به گزارش مسیر اقتصاد فایننشال تایمز در گزارشی به تاریخ ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶، به نقل از مؤسسه اس‌اندپی گلوبال، نسبت به پیامدهای بلندمدت اختلال در تجارت انرژی و کود شیمیایی بر امنیت غذایی جهان هشدار داده است. به اعتقاد کارشناسان این مؤسسه، هم‌زمانی افزایش هزینه نهاده‌های کشاورزی با احتمال وقوع یکی از شدیدترین دوره‌های پدیده اقلیمی ال‌نینو، می‌تواند تولید محصولات کشاورزی را در فصل‌های آینده کاهش دهد و زمینه افزایش قیمت مواد غذایی در سال ۲۰۲۷ را فراهم کند.
بر اساس این گزارش، پیش از آغاز جنگ ایران، حدود ۲۹ درصد تجارت جهانی اوره، نزدیک به نیمی از تجارت گوگرد و ۲۱ درصد تجارت آمونیاک از تنگه هرمز عبور می‌کرد. اختلال در صادرات این محصولات، علاوه بر کاهش دسترسی کشاورزان به کود شیمیایی، تولید کود در سایر کشورها را نیز با مشکل مواجه کرده است؛ زیرا گاز طبیعی و گوگرد از نهاده‌های مهم تولید کودهای شیمیایی هستند.
افزایش هزینه تولید و کاهش مصرف کود شیمیایی
به نوشته فایننشال تایمز، قیمت گوگرد از ابتدای سال تا جولای دو برابر شد و به هزار دلار در هر تن رسید؛ هرچند در پایان سپتامبر به حدود ۸۱۰ دلار کاهش یافت. حجم صادرات این ماده نیز در سه‌ماهه دوم سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۹ درصد کاهش یافته و به ۶.۱ میلیون تن رسیده است.
کشورهای جنوب آسیا از جمله هند و بنگلادش به‌طور هم‌زمان با کمبود کود وارداتی و افزایش هزینه تولید داخلی مواجه شده‌اند. حدود ۸۵ درصد تولید اوره هند به تأمین گاز طبیعی مایع وابسته است و در بنگلادش نیز چهار واحد از پنج کارخانه تولید اوره، از ماه مارس به دلیل کمبود گاز فعالیت خود را متوقف کرده‌اند.
افزایش قیمت گازوئیل، فشار مضاعفی بر کشاورزان وارد کرده است. گازوئیل یکی از نهاده‌های اصلی فعالیت ماشین‌آلات کشاورزی، برداشت محصول و حمل‌ونقل است. طبق گزارش اس‌اندپی گلوبال، اختلاف قیمت هر بشکه گازوئیل با نفت خام که معمولاً بین ۱۲ تا ۲۰ دلار بود، در هفته نخست سپتامبر از ۱۰۰ دلار فراتر رفت.
در چنین شرایطی، کشاورزان ممکن است برای کنترل هزینه تولید، مصرف کود شیمیایی را کاهش دهند یا سطح زیر کشت خود را محدود کنند. کاهش مصرف کود، به‌ویژه در مزارعی که به تغذیه مناسب گیاه وابستگی بیشتری دارند، می‌تواند عملکرد تولید در واحد سطح را کاهش دهد. از سوی دیگر، افزایش جذابیت اقتصادی سوخت‌های زیستی در شرایط گرانی نفت، ممکن است بخشی از زمین‌های کشاورزی را از تولید محصولات غذایی به سمت تولید مواد اولیه سوخت سوق دهد.
البته بازار همه انواع کود با کمبود یکسانی مواجه نیست. افزایش صادرات اوره چین و استفاده از نهاده‌های جایگزین، بخشی از فشار بازار کودهای نیتروژنی را کاهش داده است؛ اما کمبود گوگرد همچنان تولید کودهای فسفاته را با محدودیت مواجه می‌کند.
کاهش برآورد تولید ذرت، سویا و گندم
اس‌اندپی گلوبال در تازه‌ترین برآوردهای کشاورزی خود، پیش‌بینی تولید ذرت برزیل را با کاهش ۶ میلیون تنی به ۱۳۷ میلیون تن رسانده است. در صورت تشدید پدیده ال‌نینو، احتمال کاهش ۱۰ میلیون تنی دیگر نیز مطرح شده است.
برآورد تولید سویای برزیل نیز ۶ میلیون تن کاهش یافته و به ۱۷۷ میلیون تن رسیده است. در سناریویی که شدت ال‌نینو و کاهش مصرف کودهای فسفاته را هم‌زمان در نظر می‌گیرد، برآورد وزنی تولید این محصول به ۱۶۸ میلیون تن کاهش می‌یابد.
در استرالیا نیز تولید گندم ممکن است تحت تأثیر شرایط نامساعد اقلیمی به ۲۲ میلیون تن برسد، درحالی‌که پیش‌بینی فعلی ۲۸ میلیون تن است. در هند نیز کاهش حدود ۱۴ درصدی بارندگی سپتامبر نسبت به میانگین بلندمدت، احتمال افت تولید گندم کشت زمستانه را افزایش داده است.
این ارقام سناریوها و پیش‌بینی‌های تولید هستند و نمی‌توان تمام کاهش احتمالی محصولات را صرفاً به کمبود کود نسبت داد؛ زیرا شرایط آب‌وهوایی نیز یکی از عوامل اصلی تغییر عملکرد کشاورزی است.
انتقال بحران نهاده‌ها به قیمت مواد غذایی در سال ۲۰۲۷
کارشناسان اس‌اندپی گلوبال تأکید می‌کنند که برخلاف بازار نفت، آثار افزایش هزینه نهاده‌های کشاورزی با تأخیر در بازار مواد غذایی ظاهر می‌شود. کشاورزان معمولاً بذر، کود و سوخت را ماه‌ها پیش از فروش محصول خریداری می‌کنند؛ بنابراین فشار هزینه‌ای کنونی ممکن است در فصل‌های برداشت آینده و قیمت مواد غذایی سال ۲۰۲۷ آشکار شود.
پیامد این تحول برای کشورهای مختلف یکسان نخواهد بود. در اقتصادهای توسعه‌یافته، کاهش عرضه محصولات کشاورزی عمدتاً می‌تواند به افزایش قیمت مواد غذایی و تشدید تورم منجر شود، اما در کشورهای کم‌درآمد و وابسته به واردات غذا، خطر کاهش دسترسی خانوارها به مواد غذایی جدی‌تر است.
در مجموع، گزارش اس‌اندپی گلوبال نشان می‌دهد پیامدهای اختلال در تنگه هرمز به بازار انرژی محدود نمی‌شود و می‌تواند از مسیر افزایش هزینه کود و سوخت، به کاهش تولید کشاورزی و افزایش قیمت مواد غذایی در سال آینده منتقل شود. بااین‌حال، شدت این پیامدها به مدت استمرار اختلالات تجاری، میزان سازگاری بازار کود و شرایط آب‌وهوایی فصل‌های آینده وابسته خواهد بود و وقوع بحران جهانی غذا هنوز قطعی نیست.
منابع:
فایننشال تایمز، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶؛ خطر شوک غذایی ناشی از بحران تنگه هرمز
اس‌اندپی گلوبال، ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶؛ بحران انرژی و احتمال وقوع بحران جهانی غذا
مؤسسه تحقیقات بین‌المللی سیاست‌گذاری غذا، سپتامبر ۲۰۲۶؛ وضعیت بازار جهانی کود شیمیایی
انتهای پیام/ کشاورزی
