به گزارش مسیر اقتصاد افزایش تنش میان ایران و آمریکا در مسیرهای دریایی منطقه، هزینه حمل نفت را به سطوح بیسابقهای رسانده است. بر اساس دادههای بورس بالتیک که رویترز منتشر کرده، نرخ حمل نفت با ابرنفتکشهای VLCC از خلیج عمان به چین به حدود ۴۵۰ واحد در شاخص «Worldscale» رسیده است؛ رقمی که معادل حدود ۱۱.۵ دلار هزینه حمل برای هر بشکه نفت است. این بالاترین نرخ ثبتشده برای این مسیر از زمان راهاندازی شاخص مربوطه در سال جاری محسوب میشود.
برای مقایسه، بر اساس دادههای کلارکسونز و S&P Global، هزینه نظری حمل نفت در مسیرهای اصلی منطقه در ابتدای سال و پیش از جنگ حدود ۳ دلار در هر بشکه بود. بنابراین هزینه کنونی انتقال نفت به چین تقریباً چهار برابر سطوح پیش از جنگ شده است.
البته شاخص خلیج عمان به چین پس از آغاز جنگ و در واکنش به اختلال تردد از تنگه هرمز ایجاد شده است و به همین دلیل این مقایسه را نمیتوان مقایسه کاملاً یکسان دو نرخ در یک مسیر دانست؛ با این حال اختلاف ارقام، ابعاد جهش هزینه حمل نفت از منطقه را نشان میدهد.
افزایش ریسک، تعداد نفتکشهای آماده فعالیت را کاهش داد
جهش نرخ حمل پس از دور جدید تقابل دریایی ایران و آمریکا شدت گرفته است. آمریکا پنج نفتکش ایرانی را هدف قرار داد و ایران نیز اعلام کرد در پاسخ، ۱۰ کشتی را در نزدیکی تنگه هرمز هدف قرار داده است. افزایش احتمال مواجهه با اقدامات ایران موجب شده فعالیت در خلیج عمان و اطراف تنگه هرمز پرریسکتر ارزیابی شود. در نتیجه تعداد نفتکشهایی که مالکان آنها حاضرند در این محدوده فعالیت کنند کاهش یافته و محدودشدن عرضه کشتی، نرخ کرایه را افزایش داده است.
بنابراین اثر محدودیتهای تردد در تنگه هرمز تنها در تعداد بشکههای نفتی که از این مسیر عبور میکنند دیده نمیشود. حتی نفتی که امکان خروج از منطقه را پیدا میکند، اکنون با هزینه حمل بالاتری به مقصد میرسد.
عبور نفت ادامه دارد، اما شرایط عادی نشده است
در ماههای اخیر آمریکا و کشورهای صادرکننده منطقه تلاش کردهاند با ایجاد مسیرهای امن، استفاده از نفتکشهای دارای سامانه ردیابی خاموش و افزایش حفاظت از کشتیها، بخشی از جریان صادرات نفت را احیا کنند.
افزایش تعداد نفتکشهای عبوری ممکن است در ظاهر نشانه کاهش اثر محدودیت تنگه هرمز تلقی شود؛ اما جهش هزینه حمل تصویر متفاوتی ارائه میکند. بازار کشتیرانی برای پذیرش ریسک حضور در منطقه اکنون هزینه بسیار بیشتری مطالبه میکند.
این مسئله با برآوردهای اخیر از حجم صادرات نیز همخوانی دارد. با وجود افزایش عبورهای آشکار و پنهان از تنگه هرمز، برآوردهای مؤسسات ردیابی نشان میدهد صادرات نفت کشورهای منطقه همچنان به سطح پیش از جنگ بازنگشته است.
در چنین شرایطی، افزایش کرایه نفتکشها را میتوان یکی از شاخصهای اقتصادی باقیماندن اهرم تنگه هرمز دانست؛ حتی در شرایطی که مسیر بهطور کامل متوقف نشده است.
