به گزارش مسیر اقتصاد اسپانیا طی دو دهه اخیر به یکی از پیشگامان توسعه برق تجدیدپذیر در اروپا تبدیل شده است. بر اساس گزارش بلومبرگ، منابع تجدیدپذیر اکنون حدود ۶۰ درصد برق شبکه این کشور را تأمین میکنند؛ سهمی بالاتر از متوسط اتحادیه اروپا. آمار رسمی اپراتور شبکه نیز نشان میدهد سهم تجدیدپذیرها در تولید برق اسپانیا در ماههای اخیر در محدوده ۵۸ تا ۶۰ درصد قرار داشته و خورشیدی در برخی ماهها بزرگترین منبع تولید بوده است.
برق ارزان؛ مسئله تازه برای سرمایهگذاران
افزایش سریع ظرفیت خورشیدی و بادی موجب شده در ساعات آفتابی عرضه برق گاهی بسیار بیشتر از تقاضا باشد. نتیجه این وضعیت کاهش شدید قیمت عمدهفروشی و در برخی ساعات منفیشدن آن است؛ یعنی تولیدکننده برای تحویل برق به شبکه عملاً با قیمت زیر صفر مواجه میشود.
اسپانیا تا ۴ سپتامبر امسال ۶۸۱ ساعت قیمت منفی برق ثبت کرده است که از کل سال ۲۰۲۵ بیشتر است. قیمت پایین برای مصرفکنندگان و صنایع یک مزیت محسوب میشود، اما همزمان درآمد نیروگاههایی را که برق خود را مستقیماً در بازار عمدهفروشی میفروشند کاهش میدهد. بلومبرگ گزارش کرده دستکم چهار پروژه یا شرکت فعال در بخش تجدیدپذیر اسپانیا طی ماههای اخیر برای فروش عرضه شدهاند و پایینماندن قیمت برق انعقاد قراردادهای بلندمدت جدید را نیز دشوار کرده است.
این وضعیت نشاندهنده یکی از محدودیتهای افزایش سریع ظرفیت تجدیدپذیر است: تولید بیشتر الزاماً به معنای امکان مصرف بیشتر نیست. اگر برق مازاد در همان زمان مورد نیاز نباشد، بخشی از ظرفیت اقتصادی نیروگاه بلااستفاده میماند یا تولید باید محدود شود.
تنها ۴۰۰ مگاوات باتری در برابر هدف ۲۲.۵ گیگاواتی
یکی از راههای اصلی حل این مسئله ذخیرهسازی برق است. باتریها میتوانند برق مازاد خورشیدی را در ساعات روز جذب و در ساعات عصر و شب به شبکه بازگردانند؛ همچنین امکان واکنش سریع به نوسانات شبکه را فراهم میکنند.
اما اسپانیا در این بخش از توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر عقب مانده است. بر اساس دادههای BloombergNEF، ظرفیت باتری در مقیاس شبکه این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۰۰ مگاوات بود؛ کمتر از ۲ درصد هدف ۲۲.۵ گیگاواتی ذخیرهسازی تا سال ۲۰۳۰. انتظار میرود ظرفیت باتری در سال جاری بیش از سه برابر شود، اما فاصله با هدف همچنان بسیار زیاد است.
دولت اسپانیا طی سالهای اخیر نزدیک به ۲ میلیارد یورو حمایت مالی در برنامههایی شامل ذخیرهسازی اختصاص داده و روند صدور مجوز برای افزودن باتری به نیروگاههای خورشیدی و بادی را سادهتر کرده است. با این حال، تأخیر در ایجاد بازار ظرفیت و نبود درآمد قابل پیشبینی برای پروژههای بزرگ ذخیرهسازی، سرمایهگذاری خصوصی را محدود کرده است.
شبکه برق نیز باید همزمان توسعه یابد
محدودیت فقط به باتری مربوط نیست. بلومبرگ میگوید نسبت سرمایهگذاری در شبکه برق اسپانیا به توسعه تجدیدپذیرها از پایینترین سطوح در میان کشورهای اروپایی مورد بررسی BNEF بوده و ظرفیت اتصال در بسیاری از نقاط تقریباً پر شده است. در نتیجه، پروژههای جدید تولید، ذخیرهسازی و حتی مراکز داده برای اتصال به شبکه با محدودیت مواجهاند.
دولت برای رفع این مشکل برنامهای حدود ۱۳.۶ میلیارد یورویی برای توسعه شبکه انتقال تا سال ۲۰۳۰ در نظر گرفته است. این برنامه علاوه بر افزایش ظرفیت شبکه، قرار است امکان اتصال پروژههای جدید و ادغام ذخیرهسازی با تولید تجدیدپذیر را فراهم کند. دولت اسپانیا در سال ۲۰۲۶ همچنین سقف سرمایهگذاری در شبکه را افزایش داده و امکان میلیاردها یورو سرمایهگذاری اضافی در زیرساخت انتقال و توزیع را فراهم کرده است.
خاموشی گسترده آوریل ۲۰۲۵ نیز اهمیت تقویت شبکه و خدمات پایداری را برجسته کرد. البته گزارش نهایی ENTSO-E علت خاموشی را به یک عامل یا صرفاً افزایش تجدیدپذیرها نسبت نمیدهد؛ این حادثه حاصل مجموعهای از نوسانات، ضعف کنترل ولتاژ و توان راکتیو، کاهش سریع تولید و قطع زنجیرهای واحدهای تولیدی بود. بنابراین تجربه خاموشی بیش از آنکه دلیلی علیه تجدیدپذیرها باشد، ضرورت تطبیق شبکه و مقررات با ترکیب جدید تولید برق را نشان میدهد.
مرحله بعدی توسعه تجدیدپذیرها
تجربه اسپانیا نشان میدهد افزایش تولید خورشیدی و بادی میتواند قیمت برق را کاهش دهد و وابستگی به سوختهای فسیلی را محدود کند، اما پس از رسیدن سهم منابع نوسانی به سطوح بالا، توسعه بیشتر آنها بدون سرمایهگذاری همزمان در ذخیرهسازی، شبکه و انعطافپذیری سیستم با محدودیت اقتصادی و فنی مواجه میشود.
در عین حال باتری نیز پاسخ کامل نیست. باتریهای دو تا چهار ساعته در بسیاری از کاربردها اکنون از نظر اقتصادی قابل رقابتاند، اما ذخیرهسازی طولانیتر همچنان گران است. به همین دلیل حتی بلومبرگ نتیجه میگیرد مرحله بعدی گذار برق اسپانیا نه صرفاً ساخت نیروگاههای خورشیدی و بادی بیشتر، بلکه ایجاد ترکیبی از تولید، ذخیرهسازی، شبکه قویتر و رشد مصرف برق است.
منبع: بلومبرگ
انتهای پیام/ انرژی
