به گزارش مسیر اقتصاد بازار جهانی نفت در نخستین دور انسداد هرمز از ذخایری استفاده کرد که طی یک سال فراوانی عرضه شکل گرفته بود. پیش از جنگ حدود ۸.۲ میلیارد بشکه نفت در مخازن، ذخایر راهبردی و محمولههای روی آب وجود داشت و همین پشتوانه، فرصت سازگاری با بزرگترین اختلال عرضه تاریخ بازار نفت را فراهم کرد.
انسداد دوباره تنگه در شرایط متفاوتی رخ داده است. افزایش موقت عبور کشتیها پس از توافق پیشین، بخشی از ذخایر انباشته کشورهای حاشیه خلیج فارس را روانه بازار کرد، اما ازسرگیری درگیری بار دیگر این جریان را متوقف کرده است. معاملهگران اکنون با بازاری روبهرو هستند که بخش بزرگی از سپرهای اولیه خود را مصرف کرده و امکان تکرار واکنش ماههای گذشته در آن محدودتر شده است.
ذخایر، کاهش مصرف و مسیرهای جایگزین
کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی در ماه مارس آزادسازی بیسابقه ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری را آغاز کردند. تا میانه ژوئیه نزدیک به سهچهارم این مقدار وارد بازار شده و با ادامه روند فعلی، عرضه برنامهریزیشده طی چند هفته آینده پایان مییابد. ذخایر تجاری مازاد نیز که پیش از جنگ حدود ۴۰۰ میلیون بشکه برآورد میشد، اکنون تقریباً از میان رفته است.
کاهش مصرف نیز بخش مهمی از کمبود را جبران کرد. تقاضای جهانی نفت در سهماهه دوم سال نزدیک به پنج میلیون بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال قبل برآورد شده است. چین نیز از فوریه تا مه واردات نفت خام خود را حدود ۴۰ درصد، معادل ۴.۶ میلیون بشکه در روز، کاهش داد و از ذخایر داخلی استفاده کرد.
در بخش عرضه، عربستان صادرات از بنادر دریای سرخ را از حدود دو میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به بیش از پنج میلیون بشکه افزایش داد. امارات نیز با خط لوله حبشان–فجیره امکان انتقال روزانه ۱.۸ میلیون بشکه نفت بدون عبور از هرمز را دارد و تولیدکنندگان حوزه اقیانوس اطلس صادرات بیشتری به آسیا فرستادهاند. این مسیرها بخشی از کمبود را پوشش میدهند، اما ظرفیت جایگزینی کامل نزدیک به ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردهای را که پیش از جنگ از هرمز میگذشت، ندارند.
کمبود قابل مدیریت اما پایدار نیست
پس از محاسبه نفتی که همچنان از منطقه خارج میشود، افزایش تولید خارج از خلیج فارس، مسیرهای جایگزین و برداشت قابل دوام از ذخایر، شکاف عرضه برای ادامه سال بین پنج تا هفت میلیون بشکه در روز برآورد میشود. کاهش مصرف و بهبود بهرهوری این فاصله را به حدود ۱.۵ تا ۳.۵ میلیون بشکه در روز محدود کرده است.
این میزان در صورت افزایش محدود و منظم عبور نفتکشها از هرمز قابل جبران است. اما اگر تردد در سطح بسیار پایین فعلی باقی بماند، بازار ناچار خواهد بود کمبود را با کاهش بیشتر مصرف جبران کند. بخش نخست کاهش تقاضا از حذف مصرفهای قابل جایگزینی و افزایش بهرهوری حاصل شد؛ فشار بیشتر میتواند تولید صنعتی، حملونقل و فعالیتهای اقتصادی وابسته به سوخت را محدود کند.
بازار فرآوردهها نیز آسیبپذیرتر از نفت خام است. ذخایر گازوئیل، سوخت هواپیما و دیگر فرآوردههای میانتقطیر از ابتدا محدودتر بود و قیمت عمدهفروشی گازوئیل اروپا در هفته اخیر ۱۴ درصد افزایش یافته است. ادامه برداشت از ذخایر در فصل اوج مصرف تابستان، بازسازی آنها برای ماههای سرد را دشوارتر خواهد کرد.
آرامش بازار نشانه رفع خطر نیست
واکنش محدود اقتصاد جهانی به ماههای نخست بحران هرمز ممکن است این تصور را ایجاد کند که بازار توان تحمل ادامه انسداد را دارد. اما این تابآوری با مصرف ذخایر، کاهش واردات و محدودکردن تقاضا به دست آمده و تکرار نامحدود آن ممکن نیست.
خطر مهمتر آن است که مهار اولیه بحران، تصمیمگیران را به پذیرش ریسکهای بزرگتر تشویق کند. فاصله باقیمانده عرضه هنوز قابل مدیریت است، اما هر دور تازه انسداد، بازار را به نقطهای نزدیکتر میکند که کاهش مصرف دیگر از مسیر بهرهوری رخ نمیدهد و مستقیماً فعالیت اقتصادی را محدود میکند.
بنابراین مدت انسداد هرمز تنها معیار سنجش بحران نیست. سرعت کاهش ذخایر، میزان عبور روزانه نفتکشها و امکان تأمین فرآوردههای نفتی تعیین میکند بازار تا چه زمانی فشار را جذب خواهد کرد. بازار جهانی شوک نخست را تحمل کرد، اما برای شوک تازه، ذخایر و ابزارهای کمتری در اختیار دارد.
منابع:
فایننشال تایمز؛ پیوند اول، پیوند دوم
انتهای پیام/ انرژی
