به گزارش مسیر اقتصاد رقابت فناوری چین دیگر فقط در حوزه نیمههادیها، هوش مصنوعی، سیاست صنعتی، کنترل صادرات و رویههای تجاری دنبال نمیشود. رشد سریع سهم این کشور از درخواستهای ثبت اختراع نشان میدهد مالکیت فکری، استانداردهای جهانی و داراییهای نامشهود به ابزارهای مهمتری در رقابت اقتصادی تبدیل شدهاند.
مالکیت فکری در مرکز اقتصاد مبتنی بر نوآوری
مالکیت فکری، شامل حق اختراع (پتنت) و حق تکثیر (کپیرایت)، یکی از پایههای اقتصاد مبتنی بر نوآوری است. این قواعد به پدیدآورندگان امکان میدهد از نوآوریهای خود محافظت کنند و انگیزه لازم برای تولید فناوریهای تازه را حفظ کنند.
سازمان جهانی مالکیت فکری[۱] (نهاد چندجانبه هماهنگکننده حمایت جهانی از مالکیت فکری)، ارزش داراییهای نامشهود را معادل دو سوم درآمد جهانی میداند. صنایع متکی به مالکیت فکری نیز نزدیک به ۴۰ درصد تولید ناخالص داخلی آمریکا را تشکیل میدهند.
همین اهمیت اقتصادی باعث شده است مالکیت فکری به هدفی جذاب برای تصاحب و بهرهبرداری بازیگران مختلف تبدیل شود. این نگرانی هم درباره برخی بازیگران بخش خصوصی و هم درباره چین مطرح شده است.
راهبرد چین برای تبدیل حق اختراع به ابزار رقابت با آمریکا
سهم چین از درخواستهای ثبت اختراع در جهان طی سالهای اخیر بهسرعت افزایش یافته است. این روند بخشی از راهبردی هدفمند برای تبدیل مالکیت فکری و حق اختراع به ابزار جدید رقابت اقتصادی معرفی میشود. شرکتهای چینی، بهویژه هواوی، به جمعآوری گسترده اختراعهای ثبتشده روی آوردهاند. این شرکتها از نظام حقوقی غرب و آمریکا برای طرح ادعای نقض حق اختراع، مطالبه حق امتیاز، محدود کردن رقابت و کسب مزیت تجاری استفاده میکنند.
هواوی در سال گذشته درخواستهای ثبت اختراع بیشتری از اپل در آمریکا ثبت کرد. این شرکت تلاش میکند در فناوریهای جدیدی مانند نسل ششم ارتباطات همراه یا ۶G جایگاهی مسلط به دست آورد و از قوانین مالکیت فکری برای کسب برتری رقابتی استفاده کند.
این راهبرد فقط به آمریکا محدود نیست. چین بیش از ۱۱ هزار اختراع ثبتشده آلمانی را در اختیار دارد. تحلیلگران آلمانی میگویند چین تملک حقوق اختراع را بهصورت راهبردی هدایت میکند، در حالی که بازارهای داخلی خود را نسبتاً بسته نگه میدارد.
نیروهای مولد با کیفیت جدید در سیاست اقتصادی چین
شی جینپینگ رهبر چین، رویکرد تازه اقتصادی این کشور را با عنوان «نیروهای مولد با کیفیت جدید» معرفی کرده است. این رویکرد بهجای تمرکز صرف بر تولید، بر داراییهای نامشهودی مانند نوآوری و پژوهش تأکید دارد.
رهبران چین میخواهند وابستگی فناوری خارجی را کاهش دهند و کشورشان را به منبع اصلی نوآوری جهانی تبدیل کنند. دولت چین همزمان که شیوه حمایت از مالکیت فکری را بررسی میکند، میخواهد از قواعد موجود در راستای منافع خود بهره بگیرد.
پکن در نهادهای بینالمللی استانداردگذاری نیز به بازیگری پیچیده تبدیل شده است. سازمان بینالمللی استانداردسازی و 3GPP، که با فناوریهای مخابراتی ۶G ارتباط دارد، از جمله عرصههایی هستند که چین در آنها حضور فعال دارد.
استانداردهای جهانی و اختراعهای ضروری استاندارد
شرکتهای چینی با ساخت سبدهای بزرگ از اختراعهای ثبتشده، تلاش میکنند «نیروهای مولد با کیفیت جدید» را تقویت کنند. هدف این مسیر، کاهش وابستگی خارجی و تبدیل چین به رهبر نوآوری جهانی از راه قواعد مالکیت فکری است.
