مسیر اقتصاد/ مرز ریمدان در سال‌های اخیر به‌ویژه در چند ماه گذشته، به یک گذرگاه تجاری با نقش پررنگ در مبادلات ایران و پاکستان تبدیل شده است. نزدیکی این مرز به بندر گوادر و قرار گرفتن آن در مسیر ارتباطی چابهار با جنوب پاکستان، ریمدان را به یکی از نقاط مهم توسعه تجارت زمینی در جنوب شرق کشور تبدیل کرده است.
تاریخچه تحول ریمدان از بازارچه مرزی تا یک گذرگاه تجاری
مرز ریمدان در شهرستان دشتیاری و در نقطه صفر مرزی ایران و پاکستان قرار گرفته و از نظر جغرافیایی نزدیک‌ترین مسیر زمینی ایران به مراکز تجاری جنوب پاکستان محسوب می‌شود. این مرز حدود ۷۰ کیلومتر با بندر گوادر پاکستان و حدود ۱۲۰ کیلومتر با بندر چابهار فاصله دارد.
فعالیت ریمدان از سال ۱۳۸۷ با راه‌اندازی بازارچه مرزی آغاز شد. در ادامه، این مرز در سال ۱۳۹۵ به‌عنوان مرز رسمی برای جابه‌جایی کالا و مسافر معرفی شد و امکان انجام رویه‌های صادراتی، وارداتی، ترانزیتی و مسافری در آن فراهم آمد. پایانه مرزی ریمدان نیز در آذرماه ۱۳۹۹ به‌صورت رسمی افتتاح شد.
محدوده منفصله ریمدان در سال ۱۳۹۸ به محدوده منطقه آزاد چابهار اضافه شد و از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ فعالیت رسمی خود را در قالب منطقه منفصله آغاز کرد. منطقه آزاد قرار است با فراهم کردن زیرساخت‌های اقتصادی، تجاری و لجستیکی، زمینه حضور سرمایه‌گذاران و شکل‌گیری فعالیت‌های ارزش‌افزا در ریمدان را فراهم کند.
از سوی دیگر، براساس مصوبه هیئت وزیران بازارچه مرزی مستقر در هر سال فقط می‌تواند ورود و صدور بازارچه هر یک تا سقف ۵ میلیون دلار (جمعاً ده میلیون دلار) را انجام دهد. با توجه به کارکرد و مأموریت تعریف‌شده برای بازارچه مرزی ریمدان در کنار ظرفیت فعلی، اتکا به توسعه بازارچه به‌عنوان راهکار اصلی رفع گلوگاه‌های لجستیکی، پاسخ‌گوی نیازهای رو‌به‌رشد مبادلات دو کشور نخواهد بود. نیاز است از ظرفیت‌های منطقه آزاد که قابلیت ایجاد و توسعه زیرساخت را دارد، استفاده شود.
عبور بیش از ۶۱۵ هزار تن کالا در شش ماه گذشته
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان منطقه آزاد چابهار، از زمان آغاز فعالیت رسمی گمرک تخصصی منطقه آزاد ریمدان در ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ تا ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، در مجموع ۲۷ هزار و ۹۵۸ دستگاه کامیون حامل ۶۱۵ هزار و ۲۹۶ تن کالا از این مرز تردد داشته‌اند.
در بخش صادرات ایران به پاکستان، ۱۱ هزار و ۳۶۸ دستگاه کامیون، ۲۵۰ هزار و ۹۶ تن کالا را از ریمدان عبور داده‌اند. این بخش حدود ۴۰ درصد از حجم کالای جابه‌جاشده را تشکیل می‌دهد. در سمت مقابل، واردات از پاکستان با ۱۲ هزار و ۶۳۱ دستگاه کامیون و ۲۷۷ هزار و ۸۸۲ تن کالا، حدود ۴۵ درصد از کل جابه‌جایی کالا را به خود اختصاص داده است. طی این دوره، ۳ هزار و ۹۶۹ دستگاه کامیون حامل کالاهای ترانزیتی، ۸۷ هزار و ۳۱۸ تن کالا را از مسیر ریمدان به سمت کشورهای دیگر (۸۹ درصد افغانستان و مابقی به ازبکستان) منتقل کرده‌اند که ۱۵ درصد کل جابه‌جایی کالا را شامل می‌شود.
