به گزارش مسیر اقتصاد استفاده از رمزارزها و به‌ویژه استیبل‌کوین تتر در سال‌های اخیر یکی از مسیرهای دسترسی ایران به پرداخت‌های دلاری خارج از شبکه بانکی متعارف بوده است. اما افزایش توان آمریکا برای ردیابی تراکنش‌های بلاکچینی و همکاری مستقیم شرکت تتر با نهادهای اجرای قانون آمریکا، اکنون یک محدودیت مهم این مسیر را آشکار کرده است: عبور از بانک‌های آمریکایی الزاماً به معنای خروج از حوزه نفوذ مالی آمریکا نیست.
گزارشی که کارکنان دموکرات زیرکمیته دائمی تحقیقات سنای آمریکا در پایان سپتامبر منتشر کردند، داده‌های بلاکچینی ۸۴۶ کیف‌پول رمزارزی را بررسی کرده که به دلیل ارتباط ادعایی با ایران و نیروهای همسو توسط آمریکا یا اسرائیل تحریم شده یا هدف توقیف قرار گرفته‌اند. بر اساس این بررسی، ۸۴ درصد این کیف‌پول‌ها تمام یا تقریباً تمام تراکنش‌های خود را با USDT انجام داده‌اند. نویسندگان گزارش معتقدند تتر به یکی از اجزای مهم شبکه مالی مورد استفاده ایران برای انتقال پول در خارج از نظام بانکی تبدیل شده است.
این یافته باید البته با یک ملاحظه مهم خوانده شود. نمونه بررسی‌شده شامل کیف‌پول‌هایی است که از قبل به دلیل ارتباط ادعایی با فعالیت‌های تحریم‌شده انتخاب شده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان از عدد ۸۴ درصد نتیجه گرفت که ۸۴ درصد کل فعالیت رمزارزی ایران به تتر وابسته است. علاوه بر این، گزارش توسط کارکنان دموکرات زیرکمیته تهیه شده و یک گزارش مشترک دوحزبی سنا محسوب نمی‌شود. با این حال، داده‌های مستقل شرکت‌های تحلیل بلاکچین نیز از نقش پررنگ USDT در شبکه‌های مرتبط با ایران حکایت دارد.
چرا تتر برای شبکه مالی ایران جذاب شد؟
تتر یک استیبل‌کوین با ارزش تقریباً ثابت یک دلار است و برخلاف بیت‌کوین نوسانات شدید قیمتی ندارد. این ویژگی در کنار نقدشوندگی بالا و امکان انتقال سریع بین کشورها باعث شده است برای تسویه معاملات، نگهداری ارزش و انتقال منابع بدون استفاده مستقیم از بانک‌های کارگزار آمریکایی جذاب باشد.
مؤسسه تحلیل بلاکچین Elliptic در ابتدای سال ۲۰۲۶ برآورد کرده بود بانک مرکزی ایران دست‌کم ۵۰۷ میلیون دلار USDT در اختیار گرفته است. این مؤسسه معتقد است بخشی از این منابع برای انتقال ارز به داخل ایران و مداخله در بازار ارز مورد استفاده قرار گرفته است. TRM Labs نیز برآورد کرده فعالیت‌های رمزارزی غیرقانونی مرتبط با ایران در سال ۲۰۲۵ کمی بیش از ۵۸۰ میلیون دلار بوده و بخش عمده آن در استیبل‌کوین‌ها، به‌ویژه USDT، متمرکز بوده است. این برآوردها متعلق به شرکت‌های خصوصی تحلیل بلاکچین است و نباید با آمار رسمی ایران اشتباه گرفته شود.
مزیت تتر برای ایران روشن است: می‌توان دارایی با ارزش دلاری را روی شبکه بلاکچین منتقل کرد، بدون اینکه تراکنش لزوماً از مسیر بانک‌های آمریکایی یا سوئیفت عبور کند. اما همین ساختار یک تفاوت اساسی با دارایی‌های غیرمتمرکزی مانند بیت‌کوین دارد؛ شرکت تتر قدرت مسدودکردن USDT موجود در یک آدرس مشخص را حفظ کرده است.
۵۵۰ میلیون دلار در یک سال مسدود شد
این قابلیت دیگر یک ریسک نظری نیست. شرکت تتر اعلام کرده طی سال ۲۰۲۶ حدود ۵۵۰ میلیون دلار USDT موجود در کیف‌پول‌هایی را که مقامات آمریکایی مرتبط با بانک مرکزی ایران یا شبکه‌های تحریمی ایران معرفی کرده‌اند، مسدود کرده است.
در یکی از بزرگ‌ترین موارد، تتر در ماه آوریل بیش از ۳۴۴ میلیون دلار USDT را در دو آدرس و با هماهنگی دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا و دیگر نهادهای آمریکایی متوقف کرد. در جولای نیز بیش از ۱۳۰ میلیون دلار دیگر در چهار کیف‌پول مرتبط با بانک مرکزی ایران مسدود شد.