اثر تنگه هرمز به مسیرهای دیگر نفتی سرایت کرد
اثر افزایش ریسک تنها به نفت صادراتی از خلیج عمان محدود نمانده است. رویترز گزارش داده نرخ حمل ابرنفتکشها در مسیر غرب آفریقا به آسیا نیز به رکورد تاریخی رسیده است.
این سرایت اهمیت زیادی دارد. هنگامی که بخشی از خریداران برای کاهش وابستگی به نفت منطقه به سمت عرضهکنندگان دیگری در آفریقا یا قاره آمریکا حرکت میکنند، تقاضا برای نفتکش و طول مسیر حمل افزایش مییابد. در نتیجه اختلال در یک گلوگاه انرژی میتواند هزینه حمل نفت در مسیرهایی را که مستقیماً از تنگه هرمز عبور نمیکنند نیز بالا ببرد.
به این ترتیب، اثر اقتصادی تنگه هرمز صرفاً به نفت موجود در این محدوده محدود نیست و از طریق بازار جهانی نفتکشها به سایر مسیرهای تجاری منتقل میشود.
هزینه حمل بالاتر به قیمت نهایی انرژی منتقل میشود
افزایش هزینه حمل از حدود ۳ دلار در سطوح پیش از جنگ به حدود ۱۱.۵ دلار در شرایط فعلی، جدا از افزایش خود قیمت نفت است. در هفته اخیر قیمت نفت برنت نیز بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه قرار گرفته است و در کنار آن هزینه بیمه، حفاظت و حمل محمولهها افزایش یافته است.
رویترز معتقد است در صورت تداوم این شرایط، هزینه بالاتر کشتیرانی میتواند فشار تورمی را افزایش دهد و هزینه تأمین انرژی برای شرکتها و مصرفکنندگان را بیشتر کند.
این مسئله بهویژه برای خریداران آسیایی اهمیت دارد؛ چراکه بخش بزرگی از نفت کشورهای منطقه به چین و دیگر اقتصادهای آسیایی صادر میشود و افزایش کرایه مستقیماً هزینه تحویل نفت به پالایشگاههای این کشورها را بالا میبرد.
تنگه هرمز بدون توقف کامل نفت نیز میتواند هزینه ایجاد کند
تحولات اخیر نشان میدهد ارزیابی اثرگذاری موقعیت ایران در تنگه هرمز نباید تنها بر مبنای دو وضعیت «باز» یا «بسته» انجام شود. میان این دو وضعیت طیف وسیعی وجود دارد که در آن نفت همچنان عبور میکند، اما عبور آن با ریسک، محدودیت و هزینه بیشتر همراه است.
رکوردشکنی نرخ حمل نفتکشها یکی از ملموسترین نشانههای این وضعیت است. در شرایط فعلی ایران بدون توقف کامل جریان نفت، همچنان بخشی از ریسک سیاسی و امنیتی تقابل را به هزینه تجارت جهانی انرژی منتقل کرده است.
این شرایط البته برای ایران نیز بدون هزینه نیست و محدودیت تردد میتواند صادرات نفت خود ایران را دشوارتر کند؛ اما از منظر تقابل اقتصادی، بالا ماندن همزمان قیمت نفت و هزینه انتقال آن موجب میشود هزینه اختلال در تنگه هرمز تنها بر تهران متمرکز نماند و بخشی از آن به خریداران نفت، شرکتهای کشتیرانی و اقتصاد کشورهای مصرفکننده منتقل شود.
از این منظر، رکورد ۱۱.۵ دلاری هزینه حمل هر بشکه نفت را میتوان نشانه دیگری از این واقعیت دانست که افزایش مجدد تردد از تنگه هرمز هنوز به معنای بازگشت این مسیر به شرایط عادی پیش از جنگ نیست.
منابع:
Baltic Exchange؛ پیوند اول، پیوند دوم
انتهای پیام/ انرژی
