به گزارش مسیراقتصاد این هفته بزرگترین شرکتهای نفت و گاز جهان پیامی هشداردهنده درباره تأثیر جنگ ایران بر تأمین انرژی و پیامدهای بلندمدت آن برای اقتصاد جهانی صادر کردند. مدیران اجرایی این شرکتها در کنفرانس سالانه انرژی سراویک که توسط مؤسسه اساندپی گلوبال برگزار و از آن تحت عنوان «داووس انرژی» یاد میشود، هشدار دادند که بازار هنوز ابعاد واقعی اختلال در عرضه نفت و گاز را منعکس نکرده است.
هشدار داووس انرژی: نوسان شدید نفت در سایه جنگ و مذاکره
قیمت نفت در هفته چهارم جنگ نوسانات زیادی داشت، به طوری که هر زمان امیدها برای پایان دادن به جنگ از طریق مذاکره قوت میگرفت، قیمتها کاهش مییافت و با شعلهور شدن مجدد تنشهای احتمالی، قیمتها روند صعودی میگرفت. روز دوشنبه دونالد ترامپ از تهدید خود مبنی بر بمباران نیروگاههای برق ایران عقبنشینی کرد و در طول هفته مدعی شد که ایران به دنبال دستیابی به توافقی برای پایان دادن به این درگیری است.
اما در نهایت روز جمعه قیمت نفت در بالاترین سطح خود در بیش از سه سال گذشته تثبیت شد و وعدههای ترامپ تردیدها را از بین نبرد، بطوریکه قیمت نفت برنت که شاخص بینالمللی محسوب میشود با بیش از ۵۵ درصد رشد به ۱۱۲.۵۷ دلار در هر بشکه رسید.
قیمت واقعی انرژی را عرضه فیزیکی تعیین میکند
بر اساس دیدگاه مدیران ارشد شرکتهای بزرگ انرژی جهان، در شرایط تنشهای ژئوپلیتیک اخیر آنچه در نهایت قیمت واقعی نفت و گاز را تعیین میکند جریان فیزیکی عرضه انرژی است، به گفته این مدیران بخش زیادی از واکنش بازارهای آتی بر پایه برداشتها و اطلاعات محدود شکل میگیرد، در حالی که واقعیت بازار به ظرفیت واقعی تولید، حملونقل و دسترسی فیزیکی به انرژی وابسته است.
در این چارچوب، محدودیت در عرضه واقعی نفت بیش از آن چیزی است که قیمتهای بازارهای آتی نشان میدهند. اختلال در مسیرهای کلیدی انتقال انرژی بهویژه تنگه هرمز میتواند آثار گستردهای بر جریان جهانی نفت داشته باشد و این پیامدها هنوز به طور کامل در قیمتگذاری بازار منعکس نشدهاند.
بازگشت تولید و عرضه نفت خلیج فارس ماهها زمان میبرد
نکته دیگر اینکه در صورت توقف تولید در برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، بازگرداندن کامل ظرفیت تولید میتواند چندین ماه زمان ببرد زیرا بخشی از چاهها و تأسیسات ناچار به توقف شدهاند.
مدیران صنعت انرژی همچنین معتقدند که سطح حداقلی قیمت نفت احتمالاً نسبت به گذشته افزایش خواهد یافت و بازگشت سریع قیمتها به سطوح پیش از جنگ چندان محتمل نیست. از سوی دیگر، تقاضای جهانی برای انرژی همچنان بالاست و کشورهایی بهویژه در آسیا به شدت به واردات گاز طبیعی وابستهاند. با این حال، حتی تولیدکنندگان بزرگ LNG نیز در بسیاری موارد به حداکثر ظرفیت تولید رسیدهاند و افزایش سریع عرضه امکانپذیر نیست.
در کنار محدودیت تولید، چالشهای لجستیکی نیز نقش مهمی دارند. انتقال انرژی در مقیاس جهانی زمانبر است و برای مثال ارسال محمولههای گاز طبیعی مایع از سواحل خلیج آمریکا به آسیا ممکن است نزدیک به یک ماه طول بکشد. به همین دلیل، حتی اگر تولیدکنندگان بخواهند به سرعت به افزایش تقاضا پاسخ دهند، محدودیتهای حملونقل و زیرساختی مانع از واکنش فوری بازار میشود.
