مسیر اقتصاد/ در بسیاری از کشورها، تنشهای نظامی معمولاً به افزایش نرخ ارز خارجی منجر میشود. با این حال بازار ارز ایران در روزهای اخیر روند متفاوتی را تجربه کرده است.
پیش از آغاز جنگ، قیمت دلار در بازار غیررسمی حدود ۱۶۸ هزار تومان بود. با شروع درگیریها و افزایش نااطمینانی، نرخ دلار در همان روزهای نخست تا حدود ۱۷۸ هزار تومان افزایش یافت. اما پس از گذشت چند روز روند بازار تغییر کرد و قیمتها به شکل قابل توجهی کاهش یافت تا جایی که اکنون نرخ دلار در بازار غیررسمی به زیر ۱۵۰ هزار تومان رسیده است.
این تغییر جهت در شرایطی رخ داده که همزمان جنگ در منطقه موجب افزایش شدید قیمت انرژی در بازارهای جهانی شده است. به طور مثال قیمت نفت در پی اختلال در تنگه هرمز در مقاطعی به نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید.
طلا هم همراه با دلار کاهش یافت
همزمان با کاهش نرخ دلار، قیمت طلا نیز در بازار داخلی ایران نزولی شده است. با این حال علت اصلی کاهش قیمت طلا در ایران تغییر بازار جهانی نبوده است. قیمت جهانی طلا در این مدت نوسان محدودی داشته و در حوالی ۵۱۷۰ دلار به ازای هر اونس باقی مانده است.
از آنجا که قیمت طلا در بازار ایران تابعی از قیمت جهانی طلا و نرخ دلار است، کاهش نرخ ارز در داخل به طور مستقیم باعث افت قیمت طلا در بازار داخلی شده است.
چرا تقاضای ارز در ایران کاهش یافت؟
مهمترین عامل کاهش نرخ دلار در روزهای اخیر را باید در کاهش شدید تقاضای ارز جستوجو کرد.
در اقتصاد ایران بخش مهمی از تقاضای ارز به موارد زیر مربوط است:
- واردات کالا
- خروج سرمایه
- سفر خارجی
- معاملات سفتهبازانه
در شرایط جنگی بسیاری از این فعالیتها به طور طبیعی کاهش پیدا میکند. بخشی از تجارت خارجی با احتیاط بیشتری انجام میشود، سفرهای خارجی کاهش مییابد و انتقال سرمایه به خارج از کشور دشوارتر میشود.
به همین دلیل تقاضای واقعی برای ارز در بازار غیررسمی کاهش یافته و همین مسئله فشار نزولی بر نرخ دلار وارد کرده است.
محدود شدن خروج سرمایه از کشور
یکی از مهمترین بخشهای تقاضای ارز در اقتصاد ایران مربوط به خروج سرمایه است. در شرایط جنگی انتقال پول به خارج از کشور با ریسک و محدودیت بیشتری همراه میشود.
از سوی دیگر بخشی از مبادلات ارزی ایران از طریق شبکههای مالی غیررسمی در منطقه، به ویژه در دبی انجام میشود. تشدید تنشهای منطقهای باعث شده فعالیت برخی از این شبکهها با احتیاط بیشتری دنبال شود و در نتیجه بخشی از تقاضای حوالهای ارز کاهش یابد.
تغییر انتظارات بازار از آینده جنگ
عامل دیگری که بر روند بازار ارز اثر گذاشته، تغییر انتظارات فعالان اقتصادی است. در روزهای نخست جنگ، نگرانی از گسترش سریع درگیریها باعث افزایش تقاضای ارز شد. اما با گذشت چند روز و مشاهده پاسخ متقابل ایران به حملات، این تصور در بازار شکل گرفت که اقتصاد کشور با فروپاشی ناگهانی مواجه نخواهد شد.
همچنین بسیاری از فعالان بازار انتظار دارند با توجه به گسترش دامنه جنگ به منطقه و افزایش شدید قیمت انرژی، فشار اقتصادی قابل توجهی بر کشورهای غربی وارد شود. افزایش قیمت نفت و اختلال در صادرات انرژی از خلیج فارس میتواند هزینههای اقتصادی قابل توجهی برای اقتصادهای بزرگ ایجاد کند.
در چنین شرایطی انتظار بخشی از بازار این است که پس از مدتی، طرف مقابل به سمت کاهش تنش یا آتشبس حرکت کند.
بازاری که تقاضا در آن تعیینکننده است
ویژگی مهم بازار ارز ایران آن است که در آن ابزارهای رایج مدیریت تقاضا مانند مالیات بر خروج سرمایه یا راستیآزمایی دقیق اظهارهای گمرکی به طور کامل اجرا نمیشود.
در نتیجه رفتار بازار تا حد زیادی تقاضامحور است. در چنین بازاری: افزایش ناگهانی تقاضا میتواند جهش سریع قیمت ایجاد کند و کاهش تقاضا نیز به سرعت باعث افت نرخ ارز میشود.
به همین دلیل کاهش فعالیتهای اقتصادی و محدود شدن خروج سرمایه در شرایط جنگی توانسته اثر قابل توجهی بر نرخ دلار در بازار غیررسمی بگذارد.
انتهای پیام/ پول و بانک
