به گزارش مسیر اقتصاد کشورهای جنوب و جنوب شرقی آسیا در سال ۲۰۲۶ با دو شوک هم‌زمان مواجه شده‌اند؛ اختلال عرضه انرژی و نهاده‌های کشاورزی ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و تشدید پدیده اقلیمی ال‌نینو که موجب خشکسالی و کاهش منابع آب در بخش‌هایی از این منطقه شده است.
اکونومیست در گزارشی هشدار داده است که هم‌زمانی این دو عامل، خطر کاهش تولید محصولات کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی را تشدید کرده است. اهمیت این مسئله برای آسیا بیشتر است؛ زیرا صدها میلیون نفر در این منطقه به کشاورزی وابسته‌اند و بسیاری از دولت‌ها با محدودیت منابع مالی برای حمایت از تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان مواجه هستند.
کاهش بارندگی و تهدید تولید برنج در آسیا
پدیده ال‌نینو که از ماه می آغاز شده، در ماه‌های اخیر شدت گرفته و انتظار می‌رود تا فوریه ۲۰۲۷ ادامه داشته باشد. این پدیده با تغییر الگوهای آب‌وهوایی، بارندگی در بخش‌هایی از جنوب و جنوب شرقی آسیا را کاهش داده است.
در هند، بارندگی موسمی که نزدیک به ۷۰ درصد بارش سالانه کشور را تأمین می‌کند، حدود ۱۳ درصد کمتر از سطح معمول بوده و خشک‌ترین فصل موسمی یک دهه گذشته را رقم زده است.
در اندونزی نیز کاهش بارندگی، کشت برنج را که عمدتاً از اکتبر تا دسامبر انجام می‌شود، با خطر مواجه کرده است. در تایلند، کاهش ذخایر آب موجب شده دولت از کشاورزان برخی مناطق بخواهد از کشت دوم برنج خودداری کنند.
بر اساس برآورد بانک کرونگ‌تای، تولید برنج تایلند ممکن است تا میانه سال ۲۰۲۷ حدود ۱۸ درصد کاهش یابد. این برآورد با عدم قطعیت همراه است، اما تحقق آن می‌تواند هزینه تولید و قیمت برنج را افزایش دهد.
افزایش ۳۸ درصدی قیمت کود شیمیایی در پی جنگ ایران
خشکسالی در شرایطی تولید کشاورزی آسیا را تهدید می‌کند که جنگ ایران موجب اختلال در صادرات سوخت و نهاده‌های تولید کود شیمیایی از تنگه هرمز شده است.
کشورهای حاشیه خلیج فارس از تأمین‌کنندگان مهم گاز طبیعی، کودهای نیتروژنی و مواد اولیه تولید کود در بازار جهانی هستند. محدودیت صادرات این محصولات، همراه با افزایش هزینه حمل‌ونقل و انرژی، قیمت نهاده‌های کشاورزی را بالا برده است.
بانک جهانی پیش‌بینی می‌کند متوسط قیمت کود شیمیایی در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال گذشته ۳۸ درصد افزایش یابد.
این افزایش هزینه‌ها، هم‌زمان با کاهش بارندگی و افت احتمالی عملکرد مزارع، درآمد کشاورزان را تحت فشار قرار داده و به تورم مواد غذایی دامن زده است.
نرخ تورم سالانه مواد غذایی هند از ۲.۱ درصد در ژانویه به ۶ درصد در آگوست رسیده و تورم غذایی سریلانکا نیز در سپتامبر به ۷ درصد افزایش یافته است.
کدام کشورهای آسیا در بحران غذا آسیب‌پذیرترند؟
اکونومیست با بررسی ۱۱ اقتصاد نوظهور آسیایی، شاخصی برای سنجش آسیب‌پذیری در برابر ال‌نینو تهیه کرده است. این شاخص اهمیت کشاورزی در اقتصاد کشورها را در کنار توان مالی دولت و پوشش حمایت‌های اجتماعی بررسی می‌کند.
بر اساس این ارزیابی، سریلانکا، بنگلادش و کامبوج در میان آسیب‌پذیرترین کشورها قرار دارند؛ در حالی که تایلند و مالزی از ظرفیت بیشتری برای مقابله با پیامدهای بحران برخوردارند.
یکی از عوامل مهم، سطح ذخایر غذایی است. طبق آمار وزارت کشاورزی آمریکا، ذخایر برنج بنگلادش کمتر از ۴ درصد مصرف سالانه این کشور است؛ وضعیتی که ظرفیت مقابله با اختلال احتمالی عرضه را محدود می‌کند.
بحران آب همچنین می‌تواند تولید برق‌آبی را کاهش دهد. به گفته بانک توسعه آسیایی، خشکسالی هم‌زمان با افزایش مصرف برق برای سرمایش، وابستگی برخی کشورها به نیروگاه‌های زغال‌سنگ‌سوز را بیشتر می‌کند و فشار هزینه انرژی را افزایش می‌دهد.
خطر گسترش فقر و محدودیت منابع دولت‌ها
برآوردی که اکونومیست از سازمان ملل نقل کرده نشان می‌دهد اگر افزایش قیمت غذا و انرژی به‌طور کامل به مصرف‌کنندگان منتقل شود و حمایت‌های دولتی وجود نداشته باشد، ممکن است ۱۳۲ میلیون نفر دیگر در جهان به زیر خط فقر سقوط کنند که ۹۱ میلیون نفر از آن‌ها در آسیا خواهند بود.
این ارقام یک سناریوی مشروط هستند و تحقق آن‌ها به میزان حمایت دولت‌ها و تحولات قیمت‌ها بستگی دارد.
برای کاهش آسیب، برخی دولت‌های آسیایی به افزایش ذخایر برنج، توزیع بذرهای مقاوم به خشکسالی و تغییر الگوی کشت روی آورده‌اند. با این حال، بدهی دولت‌ها و محدودیت منابع مالی، اجرای اقدامات پیشگیرانه را دشوار کرده است.
بر اساس گزارش اکونومیست، برنامه جهانی غذا و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد برای حمایت پیشگیرانه از ۸.۸ میلیون نفر در ۲۲ کشور، درخواست تأمین ۲۰۲ میلیون دلار منابع مالی کرده‌اند که تاکنون تنها ۴۰ میلیون دلار آن تأمین شده است.
به این ترتیب، تداوم اختلال در تأمین انرژی و کود شیمیایی، همراه با تشدید خشکسالی، می‌تواند فشار بر تولید غذا و بودجه دولت‌های آسیایی را در ماه‌های آینده افزایش دهد.
منابع:
اکونومیست؛ خطر شوک غذایی ناشی از ال‌نینو و بحران انرژی در آسیا
بانک جهانی؛ اثر هم‌زمان جنگ، خشکسالی و گرانی نهاده‌ها بر بازار غذا
گزارش بانک کرونگ‌تای؛ برآورد کاهش تولید برنج تایلند
رویترز؛ تشدید خطر تورم جهانی غذا در پی اختلال عرضه و خشکسالی
انتهای پیام/ کشاورزی
