به گزارش مسیر اقتصاد پس از امضای تفاهم موقت ایران و آمریکا در ۱۷ ژوئن و رفع محاصره بنادر ایران، تهران از فرصت ایجادشده برای خروج سریع محمولههای انباشتهشده استفاده کرد. از اواخر ژوئن نزدیک به ۲۰ نفتکش ایرانی به آبهای ساحل شرقی مالزی رسیدند و مقصد نهایی نفت آنها، به احتمال زیاد چین است. آمریکا پس از فروپاشی تفاهم، محاصره را دوباره برقرار کرده، اما بخش بزرگی از این نفت پیشتر از محدوده عملیاتی آن خارج شده بود.
صادرات ۵۰ میلیون بشکه در نیمه دوم ژوئن
برآوردهای مستقل نشان میدهد ایران در فاصله میانه ژوئن تا میانه ژوئیه حدود ۷۰ میلیون بشکه نفت به ارزش ۵ تا ۶ میلیارد دلار روانه آسیا کرده است. تنها در نیمه دوم ژوئن حدود ۵۰ میلیون بشکه نفت با مقصد نهایی چین صادر شد؛ حجمی تقریباً برابر با صادرات عادی یکماهه ایران به این کشور پیش از آغاز جنگ.
دادههای شرکتهای ردیابی کشتیها در جزئیات با یکدیگر تفاوت دارد. ورتکسا بارگیری حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت را میان ۱۵ ژوئن تا ۶ ژوئیه ثبت کرده و کپلر عبور ۳۴.۵ میلیون بشکه نفت خام ایران با ۲۱ نفتکش را تا ۱۰ ژوئیه برآورد کرده است. یک ارزیابی گستردهتر نیز خروج حدود ۶۲ میلیون بشکه نفت خام، فرآورده و محصولات پتروشیمی را پس از تفاهم گزارش کرده است. تفاوت ارقام به نوع محموله، بازه زمانی و شیوه ردیابی کشتیهایی بازمیگردد که گاه سامانه موقعیتیابی خود را خاموش میکنند.
انتقال نفت در آبهای مالزی
محمولههای ایرانی معمولاً مستقیماً وارد بنادر چین نمیشوند. نفتکشها ابتدا به محدوده لنگرگاهی بیرون از آبهای سرزمینی مالزی میروند و نفت خود را از طریق انتقال کشتیبهکشتی به نفتکشهای دیگری تحویل میدهند. کشتی دوم سپس محموله را به پالایشگاههای مستقل چین منتقل میکند. این سازوکار شناسایی منشأ نفت و اعمال فشار بر خریداران را دشوارتر میسازد.
در اوایل ژوئیه چند نفتکش ایرانی از جمله «دیونا»، «هیرو ۲» و «سونیا ۱» به این محدوده رسیده بودند و پس از آن ارسال موقعیت خود را متوقف کردند. نفتکش «استریم» نیز در ۱۳ ژوئیه وارد منطقه شد. ورود پیدرپی این کشتیها نشان میدهد ایران بخش مهمی از موجودی خود را پیش از بازگشت محاصره به نزدیکی بازار مصرف منتقل کرده است.
ارزش محمولهها با درآمد وصولشده برابر نیست
ارزش ۵ تا ۶ میلیارد دلاری به معنای دریافت کامل این مبلغ از سوی ایران نیست. بخشی از محمولهها هنوز در مسیر یا در لنگرگاههای آسیایی قرار دارند و باید طی ماههای آینده فروخته شوند. از این رو، دستاورد فوری ایران بیش از آنکه ورود یکباره چند میلیارد دلار ارز باشد، ایجاد ذخیرهای از نفت در نزدیکی خریداران چینی است که میتواند بهتدریج به درآمد تبدیل شود.
فروش این نفت نیز بدون مانع نیست. پالایشگاههای مستقل چین در هفتههای اخیر به خرید نفت ارزانتر عراق، امارات و قطر روی آوردهاند. این محمولهها با تخفیف ۵ تا ۸ دلاری نسبت به نفت برنت عرضه شدهاند؛ درحالیکه تخفیف نفت سبک ایران حدود ۲ تا ۳ دلار باقی مانده است. در نتیجه، برخی نفتکشهای ایرانی با تأخیر در یافتن خریدار روبهرو شدهاند و واردات نفت ایران از سوی چین در ماه ژوئیه کاهش یافته است.
کاهش اثر فوری محاصره تازه
خروج گسترده نفت در دوره تفاهم، اثر محاصره تازه آمریکا را از بین نمیبرد، اما زمان بروز فشار آن را به تعویق میاندازد. ایران اکنون محمولههایی در نزدیکی چین دارد که ادامه فروش آنها الزاماً به خروج نفتکش جدید از بنادر ایران وابسته نیست. درآمد حاصل از این ذخیره شناور میتواند در ماههای آینده بخشی از کاهش صادرات تازه را جبران کند.
بااینحال، میزان این پشتوانه به سرعت فروش، تخفیف مورد مطالبه خریداران و توان انتقال پول بستگی دارد. اگر محاصره طولانی شود و پالایشگاههای چینی به نفت ارزانتر دیگر کشورها دسترسی داشته باشند، ایران برای فروش محمولههای خود ناچار به افزایش تخفیف خواهد شد.
رفع موقت محاصره برای ایران تنها یک دوره کوتاه افزایش صادرات نبود؛ این کشور توانست بخش بزرگی از نفت انباشته خود را از منطقه در معرض محاصره خارج و به نزدیکی مهمترین بازار مصرف منتقل کند. در نتیجه، فشار اقتصادی محاصره تازه احتمالاً با تأخیر ظاهر خواهد شد و درآمد حاصل از نفت ارسالشده میتواند توان مقاومت ایران را در ماههای نخست افزایش دهد؛ هرچند ارزش اسمی محمولهها را نباید با درآمد قطعی و وصولشده برابر دانست.
منابع:
انتهای پیام/ انرژی
