مسیر اقتصاد/ سال ۱۴۰۵ توسط رهبر معظّم انقلاب تحت عنوان «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملّی و امنیت ملّی» نامگذاری شد. این نامگذاری و رویکرد حاکم بر آن، میتواند فرصت بزرگی برای پیشرفت ایران باشد. در ادامه تبیینی از این شعار ارائه شده است:
اقتصاد مقاومتی یک «الگوی حکمرانی اقتصادی» است؛ به این معنا که سیاستها، قوانین، قواعد و اقدامات طوری طراحی شود که کشور با کمترین اثرپذیری از تکانههای داخلی و خارجی، رشد و پیشرفت پایدار داشته باشد.
اقتصاد مقاومتی نه یک الگوی واکنشی و منفعل، بلکه الگویی کُنشگر و فعالانه است که «تضمین بقاء دائمی» را از مسیر «دستیابی به کمال» دنبال میکند.
اقتصادی که برای بقاء میجنگد و صرفا میخواهد حداقلها را بهینه کند، هیچگاه مقاوم نمیشود و همواره در معرض «تهدید وجودی» قرار دارد. در مقابل، اقتصادی مقاوم است که بزرگ و رشدیافته باشد و مسئلهاش نه «تقسیم بهینه یک کیک کوچک»، بلکه «بزرگ کردن کیک همزمان با تقسیم عادلانه آن» باشد.
بیاثر کردن تحریم، راهبرد اصلی
تکانههای مختلفی وجود دارد که اقتصاد را با چالش مواجه میکند؛ مسائل عمومی مثل بیماری کرونا، حوادث طبیعی مثل سیل و زلزله، جنگ، تحریم و … از جمله این موارد است.
با این حال، مهمترین تکانهای که اقتصاد ایران را در بیش از یک دهه اخیر با چالش مواجه کرده، تحریم بوده است. تحریم، که در اصل یک طراحی سیاسی برای تضعیف و تخریب ایران بوده (۱)، روند رشد اقتصاد ایران را با چالش مواجه کرده و اقتصاد مقاومتی، الگویی است که میخواهد این جهت را برعکس کند.
در مواجهه با تحریم، اقدامات مختلفی در دستور کار قرار گرفته که بعضی ذیل راهبرد «دور زدن تحریم» و بعضی ذیل راهبرد «بیاثر کردن تحریم» قرار میگیرد. با این حال آنچه اقتصاد ایران را نسبت به تکانه تحریم مقاوم میکند و امکان «برداشتن تحریم» را فراهم مینماید، راهبرد بیاثر کردن تحریم است.
تحریم مسائلی از جمله «تجارت غیر رسمی»، «نزول درآمدهای نفتی»، «کاهش تشکیل سرمایه» و در نهایت «تضعیف قدرت خرید» را به همراه داشته و در مواجهه با آن، باید به سمت اقداماتی رفت که این مسائل را نه مقطعی، بلکه به صورت دائمی مرتفع کند. حل دائمی این مسائل نیز با راهبرد بیاثر کردن تحریم امکانپذیر است. (۲)
فرصت جنگ برای مقاومسازی و پیشرفت
همزمان با تحریم، مسئله جنگ نیز حادث شده و در عمل اقتصاد را با دو تکانه مواجه کرده است. با این حال، در مواجهه با مسائل اقتصادی جنگ نیز رویکرد کشور باید مقاومسازی اقتصاد باشد (۳).
علاوه بر این، به جنگ باید نه به عنوان یک تهدید، بلکه به چشم فرصت نگاه کرد. این فرصت چند وجه دارد.
وجه اول از «فرصت بودنِ جنگ» که بخش دوم شعار سال بر آن متمرکز شده، وحدت ملّی است. تحول و پیشرفت کشور، نیازمند همراهی آحاد جامعه است و حال که جنگ توانسته وحدت ملّی را تقویت کند، این فرصت به خوبی فراهم شده است.
وجه دوم که در قسمت دیگری از بخش دوم شعار سال مورد توجه قرار گرفته، امنیت ملّی است. تحول و پیشرفت بدون امنیت ملّی محقق نمیشود. امنیت ملّی نیز در جهان امروز نه یک مسئله تنها داخلی، بلکه مسئلهای بینالمللی است که با «نقشآفرینی در نظم جدید جهان» محقق میشود و ابعاد مختلفی دارد. (۴)
وجه سوم از نگاه به جنگ به عنوان یک فرصت، اقداماتی است که در چارچوب مقاومسازی اقتصاد قرار میگیرد و در این شرایط میتواند تسریع شود.
از جمله این اقدامات که سالهاست مطرح میشود اما کماکان اراده ملّی حول آن شکل نگرفته میتوان به «تبدیل چابهار به محور توسعه اقتصاد دریامحور»، «عبور از نظام تراستی با محوریت امارات به نظام پرداخت رسمی»، «تغییر جغرافیایی-سیاسی در تامین غذا و تبدیل ایران به هاب غذای منطقه»، «تعریف همکاری با شرکای بزرگ اقتصادی با استفاده از ظرفیت تنگه هرمز» و … اشاره کرد. جنگ میتواند محور «اراده ملّی» برای این اقدامات باشد.
جنگ رمضان، نقطه عزیمت
جنگ رمضان در امتداد فشارهای متعدد دشمن، به ویژه طی یک سال اخیر، بر ایران تحمیل شد. (۵)
اما عملکردی که همه ارکان کشور از مردم تا مسئولین در این جنگ نشان دادند، موضع ایران در جهان را بیش از پیش تقویت کرد. شیوه پایان این جنگ نیز باید مقتدرانه باشد تا این موضع تثبیت شود. (۶)
حال باید از فرصت استفاده کرد و با «تصمیمهای راهبردی در سطح ملّی» و «کُنشهای موثر در سطح بینالمللی»، دستاوردهای حاصل از جنگ را به دوران جدید جمهوری اسلامی ایران تبدیل کرد.
دورانی که رهبر شهید انقلاب از آن تحت عنوان «گام دوم» نام بردند و رهبر معظّم انقلاب با نامگذاری سال جدید، به حول و قوه الهی، آغازی امیدوارانه برای آن رقم زدند.
منابع:
۱- مقدمه یادداشت «چرا تولید کلید مشکلات اقتصادی کشور است»؛ دی ۱۴۰۳
۲- بسته سیاستی «مسیر دولت چهاردم»؛ خرداد ۱۴۰۳
۳- بسته سیاستی «مدیریت و مقاوم سازی اقتصاد در شرایط جنگ»؛ تیر ۱۴۰۴
۴- بیانیه همایش «نظم نوین جهانی؛ بازآفرینی قدرت ایران»؛ بهمن ۱۴۰۴
۵- یادداشت «۲ الزام برای پایان جنگ رمضان»؛ اسفند ۱۴۰۴
۶- گزارش «جنگ تمام عیار آمریکا علیه ایران»؛ دی ۱۴۰۴
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
