مسیر اقتصاد/ بعد از وقوع چند حادثه امنیتی در دو مرز پیشین و میرجاوه، مرز ریمدان به پرترددترین گذرگاه زمینی دو کشور تبدیل شده است. مرز زمینی ریمدان در جنوب شرقی سیستان و بلوچستان و در داخل منطقه آزاد چابهار قرار دارد که یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های زمینی ایران برای ارتباط تجاری و ترانزیتی با پاکستان محسوب می‌شود.
علل اهمیت افزایش ظرفیت تردد ناوگان از مرز ریمدان
افزایش ظرفیت تردد ناوگان از مرز گبد-ریمدان از دو جنبه حائز اهمیت است: اول آنکه برای رساندن تجارت ۳ میلیارد دلاری فعلی به افق ۱۰ میلیارد دلار که میان مسئولان دو کشور به تفاهم رسیده، نیاز است تا ظرفیت تبادل در مرزهای زمینی چند برابر شود.[۱]
گفتنی است براساس آمار منتشر شده از سوی مسئولان، تردد ناوگان در مرز گبد-ریمدان به حدود ۱۲۰۰ دستگاه کامیون در روز رسیده است.
دوم آنکه با اختلال‌های دریایی و محاصره آمریکا علیه بنادر ایران، متنوع‌سازی مبادی تجارت خارجی کشور و فعال سازی مسیرهای زمینی جایگزین برای ورود و خروج کالا به کشور در دستور کار قرار گرفته‌است. در این راستا بنادر پاکستان یکی از گزینه‌های ممکن و حائزاهمیت برای پذیرش جریان تجارت خارجی ایران است.
توقف‌های طولانی‌مدت در مرز گبد ناشی از ساختار و رویه‌های چندنهادی
با این حال علاوه بر مسائلی که در سمت ایران منجر به ازدحام در این مرز شده، در سمت پاکستان که گذرگاه گبد نام دارد، مسائل و چالش‌هایی وجود دارد که منجر به توقف گاهی تا یک‌ماه کامیون‌های ایرانی در این مرز می‌شود.
حکمرانی مرز گبد، ساختار چندنهادی دارد؛ به‌طوری‌که نهادهایی از دولت فدرال و ارتش پاکستان، در رویه‌ها تاثیرگذار هستند. از گمرک پاکستان که ذیل هیئت درآمد پاکستان (FBR) است تا نیروهای امنیتی مستقر در مرز و شرکت لجستیکی NLC که تحت نفوذ و نظارت ارتش پاکستان اداره می‌شود. این ساختار چندنهادی یکی از عوامل اصلی کندی و پیچیدگی رویه‌ها در گذرگاه گبد است.
بر اساس بیانیه رسمی وزارت اطلاعات پاکستان (ژوئن ۲۰۲۶)، توزین محموله‌های وارداتی از ایران در باسکول NLC انجام می‌شود. این انحصار عملیاتی، همراه با ظرفیت محدود باسکول، به یکی از گلوگاه‌های فیزیکی مرز تبدیل شده است.
یکی از پیامدهای مستقیم این ساختار، رواج گسترده تخلیه و بارگیری مجدد میان ناوگان دو کشور یا به تعبیری ترانشیپمنت در منطقه مرزی است. این رویه، اگرچه به‌عنوان یک راهکار عملیاتی برای ادامه تجارت تلقی می‌شود، اما یک مرحله اضافی به زنجیره حمل تحمیل می‌کند و همین امر به کاهش ظرفیت مرز گبد منجر شده است.
توسعه زیرساخت و حمل یکسره؛ دو شرط افزایش ظرفیت ریمدان
ایران در مواجهه با چالش‌های موجود در سمت پاکستان در نخستین گام باید کارگروه پیش‌بینی شده در موافقت‌نامه حمل‌ونقلی دو کشور را فعال کند. در گام بعد می‌توان حمل مستقیم را ابتدا برای مسیرها کم‌ریسک با استفاده از ظرفیت رویه کارنه‌تیر (TIR) فعال کرد. همزمان باید توسعه زیرساخت‌های پایانه، افزایش ظرفیت پارک و توقف، باسکول، انبار، سردخانه، تجهیزات بازرسی و خدمات رانندگان در طرف مرز ریمدان در دستور کار قرار گیرد.
بنا به دلایل مذکور، به منظور افزایش میزان تردد ناوگان از مرز زمینی ریمدان، هدف باید تبدیل این مرز به یک هاب لجستیکی مرزی باشد که با تقویت ارتباط آن با چابهار، گوادر و کریدورهای زمینی (ریلی-جاده‌ای) منطقه، نقش بلندمدت خود را در تجارت و ترانزیت ایران ایفا کند.
پانویس:
[۱] خبرگزاری فارس؛ شماره خبر: ۱۷۹۰۰۱۹۱۶۹۲۰۴۱۸۳۱۸۳
انتهای پیام/حمل‌ونقل
