به گزارش مسیر اقتصاد افتتاحیه سیزدهمین همایش سالانه اقتصاد مقاومتی یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ با موضوع «نظم نوین جهانی؛ بازآفرینی قدرت ایران ۲» برگزار شد. در این رویداد رضا بخشیآنی، مشاور مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی و مدیرعامل اسبق شرکت سرمایهگذاری خارجی ایران، با تقدیر از برگزاری این رویداد گفت: در شرایط فعلی کشور، چند مسئله کلیدی وجود دارد که باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد و همایش امسال میتواند بر آنها تمرکز کند.
وی افزود: از سال گذشته روندی آغاز شده که بر اساس آن دیگر نمیتوان شرایط کشور را تنها در قالب اختلاف سیاسی، اختلافنظر در سطح بینالمللی یا حتی اختلاف منافع تحلیل کرد؛ بلکه بهتدریج با نوعی «تهدید وجودی» علیه ایران مواجه شدهایم. این تهدید در گذشته کمرنگتر بود، اما در ماههای اخیر روزبهروز پررنگتر شده و اکنون به مسئلهای مرتبط با بقا تبدیل شده است.
بخشیآنی ادامه داد: واکنش ما در سالهای گذشته به این تهدید عمدتاً منفعلانه بوده است. تصور غالب این بود که با یک اختلاف سیاسی یا منطقهای مواجهیم و نوع واکنشها نیز در همان سطح تنظیم میشد. در همین چارچوب، کشور دو دهه تحریم اقتصادی را تحمل کرده، اما با وجود این تجربه طولانی، حجم خطاهای سیاستی اقتصادی همچنان بالاست.
سیاست اقتصادی متناسب با شرایط تهدید تنظیم نشده است
این کارشناس اقتصادی با اشاره به فشارهای تورمی گفت: با وجود دو دهه تجربه مواجهه با تحریم، امروز با سطوح بالایی از تورم مواجهیم؛ در حالی که در هشت سال دفاع مقدس، میانگین تورم کشور زیر ۳۰ درصد بود و در بعضی سالها حتی به کمتر از ۲۰ درصد میرسید. در سختترین شرایط جنگ تحمیلی و زمانی که بخشی از سرزمین کشور نیز در اشغال بود، چنین سطوحی از تورم تجربه نشد.
وی تاکید کرد: امروز هیچیک از آن شرایط مانند اشغال بخشی از سرزمین وجود ندارد و حتی در برخی حوزهها دستاوردهایی نیز حاصل شده، اما فشار تورمی بسیار بالاست. این نشان میدهد سیاستهای اقتصادی ما اساساً متناسب با شرایط و چالشهایی که با آن مواجه هستیم تنظیم نشده است.
بخشیآنی افزود: بسیاری از دستگاههای اقتصادی بدون توجه کافی به دو دهه تجربه تحریم و مجموعه خطاهای سیاستی گذشته، همان اشتباهات را تکرار میکنند. اگر قرار باشد تورم هر سال وارد یک کانال بالاتر شود، این مسئله خود به یک تهدید جدی برای کشور تبدیل خواهد شد؛ حتی اگر در حوزه دفاعی و نظامی موفقیتهایی به دست آمده باشد.
کیفیت تهدید نسبت به گذشته کاهش نیافته است
وی با اشاره به تغییر کیفیت تهدید ادامه داد: کیفیت تهدید از سال گذشته کمتر نشده است. پس از جنگ دوازدهروزه، تصوری شکل گرفت که مسئله تمام شده و میتوان با مذاکره و دادن چند امتیاز مشکل را حل کرد، اما پس از آن جنگی سنگینتر رخ داد.
این کارشناس روابط بینالملل افزود: اکنون نیز ممکن است دوباره این تصور شکل بگیرد که چون از جنگ اخیر عبور کردهایم و موفقیت نظامی داشتهایم، تهدید آرامتر شده و میتوان با مذاکره و یک فرایند امتیازدهی مسئله را حل کرد. این نوع نگاه نشان میدهد هنوز شناخت کافی نسبت به محیط متغیری که با آن مواجهیم وجود ندارد.