در صادرات ایران، کالاهایی مانند قیر، LPG، شمش آهن، زغال‌سنگ، گوگرد، سنگ‌آهن، محصولات کشاورزی، خرما، کامپاند و گرانول جابه‌جا شده است. در مقابل، واردات از پاکستان شامل برنج، موز، انبه، کوکوپیت، لیمو، کنجد و دام زنده بوده است[۱].
انتقال عملیات ترانشیپمنت از پاکستان به ایران با هدف افزایش ظرفیت مرز
بخش قابل‌توجهی از مسئله ازدحام موجود در مرز ریمدان به نحوه توزیع فعالیت‌های لجستیکی در دو سوی مرز مربوط می‌شود. زمانی که انبارداری، تخلیه و بارگیری، بسته‌بندی، نگهداری کالا و خدمات کامیون عمدتاً در سمت پاکستان متمرکز باشد، هر کامیون و هر محموله برای انجام این عملیات ناچار به ورود به چرخه عملیاتی گبد است. توسعه زیرساخت در ریمدان می‌تواند بخشی از این فعالیت‌ها را به سمت ایران منتقل کند و در نتیجه، فشار عملیاتی بر پایانه گبد کاهش یابد.
از طرفی، به طور متوسط هر کامیون پاکستانی به اندازه سه برابر کامیون ایرانی بارگیری انجام می‌دهد که در صورت انتقال ترانشیپمنت به خاک ایران، تقاضای عبور از مرز یک سوم می‌شود.
در برنامه‌های توسعه‌ای منطقه آزاد منفصله ریمدان، فعالیت‌هایی مانند پایانه‌های صادراتی، بارانداز، سردخانه، انبار، مجتمع‌های خدماتی و رفاهی، پایانه مسافری، واحدهای تولیدی و فعالیت‌های صادرات‌محور پیش‌بینی شده است.
گفتنی است ۶۳۰۰ هکتار زمین در اختیار منطقه آزاد منفصله چابهار در ریمدان قرار گرفته تا زیرساخت‌های این مرز ارتقا یابد. سرمایه‌گذاران و فعالان تجاری از جمله بومی‌های منطقه نیز مشتاق مشارکت در این طرح توسعه بوده‌اند.
با این حال، زمانی می‌توان از توسعه واقعی یک مرز صحبت کرد که بخشی از فعالیت‌های لجستیکی کالا از جمله انبارداری، نگهداری، بسته‌بندی، پردازش، خدمات کامیون، سردخانه، بارانداز و سایر خدمات ارزش‌افزوده نیز در همان محدوده شکل بگیرد.
ضعف تجهیزاتی در منطقه آزاد منفصله ریمدان
با وجود آن که منطقه آزاد ریمدان قابلیت انتقال بخشی از فعالیت‌های لجستیکی و تجاری از نقطه مرزی گبد به سمت ایران را دارد، هنوز تجهیزات متناسب با تخلیه‌وبارگیری را ندارد. به دلیل فقدان ریچ‌استاکرها و لیفتراک‌‌ها در منطقه آزاد، امکان اجرای عملیات ترانشیپمنت در حجم بالا وجود ندارد.
در نهایت باید خاطرنشان کرد که رویکرد انتقال عملیات‌های لجستیکی به خاک ایران و استفاده از ظرفیت‌های منطقه آزاد منفصله ریمدان به معنای حذف فوری فعالیت‌های موجود در مرز گبد یا جایگزینی کامل ترانشیپمنت نیست. با توجه به برخورداری طرف پاکستانی از زیرساختها و خدمات لجستیکی آماده‌تر، بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های تجاری همچنان در سمت گبد متمرکز است.
از این‌رو، نیاز ارتقای زیرساخت‌های لجستیکی و تامین تجهیزات تخلیه‌وبارگیری اعم از ریچ‌استاکرها، فوکرها و جرثیل‌های دروازه‌ای، در مرز ریمدان می‌بایست با مرور زمان و به‌تدریج توسط بومی‌ها، فعالان تجاری و مسئولان مرز ریمدان صورت گیرد.
پانویس:
[۱] خبرگزاری ایرنا؛ شماره خبر: ۸۶۲۷۲۸۶۷
انتهای پیام/حمل‌ونقل