بازار سوخت در آستانه کمبود گسترده جهانی
مدیران ارشد صنعت انرژی هشدار میدهند که اختلال در بازار سوخت حتی شدیدتر از نفت خواهد بود. به گفته مدیرعامل شل، زنجیره تأمین سوخت جت پیش از همه تحت فشار قرار گرفته و پس از آن گازوئیل و در نهایت بنزین با کمبود مواجه خواهند شد. این کمبودها به صورت موجی در اقتصادهای بزرگ آسیایی در حال گسترش است و پیشبینی میشود تا ماه آوریل به اروپا نیز برسد. همزمان، بسیاری از دولتها بهصورت پیشگیرانه در حال ذخیرهسازی سوخت و محافظت از ذخایر داخلی هستند، اقدامی که خود میتواند فشار بیشتری بر بازار جهانی وارد کند.
مدیرعامل توتالانرژی نیز از جهش بیسابقه قیمتها خبر داده است، به طوریکه قیمت سوخت جت حدود ۲۰۰ دلار و گازوئیل ۱۶۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته است. علاوه بر این، اقداماتی مانند ممنوعیت صادرات فرآوردههای نفتی توسط چین و سهمیهبندی بنزین در تایلند نشان میدهد که کشورها با جدیت به دنبال مدیریت بحران هستند. این وضعیت نهتنها عرضه جهانی را محدود کرده، بلکه فشار مستقیم و قابلتوجهی بر مصرفکنندگان وارد کرده است.
در نهایت، مدیران انرژی تأکید میکنند که چشمانداز بازار به شدت وابسته به مدت زمان ادامه درگیری است. اگر جنگ طولانی شود، زنجیره تأمین سوخت در جهان با پیامدهای بسیار جدی و حتی فاجعهبار مواجه خواهد شد.
هشدار درباره گسترش درگیری در خلیج فارس
بر اساس تحلیل کارشناسان و مقامات پیشین نظامی آمریکا چشمانداز پایان سریع درگیری چندان محتمل نیست و خطر تشدید تنشها همچنان بالاست. به گفته والی نصر، کارشناس مسائل ایران در دانشگاه جان هاپکینز، تهران به دنبال یک آتشبس ساده نیست و در پی دستیابی به یک توافق جامع است که شامل کنترل بر تنگه هرمز، دریافت جبران اقتصادی و تضمینهای امنیتی باشد. این رویکرد نشان میدهد که ایران در تلاش است از شرایط جنگ برای تغییر موازنه راهبردی در منطقه استفاده کند.
در همین حال، برخی تحلیلگران نظامی معتقدند ماهیت درگیری میان دو طرف متفاوت است. به گفته جیم متیس وزیر دفاع پیشین آمریکا، ایران در حال پیش بردن یک جنگ تمامعیار است، در حالی که ایالات متحده بیشتر به عملیات محدود هوایی متکی است. از نگاه او، تصور تغییر رژیم در ایران واقعبینانه نیست و وضعیت فعلی بیشتر به یک بنبست نظامی شباهت دارد، شرایطی که میتواند هر لحظه با اقدام یکی از طرفین به مرحلهای شدیدتر از تنش تبدیل شود.
در بعد راهبردی و اقتصادی نیز پیامدهای این جنگ میتواند بسیار گسترده باشد. حفاظت از مسیرهای کشتیرانی از خلیج فارس تا تنگه هرمز و خلیج عمان برای نیروی دریایی آمریکا چالش بزرگی محسوب میشود، زیرا ایران در طول صدها مایل از این مسیرهای دریایی توانایی ایجاد اختلال دارد. علاوه بر این، ادامه جنگ میتواند الگوی اقتصادی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، به طوری که برخی برآوردها از احتمال کاهش قابلتوجه تولید ناخالص داخلی در کشورهایی مانند عراق، قطر، امارات و حتی عربستان سعودی حکایت دارد. در چنین شرایطی، آمریکا نیز نمیتواند به سادگی اعلام پیروزی کرده و از این بحران خارج شود.
منبع: CNBC
انتهای پیام/ انرژی
