به گزارش مسیر اقتصاد حدود ۷۰ درصد بدهی خارجی دولتهای آفریقایی همچنان به دلار است و بخش بزرگی از مبادلات فرامرزی این قاره نیز با ارز آمریکا انجام میشود. با این حال اکونومیست از مجموعه اقداماتی در کشورهای آفریقایی گزارش داده که هدف مشترک آنها کاهش وابستگی به دلار و افزایش امکان استفاده از یوآن و ارزهای ملی در تجارت و تأمین مالی است.
زامبیا مالیات معادن را به یوآن میپذیرد
زامبیا یکی از نمونههای پیشرو این روند است. این کشور در اکتبر گذشته به نخستین کشور آفریقایی تبدیل شد که مالیات و حق امتیاز معادن را به یوآن میپذیرد. چین بزرگترین خریدار مس زامبیا و بزرگترین طلبکار خارجی این کشور است و استفاده از یوآن میتواند نیاز به تبدیل مداوم درآمدها و پرداختها به دلار را کاهش دهد.
بانک مرکزی زامبیا از دسامبر همچنین پرداخت معاملات داخلی را با پول ملی این کشور، کواچا، الزامی کرده است. این اقدام برای افزایش تقاضا برای پول ملی انجام شده و برای تخلف از آن جریمه و حتی مجازات کیفری در نظر گرفته شده است.
تبدیل بدهی دلاری کنیا به یوآن
استفاده از یوآن در سایر اقتصادهای بزرگ آفریقایی نیز در حال گسترش است. مصر، نیجریه و آفریقای جنوبی توافقهای جدید سوآپ ارزی با چین منعقد کردهاند و سهم تجارت تسویهشده به یوآن افزایش یافته است.
کنیا نیز بخشی از وامهای دلاری خود را به یوآن تبدیل کرده است. اکونومیست برآورد میکند این اقدام میتواند هزینه بهره این کشور را سالانه تا ۲۱۵ میلیون دلار کاهش دهد؛ رقمی معادل نزدیک به یکپنجم کل پرداخت بدهی کنیا به چین در سال ۲۰۲۵. اکنون حدود دوسوم بدهی باقیمانده کنیا به چین به یوآن است و اتیوپی و موزامبیک نیز در حال مذاکره برای ترتیبات مشابه هستند.
زیرساخت بانکی لازم برای این تغییر نیز در حال توسعه است. استاندارد بانک، بزرگترین بانک آفریقا از نظر دارایی، از سپتامبر گذشته امکان تسویه مستقیم از طریق سامانه پرداخت بینبانکی فرامرزی چین را فراهم کرده است. Absa و Ecobank نیز به دنبال تسهیل پرداخت مستقیم به یوآن هستند. هرچند حجم این معاملات هنوز بسیار کمتر از دلار است، تعداد مبادلات فرامرزی به یوآن بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ بیش از چهار برابر شده است.
هدف جایگزینی دلار با یک ارز خارجی دیگر نیست
اقدامات کشورهای آفریقایی تنها به افزایش استفاده از یوآن محدود نمیشود. به نوشته اکونومیست، دولتهای این قاره نمیخواهند وابستگی به یک ارز خارجی را با وابستگی به ارز خارجی دیگری جایگزین کنند و به همین دلیل استفاده از ارزهای ملی در تجارت درون آفریقا نیز در حال گسترش است.
بانک صادرات و واردات آفریقا و اتحادیه آفریقا در سال ۲۰۲۲ «سامانه پرداخت و تسویه پانآفریقایی» را راهاندازی کردند که امکان تسویه تجارت میان کشورهای قاره با ارزهای ملی را فراهم میکند. اکنون بیش از ۱۶۰ بانک تجاری و ۲۲ بانک مرکزی به این سامانه پیوستهاند. برآورد میشود توسعه کامل آن بتواند هزینههای بانکی و تبدیل ارز شرکتهای آفریقایی را سالانه حدود ۵ میلیارد دلار کاهش دهد.
کاهش وابستگی به دلار بدون هزینه نیست
انتقال به نظام ارزی جدید برای بنگاهها هزینههایی نیز ایجاد کرده است. در زامبیا شرکتهایی که قراردادهای دلاری داشتند ناچار به بازنویسی قراردادها و مذاکره مجدد با تأمینکنندگان شدهاند. صادرکنندگانی که درآمد دلاری دارند باید مکرراً بین ارزها تبدیل انجام دهند و شرکتهایی که سوخت و تجهیزات وارد میکنند نیز با هزینههای بیشتر تبدیل ارز مواجه شدهاند.
در مقابل، کواچا پس از عملکرد مناسب در سال ۲۰۲۵، امسال حدود ۱۵ درصد در برابر دلار تقویت شده است. دولت زامبیا همچنین سقف سهم سرمایهگذاران خارجی از خرید سالانه اوراق دولتی به کواچا را از ۵ به ۲۳ درصد افزایش داده است؛ اقدامی که هم تقاضا برای پول ملی را بیشتر میکند و هم تأمین مالی دولت را تسهیل میکند.
تجربه کشورهای آفریقایی نشان میدهد کاهش وابستگی به دلار در این قاره به یک مسیر واحد محدود نشده است. یوآن بیشتر در تجارت و بدهی مرتبط با چین به کار گرفته میشود، در حالی که ارزهای ملی نیز با توسعه زیرساختهای پرداخت منطقهای جایگاه بیشتری در تجارت درون قاره پیدا میکنند. دلار همچنان نقش مسلط خود را حفظ کرده، اما مجموعه این اقدامات امکان تنوعبخشی به تسویه تجارت و تأمین مالی خارجی را افزایش داده است.
منبع: اکونومیست
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