اختراعهای ضروری استاندارد برای صنعت جهانی اهمیت زیادی دارند. شرکتهای چینی از داراییهای نامشهود، بهویژه حقوق اختراع، برای اثرگذاری بر استانداردهای صنعتی استفاده میکنند؛ استانداردهایی که میتوانند به سود فناوریهای چینی شکل بگیرند.
شرکتهایی مانند هواوی از دادگاهها و اجرای حقوق اختراع برای کسب منفعت رقابتی استفاده میکنند. در این چارچوب، چین میتواند از نظام حقوقی موجود برای حمایت از مالکیت فکری، برای کسب مزیت تجاری و فناوری بهره ببرد.
پروندهای اثرگذار درباره رقابت و دعاوی حق اختراع
پرونده ریلتک علیه مدیاتک (Realtek v. MediaTek) که اکنون در دادگاه فدرال آمریکا جریان دارد، پیامدهای مهمی برای رقابت فناوری آمریکا و چین دارد. هر دو شرکت تایوانی هستند و وکلای ضدانحصار و فعالان صنعت نیمههادی این پرونده را با دقت دنبال میکنند.
ریلتک مدعی است مدیاتک، بزرگترین تولیدکننده تراشه تلویزیون در جهان، با نهادهای مطالبهگر حقوق اختراع برای محدود کردن رقابت تبانی کرده است (این نهادها در ادبیات فناوری با عنوان «پتنت ترول» یا سوداگران حق اختراع شناخته میشوند). این پرونده هنوز باز است، اما پیامدهای آن از اختلاف دو شرکت فراتر میرود. نتیجه آن میتواند بر شیوه برخورد کشورها با این نهادها، محیط جهانی فناوری و رقابت بینالمللی اثر بگذارد.
نگاه چین به زنجیره تأمین و دعاوی حق اختراع
رسانههای چینی پرونده ریلتک علیه مدیاتک را با دقت دنبال کردهاند، زیرا هر دو شرکت از تأمینکنندگان مهم نیمههادی برای شرکتهای چینی هستند. تحلیلگران بر پیامدهای این پرونده برای امنیت زنجیره تأمین، استانداردگذاری و سلطه بازار تمرکز دارند.
آنها توافقهای موسوم به «پاداش دعوی» با نهادهای مدعی حقوق اختراع را شکل تازهای از رقابت شرکتی میدانند. چنین توافقهایی میتواند زنجیرههای تأمین را به سود یک شرکت تغییر دهد و از اختراعهای ضروری استاندارد برای افزایش نفوذ فناوری چین استفاده کند.
هواوی هماکنون بهطور فعال حق امتیاز مطالبه میکند و علیه شرکتهای بزرگ غربی، از جمله وِرایزون، اپل، سامسونگ و شرکتهای اروپایی، دعاوی نقض حق اختراع مطرح کرده است. استفاده از نهادهای مدعی حقوق اختراع میتواند گام بعدی در همین مسیر باشد.
حفظ نظام حق اختراع در رقابت فناوری چین و آمریکا
نهادهای فرصتطلب در دعاوی حق اختراع پدیده تازهای نیستند و صنعت فناوری پیشتر نیز با آنها روبهرو بوده است. اکنون شرکتهای چینی هم با همین تهدید مواجه شدهاند.
چین در گذشته نسبت به استفاده شرکتهای خارجی از حقوق اختراع حساس بود و آن را ابزاری برای عقب نگه داشتن خود میدانست. اما اکنون این کشور با حفاظت گسترده از مالکیت فکری خود در تلاش برای تغییر این وضعیت است.
نهادهای تنظیمگر چینی قوانین و مقررات مالکیت فکری آمریکا را با دقت دنبال میکنند و پرونده ریلتک علیه مدیاتک را واجد اهمیتی سابقهساز میدانند. از این منظر، تمرکز آمریکا بر پیامدهای فرامرزی و امنیتی رویکرد جدید چین به مالکیت فکری جهانی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
رقابت فناوری چین نشان میدهد مالکیت فکری، حق اختراع و استانداردهای جهانی به بخش مهمی از رقابت اقتصادی تبدیل شدهاند. حفظ سلامت نظام جهانی حق اختراع و استانداردگذاری برای آمریکا، در رقابت با چین یا هر رقیب جهانی دیگر، با آینده نوآوری و امنیت ملی پیوند خورده است.
پانویس:
[۱] The World Intellectual Property Organization
منبع: دیپلمات
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