بخشیآنی تاکید کرد: ما با عینک اواخر قرن بیستم به پدیدهای نگاه میکنیم که طی یکی دو سال اخیر در فضای بینالمللی شکل گرفته و با سرعت و قدرت در حال پیشروی است. با همان عینک گذشته مسئله را تحلیل، سیاستگذاری و برنامهریزی میکنیم و کشور از این محل آسیب میبیند.
ایران استحکام دارد اما تابآوری آن پایین آمده است
وی با بیان اینکه ایران از جهت دفاعی شکست نخورده اما از جهت اقتصادی هزینه سنگینی میپردازد، گفت: اینکه مردم تا چه زمانی بتوانند این هزینهها را تحمل کنند، یک سؤال کلیدی است. ما استحکام خوبی داریم، اما تابآوری ما خوب نیست.
بخشیآنی ادامه داد: در حوزه تجارت به یک کشور منطقهای وابستگی بالایی پیدا کردهایم که خود اکنون در معرض فشار قرار دارد و طبیعتاً این وضعیت بر ما نیز اثر خواهد گذاشت. در حوزه مسائل ارزی و مالی نیز همین مسئله وجود دارد. جمهوری اسلامی ایران از استحکام خوبی برخوردار است، اما در برخی حوزهها شدت وابستگی بسیار بالاست و همین مسئله تابآوری را کاهش داده است.
وی با اشاره به تأمین مواد غذایی گفت: در بخشهایی از تأمین مواد غذایی نیز وابستگی بالایی وجود دارد و یک یا دو مبدأ بخش بزرگی از نیاز کشور را تأمین میکنند. بنابراین باید میان «استحکام» و «تابآوری» تفکیک قائل شد.
این کارشناس اقتصادی در توضیح این تفاوت افزود: یک درخت ستبر ممکن است در برابر تندبادهای شدید برای مدتی تکان نخورد، اما اگر بادها شدیدتر و مستمر شوند، در نهایت سقوط کند. در مقابل، یک نی با جهت باد حرکت میکند، پس از پایان وزش دوباره به حالت اولیه برمیگردد و خود را احیا میکند. آن درخت استحکام دارد، اما الزاماً تابآوری ندارد.
وی تاکید کرد: مسئله ما این است که «احیای اقتصادی» کشور لطمه خورده و هنوز نتوانستهایم فرایند احیا را طی کنیم. در شرایطی که محیط اقتصادی و جغرافیایی ایران متنوع است، میتوانستیم از این تنوع برای شکل دادن شبکه اقتصادی، کاهش وابستگی و افزایش تابآوری استفاده کنیم.
بخشیآنی افزود: یکی از موضوعاتی که همایش امسال باید به آن بپردازد این است که چگونه تابآوری کشور را در برابر این تندبادها افزایش دهیم؛ نه فقط در حوزه اقتصادی، بلکه در حوزههای اجتماعی و سیاسی نیز باید این مسئله مورد توجه قرار گیرد.
شباهت شرایط امروز با سالهای پیش از جنگ جهانی دوم
وی در ادامه با اشاره به شرایط محیط بینالمللی گفت: اگر بخواهیم برای تحولات یکی دو سال اخیر نمونهای تاریخی پیدا کنیم، یکی از نزدیکترین نمونهها سالهای منتهی به جنگ جهانی دوم است. از حدود سال ۱۹۳۱ روندی چندساله از افزایش تدریجی تنشها آغاز شد و ابتدا بسیاری تصور میکردند با اختلافات محلی میان چند کشور مواجهاند، اما این تنشها بهتدریج توسعه پیدا کرد و سرانجام به جنگ جهانی منجر شد.
این کارشناس روابط بینالملل افزود: در همان دوره و پیش از شروع رسمی جنگ جهانی نیز برخی کشورها عملاً مضمحل شدند و هزینههای بسیار سنگینی برای خود و جامعهشان پرداخت کردند. بنابراین اینکه امروز هنوز به آن نقطه نرسیدهایم، برای ایران یک فرصت است و باید از این فرصت استفاده کنیم، نه اینکه منتظر بمانیم تا شرایط به مرحلهای برسد که امکان اقدام بسیار محدودتر شود.
