به گزارش مسیر اقتصاد آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش ماهانه اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرده است که اختلال طولانی‌مدت در تولید و صادرات گازوئیل کشورهای غرب آسیا و روسیه، بازار جهانی این فرآورده را با کمبود شدید عرضه و کاهش ذخایر مواجه کرده است. به ارزیابی این نهاد، حتی در صورت افزایش فعالیت پالایشگاه‌های جهان در ماه‌های آینده، بازسازی ذخایر ازدست‌رفته به زمان بیشتری نیاز دارد و احتمالاً تا نیمه دوم سال ۲۰۲۷ محقق نخواهد شد.
بر اساس داده‌های این گزارش، اختلال در صادرات کشورهای غرب آسیا و روسیه موجب شد عرضه جهانی گازوئیل و نفت‌گاز در سه‌ماهه دوم و سوم ۲۰۲۶، به‌ترتیب روزانه ۱.۵ و ۱.۷ میلیون بشکه کمتر از مدت مشابه سال قبل باشد. صادرات جهانی گازوئیل نیز در سپتامبر ۷۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت؛ درحالی‌که افت صادرات روسیه و غرب آسیا به‌تنهایی ۱.۳ میلیون بشکه در روز بود و افزایش عرضه سایر کشورها تنها بخشی از این کاهش را جبران کرد.
کاهش ذخایر در آستانه زمستان و افزایش شدید قیمت‌ها
آژانس بین‌المللی انرژی تأکید می‌کند که کاهش ذخایر گازوئیل در سه‌ماهه سوم سال برخلاف الگوی معمول فصلی رخ داده است؛ زیرا پالایشگاه‌ها عموماً در این دوره برای تأمین تقاضای بیشتر زمستان ذخیره‌سازی می‌کنند. کاهش شدیدتر ذخایر در سه‌ماهه دوم نیز موجب شده بازار جهانی با پشتوانه ذخیره‌ای ضعیف‌تری وارد فصل سرد شود.
این وضعیت قیمت گازوئیل را به سطوح بی‌سابقه رسانده است. در میانه سپتامبر، قیمت عمده‌فروشی گازوئیل در سنگاپور از ۲۰۰ دلار برای هر بشکه فراتر رفت و در اروپا و آمریکا به حدود ۲۲۰ دلار رسید؛ رقمی نزدیک به دو برابر قیمت نفت خام و سطوح پیش از بحران. اگرچه قیمت‌ها از رکوردهای سپتامبر فاصله گرفته‌اند، همچنان در سطح بالایی قرار دارند.
گرانی گازوئیل بر فعالیت‌های اقتصادی نیز اثر گذاشته است. این فرآورده یکی از سوخت‌های اصلی حمل‌ونقل جاده‌ای، ماشین‌آلات کشاورزی و بخش‌های صنعتی است و افزایش قیمت آن می‌تواند به رشد هزینه تولید و جابه‌جایی کالاها و در نهایت تشدید تورم منجر شود.
تقاضای جهانی گازوئیل در سه‌ماهه دوم و سوم ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل به‌ترتیب ۱.۱ میلیون و ۷۵۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. بااین‌حال، آژانس توضیح می‌دهد که تقاضای گازوئیل نسبت به تغییر قیمت حساسیت نسبتاً کمی دارد و کاهش مصرف، به‌ویژه در بخش حمل‌ونقل، دشوارتر از برخی سوخت‌های گرمایشی است.
چرا افزایش تولید پالایشگاه‌ها کمبود را به‌سرعت جبران نمی‌کند؟
آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است که میزان پالایش نفت خام در جهان از کف فصلی ۸۱.۳ میلیون بشکه در روز در اکتبر، به ۸۴.۶ میلیون بشکه تا پایان سال ۲۰۲۶ افزایش یابد. این رشد می‌تواند در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۷ تراز عرضه و تقاضای گازوئیل را به مازاد برساند و امکان ذخیره‌سازی مجدد را فراهم کند.
بااین‌حال، مازاد عرضه احتمالی در ابتدای ۲۰۲۷ به معنای پایان کمبود ذخایر نیست؛ زیرا افزایش تولید در ماه‌های نخست سال برای جبران کسری بزرگی که طی سال ۲۰۲۶ انباشته شده، کافی نخواهد بود. ازاین‌رو، آژانس انتظار ندارد بازسازی ذخایر فراتر از تغییرات معمول فصلی پیش از نیمه دوم ۲۰۲۷ آغاز شود.
این چشم‌انداز همچنین به بازگشت عرضه فرآورده‌های نفتی غرب آسیا وابسته است. صادرات فرآورده‌های نفتی منطقه در سپتامبر به ۱.۹ میلیون بشکه در روز رسید، درحالی‌که پیش از جنگ ۴.۷ میلیون بشکه بود. بنابراین با وجود احیای نسبی صادرات نفت خام، صادرات فرآورده‌ها همچنان کمتر از نصف سطح پیش از جنگ باقی مانده است.
محدودیت ظرفیت پالایش در روسیه نیز مانع دیگری برای بهبود بازار محسوب می‌شود. به ارزیابی آژانس، کاهش محدودیت‌های صادراتی روسیه به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل عرضه را برطرف کند؛ زیرا بخشی از کاهش صادرات این کشور ناشی از آسیب و توقف فعالیت پالایشگاه‌هاست.
در واکنش به تداوم کمبود، شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی در ۱۵ اکتبر با تسریع آزادسازی ذخایر اضطراری، از جمله بیش از ۲۰ میلیون بشکه گازوئیل، موافقت کرد. این اقدام بخشی از اجرای تعهدات آزادسازی ذخایر نفتی کشورهای عضو است که در مارس اعلام شده بود. تا زمان تصمیم جدید، حدود ۳۳۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری عرضه شده بود و کشورهای عضو برای تسریع تحویل باقی‌مانده متعهد شده‌اند.
بااین‌حال، آزادسازی ذخایر اقدامی موقت برای افزایش عرضه است و نمی‌تواند جایگزین احیای ظرفیت تولید و صادرات فرآورده‌ها شود. بر اساس ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی، در صورت تداوم اختلالات غرب آسیا و روسیه، بازار جهانی گازوئیل در بخش قابل توجهی از سال ۲۰۲۷ همچنان با محدودیت عرضه و ذخایر پایین روبه‌رو خواهد بود؛ وضعیتی که می‌تواند فشار هزینه‌ای بر حمل‌ونقل، صنعت و قیمت کالاها را تداوم بخشد.
منابع:
آژانس بین‌المللی انرژی، گزارش بازار نفت اکتبر ۲۰۲۶
آژانس بین‌المللی انرژی، بیانیه ۱۵ اکتبر درباره آزادسازی ذخایر اضطراری
رویترز، ۱۴ اکتبر؛ تداوم کمبود جهانی گازوئیل تا سال ۲۰۲۷
رویترز، ۲۰ اکتبر؛ تلاش آمریکا برای افزایش تولید گازوئیل
انتهای پیام/ انرژی
