به گزارش مسیر اقتصاد بسیاری از ایرانیان، روسیه را شریکی کلیدی برای اقتصادی خود محسوب میکنند. زیرا مسکو میتواند به ایران در مقاومت در برابر تحریمها، تأمین نیازهای غذایی داخلی و بازسازی بخش انرژی آن کمک کند.
تقویت روابط دوجانبه در حوزه سیاسی و دیپلماتیک
روابط ایران و روسیه، بر اساس امضای پیمان مشارکت جامع راهبردی در ژانویه ۲۰۲۵، حوزههای سیاسی، دیپلماتیک، اقتصادی، تجاری، نظامی-فنی، امنیتی، انرژی، علمی، فرهنگی و آموزشی را در بر میگیرد. در سال ۲۰۲۶ نیز روابط دو طرف پویاتر شده و دیدارهای سطح بالا ادامه داشته است. همچنین، مسکو حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶ را محکوم و این حملات را نامشروع خواند. ولادیمیر پوتین نخستین رهبر جهان بود که شهادت رهبر ایران را تسلیت و انتخاب آیتالله سید مجتبی خامنهای را تبریک گفت.
همچنین پیام رهبر ایران به پوتین، رایزنیهای سطح بالای دوجانبه، برگزاری بیش از ۱۲ دور مذاکره بین وزرای خارجه دو کشور، سه مکالمه تلفنی بین روسای جمهور دو کشور، کمکهای بشردوستانه بیش از ۴۰۰ تن کالا به ایران، هماهنگی در مواضع سیاسی دو کشور در مجامع بینالمللی و وتوی پیشنویس قطعنامه آمریکایی، بخش مهمی از روابط راهبردی دو کشور در شرایط جدید است. در همین راستا، در نخستین سفر مقامات ایرانی به روسیه پس از حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، برای هماهنگی با شریک خود به سن پترزبورگ رفت. عراقچی از پیامهای اخیر رئیس جمهور روسیه تشکر کرد و گفت که از نظر ما روابط ایران و روسیه یک همکاری راهبردی است که با قدرت و دامنه وسیعتری ادامه خواهد یافت.
مذاکرات و دیدارهای تهران و مسکو در حالی برگزار میشود که آتشبس حاصل از میانجیگری پاکستان به دلیل اختلافات بر سر تنگه هرمز و محاصره بنادر ایران توسط آمریکا، با تنش همراه بوده و مذاکرات ایران و آمریکا با چالشهای جدی روبرو است. علاوه بر بازیگری روسیه و حضور آن در همسایگی ایران؛ نیاز به دیپلماسی فعال و رایزنیهای سطح بالا، تبادل نظر در مورد تحولات منطقهای و بینالمللی و چشمانداز همکاریهای مستقیم، نیاز تهران به هماهنگی بیشتر با کرملین را افزایش داده است.
به نظر میرسد همکاریهای ایران و روسیه نیز وارد مرحلهای با ابعاد جدیدتر شده است. همسویی دو کشور در بسیاری از روندهای جهانی، مانند پایهگذاری جهان چندقطبی یا مشارکت در ساختارهایی مانند بریکس، سازمان همکاری شانگهای یا اتحادیه اقتصادی اوراسیا، نشاندهنده اهمیت روابط دوجانبه برای تهران است. روسیه چندین پیشنهاد برای حل اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران ارائه داده و آماده میانجیگری است. مسکو بارها پیشنهاد حفظ ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران را مطرح و آمادگی خود را برای تسهیل انتقال آن تأیید کرده است، اگر تهران به این نتیجه برسد که ارسال اورانیوم غنیشده در توافق با ایالات متحده ضروری است، انتقال به روسیه اولویت اصلی آن محسوب میشود.
ابعاد همکاری تهران و مسکو در حوزه امنیتی و دفاعی
هرچند توافق ۲۰۲۵ شامل پیمان دفاعی متقابل نیست و تعهدی برای کمک نظامی مستقیم ایجاد نمیکند، اما تحولات و گزارشهایی مبنی بر تبادل اطلاعات، انتقال مستقیم سیستمهای نظامی یا رسمیسازی چارچوبهای همکاری وجود دارد. در واقع، تمایل تهران برای مشارکت در همکاری نظامی-امنیتی-اطلاعاتی با روسیه در مقایسه با گذشته افزایش یافته است. از همین روی، میتوان انتظار همکاریهای بیشتری در حوزههایی مانند سختافزار و قطعات، مهندسی معکوس سامانهها، بازسازی پایگاه نظامی-فنی ضعیفشده ایران در جنگ، آموزش و تبادل تخصص را داشت. با وجود تقویت روابط برخی از کشورهای عربی شورای همکاری خلیج فارس با اوکراین، احتمالاً همکاری تهران و مسکو برای از بین بردن حضور منفی اوکراین در کشورهای خلیج فارس، یک بازی برد-برد محسوب میشود.
