به گزارش مسیر اقتصاد کاهش پایداری تولید ذرت در مناطق کمآب، بسیاری از کشورها را به استفاده بیشتر از محصولات مقاومتری همچون سورگوم سوق داده است. اما تجربه توسعه محصولات جایگزین نشان میدهد صرف تغییر محصول در مزرعه، الزاماً به جایگزینی موفق آن در زنجیره خوراک دام منجر نمیشود. هر محصول جدید، الزامات خاصی در برداشت، فرآوری، ذخیرهسازی و مصرف دارد و نادیده گرفتن این حلقهها میتواند بخشی از مزیت آن را از بین ببرد.
این مسئله در مورد سورگوم اهمیت بیشتری دارد. سورگوم از نظر تحمل کمآبی و گرما ظرفیت مناسبی برای تولید خوراک در شرایط اقلیمی نامساعد دارد، اما دانه آن در مقایسه با ذرت بافت سختتری دارد و در صورت فرآوری نامناسب، بخشی از نشاسته موجود در آن بهخوبی در اختیار دام قرار نمیگیرد. بنابراین توسعه سورگوم باید همزمان با سازگار کردن فناوری برداشت و مدیریت مصرف خوراک انجام شود.
لزوم افزایش عملکرد دام با اصلاح فرآیند برداشت
یک پژوهش چندساله در آرژانتین با همکاری محققان آمریکایی، اثر فرآوری دانه سورگوم در زمان برداشت را بررسی کرده است. نتیجه اصلی این مطالعه آن بود که در سیلاژی که طی چند ماه پس از تولید مصرف شد، شکستن دانههای سورگوم هنگام برداشت، دسترسی دام به نشاسته را افزایش داد و متوسط افزایش وزن روزانه دام را حدود ۱۵ درصد بهبود بخشید.
اهمیت این نتیجه صرفاً در افزایش عملکرد دام نیست. این یافته نشان میدهد بخشی از فاصله عملکردی میان خوراکهای جایگزین و محصولات متداول، ممکن است ناشی از خود محصول نباشد و از فناوری نامتناسب برداشت و فرآوری ناشی شود. به بیان دیگر، اگر سورگوم با همان الگوی فنی مورد استفاده برای محصولات دیگر تولید و مصرف شود، ممکن است ظرفیت واقعی آن در جیره دام آشکار نشود.
این موضوع در توسعه محصولات جایگزین اهمیت زیادی دارد؛ چراکه ارزیابی اقتصادی یک محصول تنها بر پایه عملکرد مزرعه یا قیمت هر تن محصول نیست و عملا سطح انرژی قابل استفاده برای دام، میزان مواد مغذی و اثر نهایی خوراک بر عملکرد دام نیز از عوامل مهم برای ارزیابی اقتصادی خوراک محسوب می شوند.
توسعه کشت باید با الگوی مصرف هماهنگ شود
نکته مهم دیگر این پژوهش به مدت نگهداری سیلاژ مربوط میشود. اثر مثبت فرآوری دانه در سیلاژهایی که مدت کوتاهتری نگهداری شده بودند محسوس بود، اما پس از نگهداری طولانیمدت، تفاوت میان سیلاژ فرآوریشده و فرآورینشده کاهش یافت. تخمیر طولانیتر، بهتدریج دسترسی به نشاسته دانه را افزایش داده و بخشی از کارکرد فرآوری مکانیکی اولیه را جبران کرده بود.
این نتیجه یک پیام مهم دارد؛ اولا، نسخه واحدی برای تولید و مصرف سورگوم وجود ندارد. ثانیا، نوع تجهیزات برداشت و فرآوری باید با مدل ذخیرهسازی و زمان مصرف محصول هماهنگ شود. واحدی که سیلاژ را چند ماه پس از برداشت مصرف میکند، ممکن است به فناوری متفاوتی نسبت به واحدی نیاز داشته باشد که خوراک را برای دوره طولانی ذخیره میکند.
تجربه آرژانتین از این منظر برای کشورهایی که به دنبال توسعه سورگوم بهعنوان جایگزین بخشی از ذرت هستند قابل توجه است. سیاست توسعه سورگوم نباید صرفاً به تعیین سطح زیرکشت، تأمین بذر و تشویق کشاورزان محدود شود بلکه زنجیره توسعه باید از مزرعه تا دامداری طراحی شود و در کنار افزایش تولید، تجهیزات برداشت، استاندارد فرآوری، شیوه سیلو کردن، زمان مصرف و نحوه استفاده در جیره نیز مورد توجه قرار گیرد.
در چنین الگویی، توسعه یک محصول کمآببر نه یک پروژه صرفاً زراعی، بلکه یک پروژه زنجیرهای است. موفقیت سورگوم زمانی سنجیده میشود که محصول تولیدشده بتواند با کمترین اتلاف، به خوراک قابل استفاده و اقتصادی برای دام تبدیل شود.
منبع: Translational Animal Science
انتهای پیام/ کشاورزی
