به گزارش مسیر اقتصاد بازار جهانی شکر در ماههای اخیر دستخوش تحولات قابل توجهی شده است. ترکیبی از بحرانهای آبوهوایی در اروپا، تغییر راهبرد تولید در برزیل، سیاستهای دوگانه هند در حوزه صادرات و واردات و نگرانی از پدیده النینو، دست به دست هم دادهاند تا قیمتها را به بالاترین سطوح بیش از یک سال اخیر برسانند و چشمانداز عرضه و تقاضا را متأثر کنند.
کاهش تولید شکر در اتحادیه اروپا
گرمای شدید و خشکسالی تابستان امسال، عملکرد چغندرقند کشاورزان شرکت Tereos را بیش از ۲۰ درصد نسبت به سال گذشته و حدود ۱۵ درصد نسبت به میانگین ۵ سال اخیر کاهش داده است. رصدخانه بازار شکر اتحادیه اروپا پیشبینی کرده است که تولید شکر این اتحادیه در سال زراعی پیش رو به ۱۳.۴ میلیون تن کاهش یابد که پایینترین سطح در ۳۸ سال اخیر محسوب میشود.
علاوه بر گرما و خشکسالی، هجوم آفات و بیماریها نیز آسیب به محصول چغندرقند را تشدید کرده است. چغندرقند در کنار ذرت و سیبزمینی، از جمله محصولاتی است که بهشدت از آبوهوا و شرایط اقلیمی غیرعادی اروپا آسیب دیده است.
در نتیجه، کاهش شدید تولید اتحادیه اروپا میتواند نیاز این منطقه به واردات را افزایش و عرضه صادراتی آن را محدود کند و فشار بیشتری بر بازار جهانی وارد سازد.
برزیل؛ تغییر تولید به نفع اتانول در سایه قیمتهای بالای نفت
برزیل بهعنوان بزرگترین تولیدکننده شکر جهان، نقش کلیدی در بازار ایفا میکند و تصمیمات آن تأثیر مستقیمی بر قیمتهای جهانی دارد. تولید شکر در منطقه مرکز-جنوب برزیل در ماه ژوئن ۲۶.۳ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت و به حدود ۳.۹ میلیون تن رسید. یکی از عوامل کاهش تولید، شرایط اقلیمی و خشکسالی است.
اما یکی دیگر از عوامل مهم، تغییر تولید به نفع اتانول به دلیل گرانی انرژی است. کارخانههای برزیل انعطافپذیری بالایی در تغییر نسبت تولید شکر و اتانول دارند. افزایش قیمت نفت جهانی، تولید اتانول را سودآورتر کرده است. به همین دلیل، کارخانهها میتوانند سهم بیشتری از نیشکر را به تولید اتانول اختصاص دهند. همچنین اتانول میتواند بهعنوان یک کالای صادراتی یا جایگزین برای سایر سوختها عمل کند. کاهش تولید شکر برزیل و افزایش جذابیت تولید اتانول در این کشور، از عوامل مؤثر بر کاهش عرضه شکر در بازار جهانی و افزایش قیمتها محسوب میشود.
هند؛ از صادرکننده به واردکننده
هند که دومین تولیدکننده بزرگ شکر در جهان است، با سیاستهای دوگانه خود نقش مهمی در نگرانیهای بازار ایفا کرده است. هند نیز با دو چالش همزمان دستوپنجه نرم میکند: از یک سو، کسری بارندگیهای موسمی که در پایان ژوئن به ۴۲ درصد رسیده بود، تا میانه اوت به حدود ۱۲ درصد کاهش یافت، اما پیشبینیها همچنان از بارندگی کمتر از حد نرمال در ادامه فصل حکایت داشت. از سوی دیگر، پیشبینیها حاکی از آن است که پدیده النینو، یکی از قویترین نمونهها در ۷۵ سال اخیر، میتواند بارندگی را در ماههای آینده نیز کاهش دهد و تهدیدی برای تولید باشد.
در واکنش به این شرایط، هند که معمولاً صادرکننده شکر است، صادرات را محدود کرده و مجوز واردات بدون عوارض را نیز صادر کرده است. تغییر موضع هند از صادرکننده به واردکننده، تقاضا در بازار جهانی را افزایش داده و به نگرانی از کمبود عرضه دامن زده است.
تایلند؛ سومین تولیدکننده بزرگ در معرض تهدید
تایلند، سومین تولیدکننده بزرگ شکر جهان، نیز به دلیل پدیده النینو با کاهش بارندگی مواجه شده است. بر اساس گزارش وزارت کشاورزی آمریکا، تولید شکر این کشور در سال ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۱۵.۶ درصد کاهش یافته و به ۹.۵ میلیون تن میرسد. این کاهش، همراه با مشکلات مشابه در هند و برزیل، یکی از عوامل فشار بر عرضه در بازار جهانی محسوب میشود.