چشم انداز تجارت ۱۰ تا ۳۰ میلیارد دلاری
گردش مالی تجاری ایران و روسیه در ۱۱ ماه نخست سال ۲۰۲۵ با ۱۳.۱ درصد افزایش به ۴.۸ میلیارد دلار رسید. هدف بلندمدت دو طرف دستیابی به تجارت سالانه است. البته، در حوزه اقتصادی، تحریمها به عنوان یک عامل ساختاری میتوانند نقش مهمی در تقویت و تعمیق همکاریها ایفا کنند. ایران و روسیه هر دو تحت فشار تحریمهای سنگین غرب هستند. همچنین جنگ علیه ایران بر نظم اقتصادی ملی و جهانی تأثیر گذاشته و بسیاری از معادلات را در سطح منطقهای و فرامنطقهای در بازار انرژی تحت تأثیر قرار داده است. از نظر تهران، رایزنیهای مستمر و جدی بین دو کشور برای مدیریت این شرایط و توسعه همکاری در زمینههای مختلف، فرصتهای همکاری بین دو کشور را افزایش داده، و مسیرهای تجاری و انرژی را تقویت کرده است.
همچنین، تهران دیدگاه مثبتی نسبت به تقویت تجارت ایران و روسیه از نظر کیفی و کمی و همکاری گسترده در چارچوب کریدور شمال-جنوب (INSTC) دارد. از دیدگاه بسیاری در ایران، روسیه میتواند یک بازیگر مفید و مهم در «بقای اقتصادی» ایران، «تابآوری» در برابر تحریمها و فشارهای اقتصادی، تأمین نیازهای غذایی و داخلی ایران و بازسازی بخشهای آسیبدیده انرژی ایران باشد. روسیه به عنوان یکی از مهمترین شرکای راهبردی ایران میتواند در روزهای پس از جنگ به اقتصاد ایران کمک و بخشهای آسیبدیده را بازسازی کند. چارچوبهای مالی موجود در اوراسیا، مانند بانک توسعه اوراسیا و توافقنامههای استفاده از ارزهای ملی در معاملات بین اعضا، کاربرد ارزهای ملی و تبادل کالا و خدمات نیز میتوانند در این مسیر مورد توجه بیشتری قرار گیرند.
قدرت نرم و تقویت افکار عمومی نسبت به روسیه
تقویت اعتبار و قدرت نرم روسیه در میان مردم و جریانهای سیاسی ایران اهمیت بالایی دارد. اگرچه در افکار عمومی ایران، انتظارات از سطح همکاری با روسیه بالاتر از واقعیتهای موجود است، اما از دیدگاه بسیاری از جریانهای سیاسی ایران، نقش فعال مسکو نسبت به جنگ ۱۲ روزه آشکارتر شده است. به عبارت دیگر، مجموع اقدامات و مواضع روسیه در قبال ایران تا حدودی تأثیر مثبتی بر افکار عمومی داخل ایران داشته است.
چشمانداز روابط دوجانبه ایران و روسیه
چشمانداز همکاری بین روسیه و ایران به عوامل داخلی و بینالمللی، مدیریت تحریمها، تداوم همکاری، سازگاری با محیط، غلبه بر موانع زیرساختی و سازگاری با تحولات جهانی بستگی دارد. تهران و مسکو انتظار اتفاقات غیرواقعی یا تحولاتی خارج از چارچوب منافع ملی را ندارند. اما به نظر میرسد روابط دوجانبه به عنوان یک همکاری راهبردی در بالاترین سطح، به تدریج قویتر خواهد شد. همانطور که روسیه به دنبال حفظ روابط راهبردی خود است، ایران نیز رابطه با این کشور را «مشارکت راهبردی در بالاترین سطح» محسوب میکند.
منبع: ژورنال-نئو
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
