر الگوی کشت کشور به سمت محصولات متحمل به تنشهای آبی، علاوه بر وابستگی بیشتر کشور به واردات، سبب تضعیف معیشت کشاورزان و ایجاد پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجه از جمله تهدید امنیت غذایی و اقتصادی و ملی کشور خواهد شد.
لزوم تغییر الگوی کشت در عصر تغییر اقلیم
وی گفت: تغییر اقلیم، تولید و تداوم کشت محصولات پرآببری مانند ذرت را با محدودیت جدی مواجه کرده است. از اینرو، اصلاح الگوی کشت و حرکت به سمت محصولات متحمل به تنشهای زیستی و غیر زیستی در شرایط تغییر اقلیم کشور، ضرورتی راهبردی برای بخش کشاورزی کشور در شکلگیری یک نظام کشاورزی هوشمند اقلیمسازگار برای تامین امنیت غذایی پایدار است. بر این اساس، انتخاب محصول و شیوه مدیریت مزرعه باید متناسب با ظرفیتهای اقلیمی، منابع آب در دسترس و محدودیتهای محیطی هر منطقه انجام شود.
ناخدا ادامه داد: سورگوم بهعنوان گیاهی متحمل به خشکی و کمآببر، یکی از مهمترین گزینههای جایگزین ذرت در بسیاری از مناطق کشور محسوب میشود. حرکت به سمت کشت سورگوم صرفاً یک انتخاب فنی یا کوتاهمدت نیست، بلکه پاسخی راهبردی به شرایط جدید اقلیمی کشور و حتی منطقه است؛ پاسخی که میتواند ضمن حفظ پایداری تولید، وابستگی به واردات نهادههای دامی را کاهش داده و تابآوری بخش کشاورزی را در برابر شوکهای اقلیمی و کمآبی، و حتی گرما و شوری و قلیائیت تقویت کند.
عدم تلفیق حلقه تولید و مصرف سورگوم
عضو هیات علمی پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی افزود: از دهه هفتاد تاکنون اقدامات متعددی برای توسعه کشت و اصلاح نژاد سورگوم سازگار با اقلیم انجام شده است؛ اما با وجود این تلاشها، سطح زیرکشت سورگوم هنوز به میزان قابل قبولی نرسیده است. اصلیترین چالش در توسعه تولید و مصرف سورگوم در کشور، شکل نگرفتن یک بازار پایدار و قابل اتکا برای این محصول است. بدین صورت که نه کشاورز نسبت به بازار فروش محصول خود و تداوم تقاضا اطمینان دارد و نه دامدار و مرغدار نسبت به تامین سورگوم و پایداری عرضه در بازار مطمئن هستند. تکرار این چرخه سبب شده است تا توسعه تولید و مصرف سورگوم در کشور اتفاق نیفتد.
وی تصریح کرد: چگونگی شکلگیری بازار پایدار سورگوم در گرو فعالیتهای موثر ترویجی در آگاهیرسانی به کلیه بهرهبردران و کشاورزان و دامداران و اتصال مؤثر حلقه تولید به حلقه مصرف است؛ امری که ضمن ایجاد تعامل متقابل بین تولیدکننده و مصرفکننده سورگوم، اطمینان کشاورزان، دامداران و مرغداران نسبت به پایداری عرضه و تقاضا را تقویت میکند.
سورگوم گیاهی هوشمند به اقلیم و چند منظوره
ناخدا گفت: با توجه به وجود انواع سورگوم در بازار شامل انواع ارقام سورگوم علوفهای و دانهای و شیرین، این گیاه کم توقع و کم آببر و متحمل به شرایط سخت محیطی، علاوه بر تامین علوفه و خوراک دام میتواند به عنوان یک گیاه صنعتی به عنوان کشت مکمل نیشکر در استان خوزستان برای تهیه شربت قند مورد بهرهبرداری قرار گیرد. این موضوع در عین حال که باعث صرفهجویی کلان آبی در استان خواهد شد، به تامین علوفه و خوراک دام هم کمک می کند. همچنین با توجه به ارزش غذایی بالا و عدم وجود گلوتن در دانه سورگوم، از انواع دانهای این گیاه امروزه در بسیاری از مناطق دنیا به طور وسیع برای تولید انواع فرآوردههای غذایی فاقد گلوتن برای افراد مبتلا به سلیاک و یا حساسیت غیر سالیاکی به گلوتن و همچنین افراد جامعه استفاده میشود. لذا سورگوم گیاهی چند منظوره به شمار میرود.
بهنژادی؛ قلب زنجیره سورگوم
ناخدا تأکید کرد: علاوه بر توجه ویژه به شکلگیری یک بازار پایدار برای سورگوم، ضروری است نگاهی جامع و زنجیرهای به تمامی حلقههای تولید و مصرف این محصول وجود داشته باشد. اگرچه زراعت سورگوم مجموعهای از مراحل کاشت، داشت و برداشت را در بر میگیرد، اما در میان اجزای مختلف این زنجیره، بذر بهعنوان مهمترین و راهبردیترین حلقه توسعه کشت و مصرف سورگوم در کشور شناخته میشود.
تقویت بهنژادی و پشتوانه ژنتیکی بهروز؛ پیششرط بهرهگیری کامل از مزیتهای سورگوم
وی اظهار داشت: تاکنون اقدامات خوبی در راستای اصلاح نژاد و معرفی ارقام سورگوم در کشور انجام شده است. اما باید توجه کرد که مزیتهای اصلی این محصول، از جمله تحمل تنش خشکی، مقاومت در برابر شرایط نامساعد محیطی و کارایی بالای مصرف آب، تنها زمانی بهطور کامل محقق میشود که ارقام آن از پشتوانه ژنتیکی قوی و بهروز برخوردار باشند. از همین رو، سرمایهگذاری مستمر و هدفمند در پژوهشهای بهنژادی، پیششرط دستیابی به ارقامی با عملکرد بالاتر و سازگاری اقلیمی است. همچنین بهرهگیری هوشمندانه از منابع ژنتیکی بینالمللی و توسعه همکاریهای تحقیقاتی مشترک ملی و بینالمللی، عاملی مؤثر برای دسترسی سریعتر و کمهزینهتر به ارقام جدید و همچنین تربیت نیروی انسانی بهروز و متخصص است؛ رویکردی که موجب افزایش بهرهوری، کاهش ریسک تولید، حفظ منابع، تقویت پایداری و افزایش خوداتکایی در تامین نهادههای دامی کشور و تامین پایدار امنیت غذایی میشود.
انتهای پیام/ کشاورزی