تتر اعلام کرده اکنون با بیش از ۳۴۰ نهاد اجرای قانون در ۷۰ کشور همکاری می‌کند و در مجموع بیش از ۵ میلیارد دلار دارایی را در پرونده‌های مختلف مسدود کرده است. این شرکت از سال ۲۰۲۳ همچنین سیاست خود را با فهرست تحریم‌های OFAC هماهنگ کرده و امکان مسدودکردن کیف‌پول‌های بازار ثانویه قرارگرفته در فهرست تحریم را فراهم کرده است.
در نتیجه یکی از ویژگی‌هایی که استفاده از تتر را آسان کرده، یعنی وجود یک صادرکننده مرکزی که ارزش هر توکن را تضمین می‌کند، در شرایط تحریم می‌تواند به نقطه آسیب‌پذیری تبدیل شود.
بلاکچین؛ خارج از بانک اما نه لزوماً پنهان
مشکل دوم، شفافیت خود بلاکچین است. برخلاف شبکه‌های مالی غیررسمی مبتنی بر پول نقد، تراکنش‌های USDT روی شبکه‌های عمومی مانند ترون و اتریوم قابل مشاهده‌اند. شرکت‌های تحلیل بلاکچین می‌توانند جریان دارایی میان کیف‌پول‌ها را دنبال کنند و در صورت شناسایی یک آدرس، ارتباط آن با سایر آدرس‌ها را نیز بررسی کنند.
Elliptic صراحتاً این ویژگی را یکی از ابزارهای اجرای تحریم می‌داند و شرکت تتر نیز تأکید کرده شفافیت بلاکچین امکان ردیابی و سپس مسدودکردن منابع را برای نهادهای قانونی فراهم کرده است. در جولای، چهار کیف‌پول مرتبط با بانک مرکزی ایران پس از اضافه‌شدن به فهرست OFAC حدود ۱۳۱ میلیون دلار موجودی داشتند که به سرعت توسط تتر مسدود شد.
بنابراین استفاده از USDT یک تناقض مهم ایجاد می‌کند: ایران می‌تواند برای انتقال ارزش دلاری از بانک آمریکایی عبور نکند، اما دارایی همچنان روی شبکه‌ای شفاف قرار دارد و صادرکننده آن نیز توان فنی مسدودکردن دارایی و سابقه همکاری گسترده با دولت آمریکا را دارد.
شبکه مالی مقاوم به یک مسیر وابسته نمی‌ماند
افزایش فشار آمریکا بر رمزارزها نیز این مسئله را جدی‌تر کرده است. وزارت خزانه‌داری در ماه‌های اخیر چند صرافی و شبکه رمزارزی مرتبط با ایران، از جمله نوبیتکس و بیت‌بانک، را هدف تحریم قرار داده و در عملیات «Economic Outcast» دارایی‌های دیجیتال را یکی از محورهای اصلی مقابله با شبکه‌های مالی ایران معرفی کرده است.
در چنین شرایطی، مسئله برای ایران کنارگذاشتن رمزارز یا تتر نیست. USDT به دلیل نقدشوندگی و گستردگی بازار همچنان می‌تواند برای بخش‌هایی از تجارت و انتقال دارایی مزیت داشته باشد. خطر زمانی ایجاد می‌شود که یک مسیر مالی به اندازه‌ای غالب شود که اختلال در همان مسیر بتواند بخش بزرگی از شبکه پرداخت را تحت فشار قرار دهد.
تاب‌آوری مالی به معنای کاهش نقاط شکست واحد است. شبکه پرداخت خارجی ایران هرچه بیشتر میان کانال‌های مختلف قانونی تجاری، ترتیبات پولی دوجانبه و منطقه‌ای، ابزارهای پرداخت و روش‌های تسویه متنوع شود، هزینه مسدودشدن یک مسیر کمتر خواهد بود. در مقابل، تمرکز گسترده روی یک دارایی دلاری که صادرکننده آن قادر است با درخواست نهادهای آمریکایی کیف‌پول‌ها را متوقف کند، بخشی از اختیار شبکه مالی ایران را دوباره به بیرون منتقل می‌کند.
تجربه مسدودشدن حدود ۵۵۰ میلیون دلار USDT مرتبط با ایران نشان می‌دهد رمزارزها می‌توانند بخشی از محدودیت نظام بانکی را کاهش دهند، اما خود به‌تنهایی زیرساخت مالی مقاوم ایجاد نمی‌کنند. در مسابقه فشار اقتصادی ایران و آمریکا، مسئله تعیین‌کننده نه پیدا کردن یک مسیر جایگزین، بلکه ایجاد شبکه‌ای است که از کار افتادن یک مسیر، امکان جابه‌جایی منابع را از بین نبرد.
منابع:
رویترز؛ تمرکز گسترده کیف‌پول‌های تحریم‌شده مرتبط با ایران بر تتر
سنای آمریکا؛ بررسی ۸۴۶ کیف‌پول و سهم ۸۴ درصدی USDT
شرکت تتر؛ مسدودسازی حدود ۵۵۰ میلیون دلار USDT مرتبط با ایران
الیپتیک؛ خرید دست‌کم ۵۰۷ میلیون دلار تتر توسط بانک مرکزی ایران
TRM Labs؛ تمرکز فعالیت‌های رمزارزی غیرقانونی مرتبط با ایران بر استیبل‌کوین‌ها
انتهای پیام/ بازار مالی
