به گزارش مسیر اقتصاد دولت آمریکا پیشنهاد ایجاد صندوقی با عنوان «مشارکت برای ساختوساز و اعتماد متحدان» یا PACT را مطرح کرده است که هدف آن بازسازی پالایشگاهها، خطوط لوله و دیگر زیرساختهای انرژی آسیبدیده از جنگ ایران و افزایش ظرفیت انتقال نفت و گاز بدون عبور از تنگه هرمز است.
بر اساس گزارش والاستریتژورنال، آمریکا ۵ میلیارد دلار سرمایه اولیه در اختیار این صندوق قرار میدهد و عربستان، امارات، قطر، بحرین، کویت، عمان، عراق و اردن نیز در مجموع ۵ میلیارد دلار دیگر تأمین خواهند کرد. مدیریت صندوق نیز قرار است به شرکت مالی توسعه بینالمللی آمریکا سپرده شود. این ساختار به واشنگتن اجازه میدهد با سرمایه اولیه نسبتاً محدود، نقش مرکزی در انتخاب پروژهها و هدایت منابع بازسازی و توسعه زیرساختهای انرژی منطقه داشته باشد.
۱۰ میلیارد دلار تنها سرمایه اولیه است
هزینه بازسازی تأسیسات انرژی آسیبدیده از جنگ دهها میلیارد دلار برآورد میشود و صندوق ۱۰ میلیارد دلاری به تنهایی توان تأمین همه این نیازها را ندارد. طبق گزارش فایننشالتایمز، طرح اولیه آمریکا در صورت توسعه میتواند به بستری با بیش از ۵۰ میلیارد دلار سرمایه تبدیل شود و صندوقهای ثروت ملی و شرکتهای سرمایهگذاری خصوصی نیز به آن وارد شوند.
در نتیجه سهم ۵ میلیارد دلاری آمریکا بیشتر نقش سرمایه آغازین را دارد. اگر طرح به مقیاس مورد نظر واشنگتن برسد، بخش عمده منابع جدید باید از سرمایه کشورهای منطقه و بخش خصوصی تأمین شود؛ در حالی که ساختار مدیریتی پیشنهادی همچنان نقش مهمی برای نهاد آمریکایی در نظر گرفته است.
هنوز مشارکت نهایی کشورهای موردنظر قطعی نیست و برخی شرکتهایی که نامشان در نسخههای اولیه طرح آمده، حتی از حضور احتمالی خود اطلاع نداشتهاند. مذاکرات فنی نیز قرار است از ماه اکتبر آغاز شود.
کاهش وابستگی به تنگه هرمز؛ هدف بلندمدت طرح
بخش مهم طرح آمریکا به توسعه خطوط لوله و پایانههایی اختصاص دارد که امکان صادرات نفت و گاز بدون عبور از هرمز را افزایش دهند.
عربستان خط لوله شرق به غرب را در اختیار دارد که نفت را از مناطق شرقی کشور به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند. امارات نیز خط لولهای از حبشان به فجیره در دریای عمان دارد. با این حال ظرفیت این مسیرها با حجم نفتی که از هرمز عبور میکند قابل مقایسه نیست.
آژانس بینالمللی انرژی ظرفیت آزاد فعلی خطوط جایگزین عربستان و امارات را در مجموع حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است؛ در حالی که جریان نفت و فرآورده از هرمز در نیمه نخست ۲۰۲۵ حدود ۲۰.۹ میلیون بشکه در روز بوده است.
بنابراین حتی استفاده گستردهتر از خطوط موجود تنها بخشی از وابستگی منطقه به تنگه هرمز را کاهش میدهد.
مسیرهای جایگزین نیز از جنگ مصون نیستند
تحولات هفتههای اخیر محدودیت دیگری را نیز آشکار کرده است. خط لوله شرق به غرب عربستان که مهمترین مسیر جایگزین هرمز محسوب میشود، در ۱۱ سپتامبر هدف حمله پهپادی قرار گرفت و سه ایستگاه پمپاژ آن آسیب دید. عربستان توانست انتقال نفت را از سر بگیرد، اما بازگشت به ظرفیت کامل ممکن است شش تا هشت هفته زمان ببرد.
این تجربه نشان میدهد افزایش ظرفیت خطوط لوله میتواند وابستگی به یک گلوگاه دریایی را کمتر کند، اما ریسک جنگ را از شبکه انرژی منطقه حذف نمیکند؛ بلکه بخشی از آن را به خطوط لوله، ایستگاههای پمپاژ و پایانههای جدید منتقل میکند.
محدودیت در بخش گاز حتی بیشتر است. سعد الکعبی، مدیرعامل قطرانرژی، انتقال گسترده LNG قطر از مسیرهای زمینی جایگزین هرمز را از نظر فنی و اقتصادی عملی ندانسته است.
هرمز همچنان جایگاه خود را حفظ میکند
سرمایهگذاری در مسیرهای جایگزین پس از تجربه جنگ ۲۰۲۶ برای کشورهای منطقه منطقی است و میتواند بخشی از ریسک صادرات انرژی را کاهش دهد. توسعه فجیره، افزایش ظرفیت ینبع و ایجاد خطوط جدید در سالهای آینده احتمالاً سهم نفت وابسته به هرمز را کمتر خواهد کرد.
با این حال مقیاس جریان انرژی از این تنگه، محدودیت خطوط موجود و وابستگی صادرات LNG قطر باعث میشود هرمز همچنان یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان باقی بماند. حتی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز پیش از جنگ برآورد میکرد مسیرهای جایگزین تنها قادر به انتقال بخشی از نفت عبوری از هرمز هستند.
طرح جدید آمریکا را از این رو بیشتر باید تلاش برای افزایش تابآوری زیرساخت انرژی و کاهش بخشی از وابستگی به هرمز دانست. سرمایه اولیه ۱۰ میلیارد دلاری در برابر هزینه ساخت خطوط لوله، پایانهها و بازسازی خسارات جنگ عدد بزرگی نیست و موفقیت آن نیز به مشارکت مالی کشورهای منطقه، توجیه اقتصادی پروژهها و وضعیت امنیتی سالهای آینده بستگی خواهد داشت.
منابع:
آژانس بینالمللی انرژی | حجم عبور نفت از تنگه هرمز و ظرفیت مسیرهای جایگزین
رویترز | آسیبپذیری خط لوله شرق به غرب عربستان بهعنوان مسیر جایگزین هرمز
رویترز | محدودیت فنی و اقتصادی انتقال LNG قطر از مسیرهای جایگزین تنگه هرمز
انتهای پیام/ انرژی
