به گزارش مسیر اقتصاد فایننشالتایمز در تحلیلی از تشدید تنشها در تنگه هرمز، وضعیت کنونی را بخشی از یک جنگ ارادهها میان تهران و واشنگتن توصیف کرده است. به ادعای این روزنامه، مقامات ایرانی تصور میکنند دونالد ترامپ بهدلیل نگرانی از طولانیشدن جنگ، افزایش قیمت انرژی و هزینههای سیاسی داخلی، زودتر از ایران عقبنشینی خواهد کرد.
در این محاسبه، تهران میتواند فشار نظامی و اقتصادی را برای مدتی تحمل کند، هزینه حضور آمریکا در منطقه را افزایش دهد و بدون ورود به یک جنگ تمامعیار، واشنگتن را به پذیرش بخشی از خواستههای خود وادار کند. مهمترین خواسته ایران نیز حفظ کنترل عملیاتی بر تنگه هرمز است؛ اهرمی که واگذاری آن به آمریکا میتواند قدرت بازدارندگی و چانهزنی کشور را کاهش دهد.
نزاع بر سر کنترل هرمز
براساس توافق موقت ۱۷ ژوئن، آتشبس میان ایران و آمریکا برای ۶۰ روز تمدید شد. آمریکا پذیرفت محاصره بنادر ایران را بردارد و ایران نیز قرار بود عبور کشتیها از تنگه هرمز را بهتدریج و بدون دریافت هزینه از سر بگیرد. طبق برنامه اولیه، تردد کشتیها باید تا ۱۷ ژوئیه تقریباً به سطح پیش از جنگ بازمیگشت. با این حال اختلاف اصلی دو طرف بر سر باز یا بسته بودن ظاهری تنگه نیست، بلکه بر سر تعیین مسیر عبور کشتیها و مرجع تأمین امنیت آنهاست.
آمریکا کشتیها را به استفاده از مسیر جنوبی تنگه و حرکت در نزدیکی سواحل عمان تشویق میکند؛ مسیری که امکان پشتیبانی نظامی آمریکا از کشتیها را فراهم میکند. ایران در مقابل خواهان آن است که عبور کشتیها از مسیرهای مورد تأیید تهران و تحت کنترل نیروهای ایرانی انجام شود.
تثبیت مسیر جنوبی میتواند کنترل ایران بر تردد دریایی را تضعیف کند و آمریکا را به تأمینکننده اصلی امنیت هرمز تبدیل کند. به همین دلیل تهران استفاده از مسیرهای خارج از نظارت خود را نپذیرفته و در مواردی کشتیهای عبوری از این مسیرها را متوقف یا هدف قرار داده است.
روایت متفاوت از عبور کشتیها
از زمان امضای توافق موقت بیش از ۵۷۰ کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند. نزدیک به سهچهارم آنها در حال خروج از خلیج فارس بودهاند و بیش از ۱۵۰ مورد از ترددها نیز به نفتکشهای حامل نفت خام اختصاص داشته است.
با وجود این آمار، ایران و آمریکا برداشت یکسانی از وضعیت تنگه ندارند. ایران اعلام کرده است تا پایان مداخله آمریکا در منطقه، هیچ کشتی بدون مجوز تهران حق عبور ندارد. از نگاه ایران، تردد کشتیها از مسیر جنوبی و بدون هماهنگی با تهران به معنای بازگشایی قانونی تنگه نیست.
در مقابل، مرکز مشترک اطلاعرسانی دریایی وابسته به ائتلاف دریایی تحت رهبری آمریکا اعلام کرده است مسیر نزدیک عمان همچنان باز است، هرچند سطح تهدید برای کشتیهای عبوری را «شدید» توصیف کرده است.
بنابراین تنگه از نظر فیزیکی کاملاً مسدود نیست، اما نزاع بر سر اینکه چه کسی عبور کشتیها را مدیریت و امنیت آنها را تأمین کند همچنان ادامه دارد.