بازدارندگی باید پیش از حمله شکل بگیرد
بخشیآنی با تاکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم بازدارندگی گفت: معادله بازدارندگی برای این است که اساساً حملهای رخ ندهد. اگر حمله اتفاق افتاد، یعنی معادله بازدارندگی نتوانسته کارکرد مورد انتظار را داشته باشد.
وی ادامه داد: اینکه پس از وقوع حمله اعلام کنیم «اگر بزنید، ما هم میزنیم»، بهتنهایی معادله بازدارندگی ایجاد نمیکند. اگر میخواهیم زیرساختها و اقتصاد کشور حفظ شود، باید پیش از وقوع حادثه، مجموعهای از اقدامات، مذاکرات و اهرمها را به کار بگیریم و معادلهای ایجاد کنیم که اساساً مانع شکلگیری حمله بعدی شود.
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: ایران با صرف اعلام واکنش پس از حمله حفظ نمیشود. اگر قرار است معادله بازدارندگی شکل بگیرد، زمان اقدام پیش از وقوع بحران است. باید از مجموعه ابزارهای موجود برای ساخت این معادله استفاده شود، نه اینکه پس از وارد شدن ضربه صرفاً به پاسخ متقابل فکر کنیم.
باید در فرصت موجود بازدارندگی و تابآوری را تقویت کرد
وی با اشاره به حساسیت مقطع کنونی گفت: زمانی که این همایش در حال برگزاری است، مقطع بسیار مهمی است. فرصت ما برای تقویت ایران، ایجاد معادله بازدارندگی و افزایش تابآوری اقتصادی محدود است و باید از آن استفاده کنیم تا هم مانع شکلگیری جنگ جدید شویم و هم از فرصتهایی که در دل همین تنشها و شوکهای بینالمللی ایجاد شده بهره ببریم.
بخشیآنی افزود: تنشهای بینالمللی در کنار تهدیدها، فرصتهایی نیز برای ایران ایجاد کردهاند. در محیط پیرامونی، ایران در برخی نقاط راهبردی توانسته موقعیتهایی به دست آورد و این فرصت دفاعی میتواند به فرصت اقتصادی تبدیل شود.
فرصت دفاعی باید به فرصت اقتصادی و سیاسی تبدیل شود
وی تاکید کرد: فرصت اقتصادی نیز میتواند زمینه شکلگیری یک معماری سیاسی جدید در منطقه را فراهم کند، اما چنین معماریای نیاز به طراحی دارد و ما هنوز طرح آماده و منسجمی برای آن نداریم.
این کارشناس روابط بینالملل با اشاره به انتقادهایی که درباره رفتار روسیه و چین مطرح میشود، گفت: گاهی سؤال میشود که چرا روسیه و چین منفعل هستند. به اعتقاد من، بخشی از علت انفعال آنها، انفعال خود ماست؛ زیرا طرح فعالانهای روی میز آنها نگذاشتهایم.
بخشیآنی افزود: ایران در این منطقه حضور دارد و آن را میشناسد. نمیتوان انتظار داشت روسیه یا چین بیایند و برای منطقهای که ایران در قلب آن قرار دارد، طرحی را روی میز تهران بگذارند. چنین انتظاری اساساً درست نیست.
وی تاکید کرد: کشوری که در قلب این منطقه حضور دارد باید معماری مطلوب خود را مبتنی بر منافع ملی طراحی کند، آن را روی میز چین و روسیه قرار دهد و درباره آن وارد گفتوگو و تعامل شود تا بتواند در شکلگیری معماری جدید نقش ایفا کند.
بخشیآنی در پایان گفت: اگر در این مرحله نیز منفعل عمل کنیم، طبیعتاً طرف مقابل معماری مطلوب خود را طراحی و اجرا خواهد کرد. بنابراین ایران باید همزمان با افزایش تابآوری داخلی و ایجاد بازدارندگی مؤثر، ابتکار عمل را برای طراحی نظم و معماری جدید منطقهای نیز در دست بگیرد.
انتهای پیام/ دولت و حکمرانی
