به گزارش مسیر اقتصاد افزایش تنشها در تنگه هرمز بار دیگر بحث آینده پترودلار و نقش ارزهای جایگزین در تجارت نفت را پررنگ کرده است. در این میان، یوان چین بهعنوان یکی از گزینههای اصلی برای تسویه بخشی از معاملات انرژی، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. بحران تنگه هرمز میتواند روند تقویت پترویوان را تسریع کند و بر موازنه قدرت اقتصادی جهان تأثیر بگذارد.
بحران تنگه هرمز و اهمیت آن برای بازار نفت
تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان به شمار میرود و بیش از ۲۰ درصد مصرف جهانی نفت از این مسیر عبور میکند. بخش عمده این نفت نیز به بازارهای آسیایی میرسد. به همین دلیل هرگونه تنش در این آبراه راهبردی میتواند تأثیر مستقیمی بر قیمت انرژی و تجارت جهانی داشته باشد.
قیمت نفت برنت در پایان ماه مه ۲۰۲۶ در محدوده ۹۱ تا ۹۲ دلار در هر بشکه قرار داشت؛ رقمی که پس از عبور قیمتها از مرز ۱۰۰ دلار در اوایل همان ماه ثبت شد. این نوسانات به شکل مستقیم با وضعیت امنیتی تنگه هرمز و تنشهای منطقهای ارتباط دارد.
پترودلار؛ ستون نظم مالی نفت در نیمقرن گذشته
نظام پترودلار پس از شوک نیکسون[۱] در سال ۱۹۷۱ و توافقهای آمریکا با عربستان سعودی و اعضای اوپک شکل گرفت. بر اساس این سازوکار، نفت در بازارهای جهانی عمدتاً با دلار قیمتگذاری و معامله میشد و در مقابل، آمریکا نقش اصلی را در تأمین امنیت کشورهای تولیدکننده نفت برعهده گرفت.
این مدل اقتصادی به واشنگتن امکان داد طی دهههای گذشته جایگاه دلار را بهعنوان ارز مسلط تجارت جهانی حفظ کند. در نتیجه بخش بزرگی از مبادلات انرژی و ذخایر ارزی جهان به دلار وابسته ماند.
پترویوان؛ ابزار جدید چین در تجارت جهانی نفت
شرایط کنونی نشانه ظهور بازیگران جدیدی است که تلاش میکنند قواعد سنتی بازار انرژی را تغییر دهند. در این میان، چین با توسعه سازوکارهای مالی مبتنی بر یوان و گسترش استفاده از این ارز در تجارت انرژی، پترویوان را بهعنوان رقیب پترودلار مطرح کرده است.
ایران پس از سالها تحریم و محدودیت در دسترسی به شبکه مالی غرب، همکاری اقتصادی خود با چین را گسترش داده است. بخش عمده نفت صادراتی ایران به پالایشگاههای مستقل چین میرسد. تسویه این معاملات با یوان و استفاده از شبکههای بانکی خارج از حوزه نفوذ آمریکا، امکان دور زدن محدودیتهای مالی و کاهش وابستگی به شبکه سوئیفت را فراهم کرده است.
رقابت آمریکا و چین در چارچوب نظم جهانی
گزارش برای تحلیل این تحولات به نظریههای روابط بینالملل نیز استناد میکند. بر اساس نظریههای روابط بینالملل، در «دیدگاه واقعگرایی ساختاری» کشورها برای حفظ بقا و موازنه قدرت تلاش میکنند و در برابر سلطه یک قدرت برتر، رفتارهای موازنهجویانه از خود نشان میدهند.
در این چارچوب، آمریکا در تلاش است از ساختار مالی و امنیتی موجود دفاع کند. در مقابل، چین و ایران با ایجاد مسیرهای مالی جایگزین و توسعه استفاده از پترویوان، در پی کاهش نفوذ اقتصادی واشنگتن هستند. این همکاری به دو کشور اجازه میدهد ضمن تأمین منافع فوری خود، زمینه تغییر تدریجی ساختار تجارت جهانی انرژی را نیز فراهم کنند.
پترویوان و آینده نظم مالی چندقطبی
بحران تنگه هرمز تنها یک رویارویی ژئوپلیتیکی نیست، بلکه بخشی از روند گستردهتر تغییر در نظم اقتصادی جهان محسوب میشود. از این منظر، رقابت میان پترودلار و پترویوان نماد انتقال تدریجی قدرت از ساختار تکقطبی به نظامی چندقطبی است.
این تحولات به معنای پایان فوری سلطه دلار نیست. با این حال، افزایش استفاده از یوان در تجارت نفت و شکلگیری سازوکارهای مالی موازی نشان میدهد که وابستگی کامل بازار انرژی به دلار در حال کاهش است.
بحران تنگه هرمز فراتر از یک تنش امنیتی منطقهای، به عرصهای برای رقابت مالی و ژئواقتصادی میان قدرتهای بزرگ تبدیل شده است. هرچند پترودلار همچنان نقش مسلط خود را در اقتصاد جهانی حفظ کرده است، پترویوان بهعنوان ابزار اصلی چین برای افزایش نفوذ در تجارت انرژی، نسبت به گذشته جایگاه پررنگتری پیدا کرده و روند حرکت به سوی نظام مالی چندقطبی را تقویت کرده است.
پانویس:
[۱] Nixon Shock
منبع: مدرن دیپلماسی
انتهای پیام/ تجارت و دیپلماسی