حاکمیت جسورتر ایران
یکی دیگر از محورهای تحلیل فایننشالتایمز، تغییر فضای تصمیمگیری در ایران پس از شهادت آیتالله علی خامنهای و انتخاب رهبر جدید است. این روزنامه مدعی است ساختار جدید قدرت در مقایسه با گذشته آمادگی بیشتری برای پذیرش خطر و مقاومت در برابر فشارهای آمریکا دارد.
براساس این تحلیل، وقوع دو جنگ با آمریکا و رژیم صهیونیستی در کمتر از یک سال، این برداشت را در حاکمیت ایران تقویت کرده است که عقبنشینی میتواند به کاهش قدرت بازدارندگی کشور و افزایش مطالبات واشنگتن منجر شود.
رهبر جدید ایران نیز در نخستین مواضع خود بر انتقام خون شهدای درگیریهای اخیر تأکید کرده است. فایننشالتایمز این مواضع و خودداری ایران از پذیرش مسیر پیشنهادی آمریکا در هرمز را نشانه جسارت و ریسکپذیری بیشتر ساختار جدید قدرت میداند.
البته این ارزیابی بر تحلیل نویسندگان و کارشناسان مورد استناد روزنامه استوار است و نمیتوان آن را واقعیتی قطعی درباره نحوه تصمیمگیری در ایران دانست. با این حال، پافشاری تهران بر حفظ کنترل تنگه نشان میدهد ایران این موضوع را بخشی از منافع اساسی و غیرقابل واگذاری خود تلقی میکند.
فرض ایران درباره ترامپ
محور اصلی تحلیل این است که تهران احتمال ورود دوباره آمریکا به یک جنگ گسترده و طولانی را پایین ارزیابی میکند. در این محاسبه، ترامپ خواهان دستیابی سریع به توافقی است که بتواند آن را بهعنوان پایان موفق جنگ به افکار عمومی آمریکا عرضه کند.
ایران نیز تصور میکند میتواند وضعیتی میان جنگ و آتشبس را تحمل کند؛ وضعیتی که در آن حملات محدود و تهدید تردد دریایی ادامه دارد، اما هیچیک از دو طرف وارد جنگ تمامعیار نمیشوند. هدف تهران از ادامه این وضعیت، فرسودهکردن اراده آمریکا و جلوگیری از تثبیت کنترل واشنگتن بر هرمز عنوان شده است.
هزینههای اقتصادی نیز در این محاسبه نقش مهمی دارد. پیش از آغاز درگیریها حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد. اختلال در این مسیر میتواند قیمت نفت، هزینه بیمه و حملونقل و در نهایت تورم در آمریکا و دیگر اقتصادهای جهان را افزایش دهد.
افزایش قیمت بنزین در آمریکا و نزدیکشدن انتخابات میاندورهای کنگره، ادامه جنگ را برای ترامپ پرهزینهتر میکند. ایران روی همین فشارها حساب کرده و حاضر نیست برای رسیدن به یک توافق سریع، کنترل هرمز را به آمریکا واگذار کند.
جنگ ارادهها در تنگه هرمز
هرچند تضمینی وجود ندارد که ترامپ در واکنش به حملات جدید، سطح عملیات نظامی را افزایش ندهد. حمله ایران به یک کشتی باری پیشتر آمریکا را به حمله به حدود ۱۴۰ هدف در داخل ایران واداشت. پس از آن نیز حملات متقابل ادامه یافت و خطر گسترش جنگ افزایش پیدا کرد. بنابراین ممکن است هیچیک از دو طرف قصد آغاز جنگ تمامعیار را نداشته باشند، اما اشتباه در تشخیص میزان تحمل و خطوط قرمز طرف مقابل میتواند درگیری را از کنترل خارج کند.
آینده بحران به این پرسش وابسته است که کدام طرف توان تحمل هزینههای اقتصادی، سیاسی و نظامی بیشتری دارد. ایران شرط بسته است که ترامپ پیش از تهران عقبنشینی خواهد کرد؛ شرطی که میتواند واشنگتن را به پذیرش بخشی از خواستههای ایران وادار کند یا جنگ ارادهها را به درگیری گستردهتری بکشاند.
منبع: فایننشال تایمز
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