تأثیر پدیده اقلیمی بر تولید شکر؛ از کاهش بارندگی تا افزایش قیمتها
پیشبینی مرکز اقلیمی آمریکا حاکی از وقوع یکی از قویترین النینوهای ۷۵ سال اخیر در اقیانوس آرام است. این پدیده معمولاً باعث کاهش بارندگی در سه منطقه بزرگ تولیدکننده شکر، یعنی برزیل، هند و تایلند میشود و هند نیز هشدار داده است که بارندگیهای موسمی امسال میتواند از ضعیفترین موارد در ۱۱ سال اخیر باشد. در نتیجه، تداوم النینو ریسک کاهش تولید شکر در این سه منطقه را افزایش داده و چشمانداز عرضه در بازار جهانی را برای ماههای آینده با ابهام مواجه کرده است.
گزارش وزارت کشاورزی آمریکا نیز نشان میدهد مصرف جهانی شکر در سال ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۰.۴ درصد افزایش مییابد و به رکورد ۱۷۹.۹۹۱ میلیون تن خواهد رسید.
ترکیب عوامل آبوهوایی شامل گرما، خشکسالی، سیل و النینو، تغییرات راهبردی در بزرگترین تولیدکننده یعنی برزیل و سیاستهای داخلی کشورهای مصرفکننده مانند هند، فشار قابل توجهی بر بازار شکر ایجاد کرده است. قیمتها در مسیر صعودی قرار گرفتهاند و تداوم این روند به وضعیت تولید و عرضه در ماههای آینده وابسته خواهد بود.
وضعیت ذخایر و تأمین بازار شکر در ایران
بیش از ۶۰ درصد تولید شکر کشور از چغندرقند و مابقی آن از نیشکر تأمین میشود. حداکثر نیاز سالانه مصرف شکر در کشور حدود ۲.۵ میلیون تن است که براساس آمار سالانه، حدود ۱.۵ میلیون تن شکر در داخل تولید و مابقی، به ارزش حدود ۵۵۰ میلیون دلار، وارد میشود. عمده این واردات از کشورهایی چون امارات متحده عربی، هلند، برزیل، هند، بریتانیا و ترکیه صورت میگیرد.
به گفته دبیر انجمن تصفیهکنندگان شکر خام، «طبق روال همهساله از ابتدای سال تا این مقطع باید ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن واردات شکر خام داشته باشیم که به دلیل شرایط جنگی این میزان به ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تن رسیده است. هرچند ذخایر شکر به میزان کافی است و در تأمین و واردات شکر مشکلی نداریم.»
از بحران جهانی شکر تا ظرفیت افزایش تولید در ایران
هرچند در کوتاهمدت به دلیل ذخایر کافی، کشور دچار کمبود نخواهد شد، اما در میانمدت و بلندمدت ادامه روند کاهشی واردات در کنار قیمتهای بالای جهانی میتواند به مرور زمان ذخایر راهبردی را کاهش دهد و کشور را با چالش در تأمین شکر مواجه کند. یکی از راهکارهای مهم، افزایش تولید داخلی از طریق حمایت از کشاورزان و صنایع تبدیلی برای کاهش وابستگی به واردات است.
از آنجا که بیشترین شکر تولیدی کشور از چغندرقند است و مصرف آب نیشکر نیز از چغندرقند بالاتر است، بهنظر میرسد بهتر است بر افزایش عملکرد در واحد سطح چغندرقند، بهخصوص در کشت پاییزه که مصرف آب کمتری دارد، تمرکز شود.
با توجه به اینکه چغندرقند با تأمین حدود ۶۰ درصد از شکر تولیدی کشور سهم بیشتری در تولید داخلی دارد و از سوی دیگر میزان مصرف آب در کشت نیشکر بهمراتب بیشتر از چغندرقند است، بهنظر میرسد سیاستهای کلان بخش کشاورزی باید بر ارتقای عملکرد در واحد سطح چغندرقند متمرکز شود؛ بهویژه آنکه توسعه کشت پاییزه این محصول با کاهش قابل توجه مصرف آب همراه بوده و از مزیتهایی در راستای بهرهوری پایدار منابع آبی برخوردار است.
ظرفیت بالقوه تولید چغندرقند در کشور با ۱۵۰ هزار هکتار سطح زیرکشت حدود ۱۵ میلیون تن برآورد شده است، در حالی که تولید واقعی حدود ۹ میلیون تن گزارش شده است. البته عملکرد چغندرقند طی دو دهه گذشته بهطور معنیداری افزایش پیدا کرده است. این فاصله ۶ میلیون تنی میان تولید فعلی و ظرفیت بالقوه چغندرقند، نشاندهنده وجود ظرفیت بالا برای افزایش تولید از طریق توسعه و ترویج کشت پاییزه در مناطق مستعد، بهکارگیری بذرهای پرتولید و مقاوم به خشکی و تجهیز مزارع به سیستمهای نوین آبیاری است؛ راهکارهایی که در صورت بهکارگیری میتواند تولید را بهطور قابل توجهی افزایش داده و وابستگی به واردات را کاهش دهد.
منابع:
انتهای پیام/ کشاورزی
