مسیر اقتصاد/ آمریکا پس از توافق موقت با ایران، محاصره دریایی بنادر و سواحل ایران را متوقف کرد. این تصمیم در ۱۸ ژوئن اعلام شد و بر اساس آن، تلاشهای اجرایی برای جلوگیری از ورود و خروج کشتیها به بنادر ایران پایان یافت. با این حال، حضور نظامی آمریکا در منطقه ادامه پیدا کرد و ناوها و شناورهای آمریکایی برای رصد وضعیت و حفظ فشار در محدوده خلیج فارس، دریای عرب و مسیرهای اطراف باقی ماندند.
با وجود تضعیف آتشبس و بازگشت تهدیدهای نظامی، هنوز نشانه روشنی از بازگشت رسمی آمریکا به محاصره کامل بنادر ایران دیده نمیشود. این مسئله را نباید به معنای کاهش فشار واشنگتن دانست؛ زیرا آمریکا همچنان از ابزار تحریم، تهدید نظامی، حضور دریایی و عملیات محدود استفاده میکند. اما بازنگشتن به محاصره فعال میتواند نشانه این باشد که این ابزار، هزینه و ریسک بالایی برای واشنگتن دارد.
محاصره فعال فقط حضور نظامی نیست
محاصره دریایی با حضور معمول ناوها در منطقه تفاوت دارد. در حالت حضور بازدارنده، شناورها در منطقه مستقر میشوند و امکان واکنش نظامی را حفظ میکنند. اما محاصره فعال به معنای رصد روزانه مسیرهای کشتیرانی، شناسایی کشتیها، بررسی مقصد و مبدأ، تماس دریایی، رهگیری، تغییر مسیر احتمالی، پشتیبانی هوایی و آمادهباش مداوم است. این سطح از عملیات، هزینه روزانه نیروها و تجهیزات را افزایش میدهد و فشار عملیاتی بیشتری به ناوگان وارد میکند.
دادههای بودجهای نیروی دریایی آمریکا نشان میدهد فقط بخش عملیات کشتیها در بودجه سال مالی ۲۰۲۵ حدود ۷.۶ میلیارد دلار برآورد شده است. این رقم مربوط به سوخت، نگهداری، قطعات، تعمیرات و پشتیبانی عملیاتی ناوگان است. از سوی دیگر، نرخهای رسمی پنتاگون برای پرواز هواپیماها و بالگردهای نظامی نشان میدهد هر ساعت پرواز هواپیماهای مورد استفاده در عملیات دریایی و شناسایی، از چند هزار تا بیش از ۲۰ هزار دلار هزینه دارد.
بر این اساس، اگر هزینه چند شناور رزمی، گشت هوایی، بالگردها، هواپیماهای شناسایی، سوخترسانی، لجستیک، ارتباطات و نگهداری روزانه در نظر گرفته شود، هزینه مستقیم محاصره میتواند در محدوده ۵ تا ۱۰ میلیون دلار در روز قرار گیرد. این رقم برآورد رسمی اعلامشده از سوی دولت آمریکا نیست، اما با دادههای علنی درباره هزینه عملیات کشتیها و پروازهای نظامی سازگار است.
هزینه واقعی بالاتر از هزینه نقدی است
هزینه محاصره فقط در سوخت و پرواز خلاصه نمیشود. محاصره فعال باعث افزایش استهلاک شناورها، فشار بر خدمه، مصرف ظرفیت تعمیراتی، کاهش انعطاف ناوگان و درگیرشدن بخشی از توان رزمی آمریکا در یک مأموریت فرسایشی میشود. این هزینهها معمولاً در محاسبات روزانه دیده نمیشوند، اما برای ارتش آمریکا اهمیت عملیاتی دارند.
اگر سهمی از هزینه آمادهباش ناوگروهها، فرسایش تجهیزات، تعمیرات آتی، کاهش آمادگی عملیاتی و هزینه فرصت حضور طولانیمدت در منطقه به محاصره اضافه شود، هزینه تمامشده میتواند به حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون دلار در روز برسد. در مقیاس ماهانه، این رقم معادل ۶۰۰ تا ۹۰۰ میلیون دلار است و با اندکی افزایش در شدت عملیات، به حدود یک میلیارد دلار نزدیک میشود.
این عدد به معنای آن نیست که آمریکا هر روز چنین مبلغی را بهصورت جداگانه برای محاصره پرداخت میکند. بخشی از این هزینهها در بودجه دفاعی آمریکا از قبل پیشبینی شده است. اما وقتی یک ناوگروه یا چند شناور برای اجرای محاصره فعال به کار گرفته میشوند، ظرفیت عملیاتی آنها از مأموریتهای دیگر خارج میشود و هزینه واقعی مأموریت از هزینه نقدی روزانه بیشتر میشود.
چرا آمریکا به محاصره کامل بازنگشته است؟
آرایش نظامی آمریکا در منطقه هنوز برای اقدام محدود و فشار دریایی کافی است. رصدهای علنی از حضور ناوهای آمریکایی نشان میدهد واشنگتن همچنان توان دریایی قابل توجهی در دریای عرب و مسیرهای اطراف حفظ کرده است. با این حال، بازگشت به محاصره کامل، سطح تعهد عملیاتی آمریکا را بالا میبرد و خطر برخورد مستقیم با ایران، افزایش تنش با کشورهای منطقه و اختلال در بازار انرژی را تشدید میکند.
از این زاویه، بازنگشتن فوری آمریکا به محاصره کامل را میتوان نتیجه ترکیبی از چند عامل دانست: هزینه بالای اجرای پایدار، خطر تشدید نظامی، نگرانی درباره واکنش ایران، حساسیت کشورهای خلیج فارس و پیامدهای احتمالی برای بازار جهانی انرژی. در میان این عوامل، هزینه عملیاتی و فرسایشی محاصره جایگاه مهمی دارد؛ زیرا محاصره فعال نیازمند حضور روزانه، پیگیری مستمر و آمادگی دائمی برای برخورد با کشتیهاست.
بنابراین یکی از فرضیههای قابل طرح این است که آمریکا پس از تضعیف آتشبس، ترجیح داده فشار بر ایران را از مسیرهایی کمهزینهتر و انعطافپذیرتر دنبال کند: تحریم، هشدار دریایی، تهدید نظامی و حملات محدود. این ابزارها برای واشنگتن همچنان پرهزینهاند، اما الزاماً به اندازه محاصره فعال، ناوگان را در یک مأموریت روزانه و فرسایشی درگیر نمیکنند.
محاصره دریایی ایران برای آمریکا یک ابزار فشار جدی بود، اما ابزار ارزانی نبود. همین هزینهدار بودن، میتواند بخشی از توضیح رفتار فعلی واشنگتن باشد؛ رفتاری که در آن آمریکا فشار را حفظ کرده، اما هنوز به احیای رسمی محاصره کامل بازنگشته است.
منابع:
USNI News، U.S. Ends Naval Blockade of Iran
USNI News، Fleet and Marine Tracker: July 7, 2026
Reuters، US reinstates sanctions on Iranian oil sales after LNG, oil tanker attacks
Reuters، Hormuz shipping risk raised to severe after tankers hit, reviving U.S.-Iran tensions
U.S. Department of the Navy، Highlights of the Department of the Navy FY 2025 Budget
U.S. Department of Defense Comptroller، FY 2025 Fixed Wing and Helicopter Reimbursement Rates
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
